Wieszowa


Na mapach: 50°23′01″N 18°45′33″E/50,383611 18,759167

Wieszowa w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Nieoficjalny herb wsi Wieszowa

Wieszowa[a] (niem. Wieschowa[1]) – wieś sołecka w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie tarnogórskim, w gminie Zbrosławice, o powierzchni 16,72 km².

W latach 1945–1954 siedziba gminy Wieszowa. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa katowickiego.

Spis treści

Nazwa | edytuj kod

Nazwa Wieszowa pochodzi od imienia Wiesz, będącego formą skróconą któregoś z imion złożonych typu Wielisław[2][3].

Wcześniej Heinrich Adamy proponował zaliczenie tej nazwy do grupy wywodzącej się z określeń władz zwierzchnich i podawał jej dawną wersję polską jako Wójtowa Wieś (w jego ortografii: Woytowa wies), co zniemczono na Wieschowa[4]. Sam jednak tę nazwę tłumaczy na niemiecki jako „Richtersdorf”, czyli dosłownie Wieś Sędziów[4].

W okresie narodowego socjalizmu administracja III Rzeszy zmieniła w 1935 nazwę Wieschowa na epizodyczny i ahistoryczny Randsdorf[1]. Najpierw miała to być nazwa Hochkirche, lecz już istniała w Niemczech[5]. W 1946 przywrócono pierwotną polską nazwę[6].

Formy fleksyjne | edytuj kod

Nazwa miejscowości odmienia się rzeczownikowo, analogicznie jak Warszawa, Częstochowa, Kudowa, Włoszczowa i Wschowa[7], a więc dopełniacz brzmi Wieszowy[8], celownik i miejscownik Wieszowie, biernik Wieszowę.

Profesor Miodek stwierdził, że rzeczownikowa forma odmiany (w Wieszowie, do Wieszowy itp.) jest odmianą używaną przez miejscową ludność i wynika z tradycji[5].

Z powodu licznie pojawiających się błędów (stosowanie form Wieszowej oraz w bierniku Wieszową), 28 maja 2002 zebranie wiejskie podjęło uchwałę w sprawie odmiany nazwy wsi Wieszowa[9]. Uczestniczył w nim wójt, zastępca wójta, rada sołecka oraz radni gminy Zbrosławice[5].

Historia | edytuj kod

Miejscowość po raz pierwszy wzmiankowana została w spisanym za czasów biskupa Henryka z Wierzbna łacińskim dokumencie z około 1305 Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis („Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego”) w grupie wsi zobowiązanych do płacenia dziesięciny biskupstwu we Wrocławiu, w postaci item in Wessowa sunt XXX mansi solventes fertones, sed nondum venit ad solucionem. Zapis ten oznaczał, że wieś posiadała 30 łanów większych, czyli ok. 504 ha[10][11].

Miejscową parafię wymieniono w sprawozdaniu z poboru świętopietrza, sporządzonym przez archidiakona opolskiego Mikołaja Wolffa w 1447 roku (pod nazwą Wyeschowa). Na podstawie wysokości opłaty w owym sprawozdaniu liczbę ówczesnych parafian oszacować można na 128 (przy czym parafia mogła być kilkuwioskowa)[12].

Transport | edytuj kod

W Wieszowie zlokalizowany jest węzeł autostrady A1 z drogą krajowa nr 78 (węzeł Zabrze Północ). Przez wieś przechodzi również droga krajowa nr 94.

Do końca lat 90. ubiegłego wieku czynna była także linia kolejowa Zabrze MikulczyceBrynek przebiegająca przez południowo-zachodnią część miejscowości. Do 1983 roku na odcinku Bytom – Wieszowa kursował tramwaj linii 31.

 Osobny artykuł: Tramwaje w Wieszowie.

Na terenie Wieszowy kursują linie organizowane przez Zarząd Transportu Metropolitalnego: do Bytomia (20, 132, 184), Pyskowic (20, 184), Tarnowskich Gór (112, 134, 739), Księżego Lasu (739), Gliwic (112) i Przezchlebia (712)[13].

Kościół i miejsca kultu religijnego | edytuj kod

Znajduje się tutaj kościół Trójcy Świętej, wybudowany w latach 1896–1908 w miejscu kościoła barokowego. Jest on kościołem parafialnym parafii Trójcy Świętej w Wieszowie. W północno-wschodniej części miejscowości znajduje się źródełko św. Jana Sarkandra, które według legendy wytrysnęło podczas jego pielgrzymki na Jasną Górę. Miejsce to zwane jest przez mieszkańców Jędrychówką[14].

Pałac Grotowskich

Pałac | edytuj kod

 Osobny artykuł: Pałac w Wieszowie.

W miejscowości znajduje się pałac wzniesiony w XVII wieku dla Grotowskich. Od 1839 roku należał do Henckla von Donnersmarcka[15][16].

Znani ludzie związani z miejscowością | edytuj kod

Uwagi | edytuj kod

  1. Odmianę omówiono w sekcji Formy fleksyjne.

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Ortsliste des alten Kreises Beuthens.
  2. Hasło Wieszowa. W: Kazimierz Rymut: Nazwy miast Polski. Wyd. drugie, uzupełnione. Wrocław itd.: Ossolineum, 1987, s. 262. ISBN 83-04-02436-5.
  3. Hasło Wschowa. W: Stanisław Rospond: Słownik etymologiczny miast i gmin PRL. Wrocław i in.: Ossolineum, 1984, s. 439 i 440. ISBN 83-04-01090-9.
  4. a b Heinrich Adamy: Die schlesischen Ortsnamen, ihre Entstehung und Bedeutung. Ein Bild aus der Vorzeit. Wyd. drugie, rozszerzone i poprawione. Breslau: Verlag von Priebatsch’s Buchhandlung, 1888, s. 88. (niem.)
  5. a b c Zygmunt Pierszalik: Siedem Wieków Wieszowy. Wieszowa: 2004.
  6. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262).
  7. Wschowa. Słownik ortograficzny PWN.
  8. Obwieszczenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 4 sierpnia 2015 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części, s. 2463 (M.P. z 2015 r. poz. 1636).
  9. Serafin Liszka: O odmianie nazwy Wieszowa słów kilka. wieszowa.pl. [dostęp 2017-12-28].
  10. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (online). W: www.dokumentyslaska.pl [on-line]. [dostęp 2013-07-22].
  11. H. Markgraf, J. W. Schulte: Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis. Breslau: Josef Max & Comp., 1889.
  12. Registrum denarii sancti Petri in archidiaconatu Opoliensi sub anno domini MCCCCXLVII per dominum Nicolaum Wolff decretorum doctorem, archidiaconum Opoliensem, ex commisione reverendi in Christo patris ac domini Conradi episcopi Wratislaviensis, sedis apostolice collectoris, collecti. „Zeitschrift des Vereins für Geschichte und Alterthum Schlesiens”. 27, s. 366, 1893. Breslau: H. Markgraf (niem.). 
  13. Lista przystanków: Zbrosławice (pol.). W: Zarząd Transportu Metropolitalnego [on-line]. [dostęp 2019-01-15].
  14. Wieschowa – Randsdorf. Wieszowa: Legendy miejscowości. [dostęp 2014-10-09].
  15. Wieszowa, Polskie Zabytki [dostęp 2015-11-24] .
  16. Wieszowa, www.palaceslaska.pl [dostęp 2015-11-24] .
  17. Stanisław Wyciszczak. Prof. Józef Piernikarczyk. „Montes Tarnovicensis”. 52, 2011-10. 

Bibliografia | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Wieszowa" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy