Wikipedysta:Arche/Wojny religijne hugenockie


Wikipedysta:Arche/Wojny religijne hugenockie w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii < Wikipedysta:Arche Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Wojny religijne hugenockie – okres w historii Francji w latach 1562–1598, podczas którego toczyła się wojna religijna oraz konflikt polityczny pomiędzy hugenotami a katolikami. Został zakończony przyjęciem edyktu nantejskiego. Wojny hugenockie nasilały się w latach: 1562–1563, 1567–1568, 1568–1570, 1572–1573, 1574–1576, 1576–1577 oraz 1579–1580. Z wyjątkiem wojny toczonej w latach 1572–1573 dochodziło wówczas do zazwyczaj niewielkich potyczek, a kraje ościenne zupełnie nie mieszały się w spory.

Spis treści

Lata 1562–1563 | edytuj kod

W latach 1562–1563 wybuchł konflikt pomiędzy francuskimi protestantami, a katolikami, których nominalną przywódczynią była regentka Francji – Katarzyna Medycejska. Zakończony został traktatem w Amboise; gwarantował protestantom ograniczoną wolność religijną oraz dwa bezpieczne regiony w kraju. Przywódcą hugenotów był Ludwik I Burbon, Kondeusz, katolikami dowodził natomiast książę Franciszek de Guise, Gwizjusz. Łącznie miało miejsce osiem wojen hugenockich.

Przebieg wydarzeń | edytuj kod

Po wstąpieniu na tron Francji Henryka II, zwolennicy nauk Jana Kalwina, zwani hugenotami, zaczęli być we Francji prześladowani. Katarzyna Medycejska, regentka i opiekunka młodocianego Karola IX, wydała 17 stycznia 1562 edykt z Saint Germain, który miał umożliwić współistnienie kalwinizmu i katolicyzmu we Francji, co zapobiegłoby rozlewowi krwi. Stało się jednak inaczej

1 marca 1562, Franciszek, książę z rodu Gwizjuszów, podróżując po swych posiadłościach zatrzymał się w Wassy z zamiarem uczestniczenia w mszy. W pewnej chwili dowiedział się, że duża liczba hugenotów zebrała się na nabożeństwo w stodole, która była ich kościołem. Kilku członków świty książęcej próbowało wtargnąć do środka, ale zostali wyrzuceni. Zaczął się tumult, poleciały kamienie, a jeden z nich ugodził księcia. Ten, rozwścieczony, kazał swym ludziom otworzyć do hugenotów ogień; w wyniku strzelaniny zginęło ponad 80 nieuzbrojonych hugenotów obojga płci, a rany odniosły setki dalszych. Incydent, znany jako masakra w Wassy, stał się bezpośrednią przyczyną wybuchu wojen religijnych we Francji, jakie miały trwać – z przerwami – przez ponad sto lat.

Krajowy synod francuskich kościołów reformowanych zebrał się w Paryżu i zaapelował do Ludwika księcia de Condé, by wystąpił jako "Obrońca Wiary". W odpowiedzi Ludwik i jego zwolennicy zaczęli działać na rzecz wspólnej sprawy. Od tego momentu przywództwo hugenotów zaczęło przechodzić z rąk poszczególnych pastorów w ręce szlacheckich "protektorów", którzy przemawiali znacznie bardziej wojowniczym tonem.

Kondeusz szybko zmobilizował swe siły z zamiarem uchwycenia miast położonych w strategicznie ważnych miejscach całej Francji. Zajął łańcuch miejscowości położonych nad Loarą, a swą kwaterę główną ulokował w Orleanie. Odwołał się również do przywódców protestanckich w Niemczech i Anglii prosząc o wojsko i pieniądze.

Wojska królewskie nie mogły zareagować szybko, jako że ich garnizony znajdowały się na granicach monarchii habsburskiej. Katarzyna Medycejska została zmuszona do oddania inicjatywy Gwizjuszom, którzy zwrócili się o pomoc do papieża Piusa IV i króla Filipa II Hiszpańskiego. Protestanci zamknęli się w swych garnizonach, a obleganie miast było długotrwałe i kosztowne. Miało miejsce tylko jedno starcie w polu, a mianowicie bitwa pod Dreux, zakończone zwycięstwem katolików. W czasie pierwszych miesięcy tej wojny protestanci ujęli Anne de Montmorency'ego, a katolicy schwytali Kondeusza. Młody admirał Gaspard de Coligny zdołał przeprowadzić bez strat większość protestanckich sił do Orleanu, który następnie był oblegany zimą 1562/63.

Pod Orleanem zamachowiec zabił księcia de Guise, zaś wcześniej, podczas oblężenia Rouen, zginął Antoni de Burbon-Vendôme. W ten sposób wyeliminowane zostało niemal w całości pierwsze pokolenie antypowstańczych przywódców. Hugenocki kraj na południu prawie nie został tknięty ogniem wojny, natomiast skarbiec królewski świecił pustkami. Korona stała na straconej pozycji, więc Katarzyna postanowiła doprowadzić do ugody. Nastąpiła wymiana szlacheckich jeńców obu stron, a w marcu 1563 został wydany edykt z Amboise, który gwarantował protestantom ograniczone swobody religijne. Dokument zezwalał na jedno tylko nabożeństwo poza murami wyznaczonego miasta w każdym z baliwatów Francji, jakkolwiek szlachta hugenocka mogła oddawać się praktykom religijnym na terenach swych posiadłości bez ograniczeń. Takie załatwienie sprawy nie satysfakcjonowało żadnej ze stron, powodując w przyszłości wzrost napięć i niezadowolenia.

Lata 1567–1568 | edytuj kod

W latach 1567–1568 w konflikcie religijnym stroną atakującą byli francuscy protestanci. Pod przewodnictwem księcia Condé, hugenoci zaangażowali do walki w swoich szeregach niemieckich najemników, co tylko wzmocniło polityczną pozycję partii katolickiej. Wojna rozpoczęła się próbą przejęcia kontroli nad działaniami rodziny królewskiej. Książę Condé zamierzał odebrać regencję Katarzynie Medycejskiej. Próby jednak zakończyły się niepowodzeniem, a zawarty w Amboise w roku 1568 układ pokojowy potwierdził tylko status Katarzyny. Obie strony mimo to nadal mobilizowały swoje siły, szykując się do nowej wojny.

Lata 1568–1570 | edytuj kod

W latach 1568–1570 konflikt rozpoczął się na nowo. Konflikt doprowadził do poważniejszych starć pomiędzy francuskimi protestantami a partią katolicką. W bitwie pod Jarnac dnia 13 marca 1569 roku hugenoci zostali pobici, a ich przywódca – Ludwik I Burbon, książę Condé pojmany i rozstrzelany. Zwycięzcą spod Jarnac był brat króla, późniejszy władca Francji – Henryk III Walezy. Nowy przywódca hugenotów, admirał Coligny, zmuszony do walk obronnych nie był już w stanie zapobiec kolejnej porażce – w bitwie pod Moncontour. Zawarty w sierpniu 1570 roku pokój w Saint Germain potwierdził wcześniejszy układ z Amboise.

Lata 1572–1573 | edytuj kod

W latach 1572–1573 konflikt rozpoczął się tuż po masakrze na francuskich protestantach podczas tzw. nocy św. Bartłomieja. Pozbawieni przywództwa hugenoci zostali wyparci do twierdz w La Rochelle, Nîmes i Montauban w południowej Francji. Grupy zamieszkujące północną część kraju straciły natomiast swoją pozycję. Przed śmiercią uratował hugenotów wybór Henryka III na króla Polski (1573), dla którego kontynuacja działań zbrojnych była przeszkodą w uzyskaniu tronu w tolerancyjnej Polsce.

Noc św. Bartłomieja | edytuj kod

 Osobny artykuł: Noc św. Bartłomieja.

Małżeństwo młodego protestanta Henryka z Nawarry, późniejszego króla Henryka IV z wywodzącą się z obozu katolickiego siostrą króla Małgorzatą von Valois w sierpniu 1572 roku miało służyć zbliżeniu pomiędzy hugenotami a francuskimi katolikami i ich wspólnemu działaniu przeciwko narodowemu wrogowi jakim była Hiszpania. Na przeszkodzie ku temu stanęło morderstwo na przywódcy hugenotów admirale Coligny. Młody król Karol IX z obawy przed zemstą nakazał masakrę na przebywających w Paryżu przywódcach hugenockich.

Oblężenie La Rochelle (1573) | edytuj kod

Po masakrze kolejna wojna była nieunikniona. W trakcie konfliktu pozostali przy życiu protestanci bronili się z wielką odwagą, pozbawieni nadziei na zwycięstwo. Po stronie katolickiej odznaczyli się książę Henryk I de Guise i brat króla – Henryk. Walki przekształciły się w mozolną wojnę oblężniczą, z głównym punktem oporu w twierdzy La Rochelle, bronionej przez hugenotów przy wsparciu angielskim. Podczas oblężenia wojska katolickie poniosły olbrzymie straty spowodowane głównie przez choroby i warunki pogodowe.

Pokój | edytuj kod

Wyczerpani wojną katolicy zdecydowali się w końcu na zawarcie pokoju. W roku 1573 doszło do pacyfikacji Boulogne, po której na hugenotów nałożono amnestię, gwarantując im wolność sumienia. Hugenoci mogli też pozostać w swoich miastach: La Rochelle, Nîmes und Montauban.

Lata 1574–1576 | edytuj kod

W latach 1574–1576 nie dochodziło do większych starć.

Choroba i śmierć Karola IX zdominowała pierwszy rok wojny, podczas którego obie strony przejawiały raczej niewielką aktywność. Młodszy brat króla Franciszek de Valois zintegrował się z hugenotami, przede wszystkim z królem Henrykiem I z Nawarry, opowiadając się przeciwko następcy tronu późniejszemu królowi Henrykowi III, nasłuchującemu z dalekiej Polski wiadomości o stanie zdrowia swojego starszego brata. Na jego rozkaz Franciszek oraz Henryk z Nawarry zostali aresztowani. Ponieważ hugenoci otrzymali poparcie co bardziej znamienitych dowódców a także wsparcie korpusu wojsk pomocniczych z protestanckiej części Niemiec, Henryk III zdecydował się na zawarcie pokoju. W wyniku zawartego układu z Beaulieu (Beaulieu-lès-Loches) w maju 1576 roku Henryk z Nawarry uzyskał lepsze warunki niż w trakcie poprzedniej wojny – wolność religijną dla większości skupisk hugenockich (z wyjątkiem Paryża i okolic).

Lata 1576–1577 | edytuj kod

Konflikt w latach 1576–1577 charakteryzują w głównej mierze manewry dyplomatyczne. Zdominowane przez katolików stany generalne z Blois nie zaakceptowały przyznanych francuskim protestantom – hugenotom warunków Edyktu z Beaulieu, jednakże podpisany we wrześniu 1577 roku układ pokojowy z Bergerac zapewnił wcześniejsze postanowienia.

Lata 1579–1580 | edytuj kod

W latach 1579–1580 konflikt ponownie się nasilił w wyniku niezadowolenia francuskich katolików z przyznanych protestantom praw. Podobnie jak w okresie VI wojny i tym razem nie dochodziło do działań zbrojnych. W roku 1580 obie strony podpisały pokój w Flex, który zatwierdził postanowienia edyktu z Beaulieu i układu pokojowego z Bergerac z roku 1577.

Lata 1585–1598 | edytuj kod

Lata 1585–1598 były najdłuższym etapem wojen hugenockich, które osłabiły Francję na okres prawie 100 lat.

Ostatecznie konflikt zakończono w roku 1598, w którym to Henryk IV, były hugenota, w wydanym w Nantes edykcie zagwarantował hugenotom ograniczoną wolność religijną.

Od roku 1588 konflikt z hugenotami zyskał miano międzynarodowego, gdyż częściowo przeplatał się z toczonymi równolegle walkami wyzwoleńczymi w Niderlandach oraz angielsko-hiszpańską wojną morską, w której głównymi rywalami byli Elżbieta I i Filip II.

Wybuch konfliktu | edytuj kod

Katarzyna Medycejska starała się osiągnąć co prawda kompromis z hugenotami (jej synowie Karol IX oraz Henryk III z racji zbyt niskiego wieku nie mogli jeszcze reprezentować Francji), starania te zakończyły się jednak niepowodzeniem w roku 1572, w którym to doszło do tzw. masakry w noc św. Bartłomieja (wymordowano wpływowych hugenotów zaproszonych na ślub Henryka Burbona z Nawarry z Małgorzatą z dynastii Walezjuszów). W wynikłej z tego powodu IV wojnie hugenockiej pozbawione dowództwa oddziały hugenockie zostały rozbite przez katolickie wojska królewskie. Wojna zakończyła się podpisaniem układu pokojowego i przyznaniem hugenotom ograniczonych praw i kilku posiadłości we Francji.

W roku 1576 Henryk z Nawarry został nowym przywódcą hugenockim. Francuscy protestanci odłamu kalwinizmu stanowili ówcześnie około 10% ludności kraju, zajmującej tereny na południu Francji.

Pomimo tego, że kilka lat później w roku 1584 Henryk z Nawarry był z racji dynastycznych głównym kandydatem do tronu królewskiego, odmówił jego przyjęcia. W tym czasie przywódca katolików Henryk Gwizjusz powołał w roku 1585 Ligę Katolicką, zawierając przeciwko hugenotom sojusz z Hiszpanią i papieżem. Odsunął również od władzy popierającego sprawę hugenocką Henryka III.

Wojna i układ pokojowy | edytuj kod

Izolowany Henryk z Nawarry kontynuował zręcznie w latach 1585–1588 walkę militarną i polityczną, biorąc osobiście udział w walkach oraz zyskując ogromną popularność. Gdy w roku 1588 Henryk III zmuszony został do opuszczenia Paryża, nakazał on zamordowanie przywódcy katolików Henryka Gwizjusza, któremu zarzucił zdradę. Morderstwa dokonać miała straż przyboczna Henryka w trakcie podróży na dwór królewski. Czyn ten doprowadził do wybuchu powstania w Paryżu. Podczas oblężenia miasta w sierpniu 1589 roku Henryk III zamordowany został przez mnicha z klasztoru dominikanów.

Nowym królem Francji został więc Henryk z Nawarry (jako Henryk IV), nie był jednak uznawany przez katolików. W roku 1590 na pomoc katolikom nadciągnęły z Niderlandów wojska hiszpańskie. Henryk IV przerwawszy oblężenia Paryża i Rouen, w roku 1593 zgodził się przyjąć katolicyzm. Koronacji dokonano rok później. Nowy król stopniowo ściągał na swoją stronę co bardziej wpływowych szlachciców katolickich. W roku 1598 Francja podpisała z Hiszpanią porozumienie pokojowe, potwierdzające warunki układu pokojowego z Cateau-Cambrésis z roku 1559.

Bibliografia | edytuj kod

VI wojna
  • Coudy, Julien: Die Hugenottenkriege in Augenzeugenberichten. Herausgegeben von Julien Coudy. Vorworte von Pastor Henry Bosc und A.-M. Roguet O.P. Historischer Abriß von Ernst Mengin. Düsseldorf 1965.
  • Davis, Natalie Zemon: The Rites of Voilence: Religious Riot in Sixteenth-Century France. In: Soman, The Massacre of St. Bartholomew. Reappraisals and Documents. The Hague 1974, S. 203–242.
  • Diefendorf, Barbara B: Beneath the Cross. Catholics and Huguenots in Sixteenth-Century Paris. New York, Oxford 1991.
  • Holt, Mack P.: The French Wars of Religion, 1562–1629. Cambridge 1995.
V wojna
  • Coudy, Julien: Die Hugenottenkriege in Augenzeugenberichten. Herausgegeben von Julien Coudy. Vorworte von Pastor Henry Bosc und A.-M. Roguet O.P. Historischer Abriß von Ernst Mengin. Düsseldorf 1965.
  • Davis, Natalie Zemon: The Rites of Voilence: Religious Riot in Sixteenth-Century France. In: Soman, The Massacre of St. Bartholomew. Reappraisals and Documents. The Hague 1974, S. 203–242.
  • Diefendorf, Barbara B: Beneath the Cross. Catholics and Huguenots in Sixteenth-Century Paris. New York, Oxford 1991.
  • Grzybowski Stanisław: Henryk Walezy, Wrocław 1980
  • Holt, Mack P.: The French Wars of Religion, 1562–1629. Cambridge 1995.

Kategoria:Wojny w historii Francji Kategoria:Wojny domowe w historii Europy

Na podstawie artykułu: "Wikipedysta:Arche/Wojny religijne hugenockie" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy