Wikipedysta:Gdarin/Ratusz


Wikipedysta:Gdarin/Ratusz w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii < Wikipedysta:Gdarin Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Ratusz Głównego Miasta w Gdańsku – zabytkowy ratusz na Głównym Mieście w Gdańsku. Jest to gotycko-renesansowa budowla, usytuowana na styku ulicy Długiej i Długiego Targu, która dominuje nad panoramą Drogi Królewskiej, najbardziej reprezentacyjnego traktu tej części miasta.

Murowany i jednopiętrowy budynek pełnił funkcje ratusza już w pierwszej połowie XIV wieku. W XV wieku, wraz z przejściem Gdańska pod panowanie królów polskich z dynastii Jagiellonów, Ratusz Głównego Miasta stał się centrum władzy i symbolem miasta.

W ratuszu mieści się oddział Muzeum Gdańska.

Spis treści

Położenie | edytuj kod

Ratusz Głównego Miasta w Gdańsku znajduje się przy ulicy Długiej, w ciągu Drogi Królewskiej[2]. Budynek znajduje się w grupie zabudowań pomiędzy ulicami: Długą, Kramarską, Piwną i Kaletniczą, na rogu dwóch pierwszych. Jest drugim po Bazylice konkatedralnej Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny pod względem wysokości budynkiem Głównego Miasta, najbardziej reprezentatywnej części gdańskiego Śródmieścia[3].

Historia | edytuj kod

Pierwszy ratusz | edytuj kod

Nie jest znana lokalizacja ani forma budowli pierwszego gdańskiego ratusza. Zdaniem Teresy Zarębskiej, po otrzymaniu przez Gdańsk praw miejskich wzorowanych na prawie lubeckim (ok. 1260), mógł powstać ratusz na obszarze Głównego Miasta, a wzmiankowana w 1274 roku rada miasta mogła mieć tu skromną siedzibę, niewykluczone, że była to wieża o dwu lub trzech kondygnacjach, której fundament przylega do podziemi obecnego ratusza – budowla ta znajdowała się w przestrzeni dzisiejszej ulicy Długiej[4]. Tadeusz Domagała wiąże początki ratusza Głównego Miasta z przywilejem króla Władysława Łokietka, zezwalającym na budowę palatium, gdzie kupcy z Lubeki mogliby składać i sprzedawać towary i gdzie również sądzono by sprawy podlegające jurysdykcji miasta[5][6]. Zdaniem Domagały budynek ten przetrwał do 1336 roku, kiedy została ukończona kolejna siedziba rajców miejskich. Była ona jednak zbyt mała, więc niektóre instytucje municypalne zostały umiejscowione poza nią[7]. Najstarsze fragmenty ratusza pochodzą z lat 1327–1336 – budynek ten był jednak niewielki, co stworzyło konieczność rozbudowy już po kilkunastu latach[8].

Większość badaczy zgadza się z tym, że najstarszy murowany gotycki ratusz powstał w latach 1327–1336. Mógł być zwrócony frontem do ulicy Długiej, a gdyby istniał już w tym czasie Długi Targ, to zwrócony byłby do niego główną fasadą i wejściem. Nie wiadomo, czy już w pierwszej połowie XIV wieku ratusz miał wieżę[9].

W XIV wieku przebudowano Główne Miasto, a w 1346 roku zmieniono ustrój miejski z prawa lubeckiego na prawo chełmińskie. Reforma ta uwzględniała, między innymi, rozdzielenie roli rady miejskiej (zajmującej się ustanawianiem miejscowego prawa) i ławy miejskiej (zajmującej się sądownictwem). Rozdzielenie funkcji spowodowało, że musiały istnieć dwie niezależne sale dla tych instytucji[7]. W 1357 roku istniał ratusz tymczasowy na miejscu obecnego ratusza[10].

Do połowy XV wieku istniały na terenie dzisiejszego Gdańska trzy różne ośrodki posiadające własny ratusz i samorząd: Główne Miasto, Stare Miasto oraz Młode Miasto, a także podmiejska dzielnica rybacka Osiek[11].

Pierwsze rozbudowy | edytuj kod

Pierwsza poważna rozbudowa murowanego, jednopiętrowego budynku ratusza rozpoczęła się w 1378, kiedy miastu zostało nadane pełne prawo chełmińskie. Kierowana przez Heinricha (Henryka) Ungeradina przebudowa trwała do 1382. Wówczas to wybudowano nowe pomieszczenia dla wagi miejskiej oraz salę sądową (obecnie Sala Czerwona). Zlikwidowano również strop pomiędzy parterem a pierwszym piętrem oraz ściany działowe, uzyskując wielką reprezentacyjną salę rady miejskiej (obecnie Sala Biała). Z tej przebudowy do dnia dzisiejszego zachował się obrys frontu budynku od strony ulicy Długiej[12]. Siedziba miejska z powodów ideologicznych nie mogła być zbyt wystawna. Dopiero po usunięciu Zakonu Krzyżackiego z miasta budowla mogła zostać rozbudowana[10].

W latach 1454–1457, w związku z przybyciem do Gdańska króla Kazimierza Jagiellończyka, ratusz został rozbudowany. Podczas przebudowy nadbudowano poddasze i wymieniono elewację frontową. Pracami kierował Hans Kreczmar[12]. W latach 1486–1488 została wykonana wieża ratuszowa; budową kierował Henryk Hetzel. Wieża została wykończona przez Michała Enkingera wysokim hełmem w 1492[13], który spłonął już w 1494. W 1504 ratusz odwiedził Aleksander Jagiellończyk[14].

Ogólny rozwój miasta, poszerzenie samorządu miejskiego przez króla Zygmunta I Starego w 1526 o tzw. trzeci ordynek (pierwszy stanowiła rada, drugi – ława), stanowiący reprezentację kupiectwa i cechów rzemieślniczych, spowodowało dalszą rozbudowę obiektu. W dotychczasowych gabarytach nie mógł on już spełniać zarówno stałych funkcji – urzędował w nim burmistrz, obradowała rada miasta, wyrokował sąd (nazywany wetowym), miał swą siedzibę burgrabia (będący reprezentantem króla polskiego w mieście) – jak i okazjonalnych. Około 1537 zaczęto wznosić wokół dziedzińca, na miejscu dawnego zajazdu, dwukondygnacyjną oficynę; po tej przebudowie zachował się obecny obrys budynku[13].

Pożar i odbudowa | edytuj kod

Figura króla Zygmunta II Augusta na szczycie wieży

3 października 1556 wybuchł w ratuszu groźny pożar (przyczyną pożaru było zaprószenie ognia z kominka w sali Wety), który dość poważnie uszkodził jego konstrukcję, a zniszczeniu uległo wyposażenie sali sądowej. Usuwanie skutków pożaru trwało 6 lat i zapoczątkowało przebudowę gmachu w stylu renesansowym[15]. Rada miejska na czas odbudowy przeniosła się do ocalałych pomieszczeń ratusza oraz do tymczasowych pomieszczeń wokół dziedzińca. W latach 1559–1560 wykonano nowy hełm wieży, a także nową elewację. 23 września 1561 na szczycie hełmu ustawiono pozłocony posąg panującego wówczas w Polsce króla Zygmunta II Augusta[16]. Z tej okazji, tego samego dnia odbył się pierwszy koncert zainstalowanego wówczas 14-dzwonowego carillonu[15].

Obraz „Apoteoza Gdańska”, zwany też „Alegorią handlu gdańskiego”, Izaak van den Blocke, 1608, Wielka Sala Rady (tzw. Sala Czerwona)

Bogacące się na pośrednictwie handlowym gdańskie mieszczaństwo dążyło do podkreślenia pozycji miasta również poprzez nadanie odpowiedniego splendoru ratuszowym wnętrzom. W ich upiększaniu w końcu XVI i na początku XVII wieku brali udział twórcy złotego wieku sztuki gdańskiej, tacy mistrzowie, jak Izaak van den Blocke, Hans Vredeman de Vries, Willem van der Meer, Anton Möller i Szymon Herle. Ogólne kierownictwo nad pracami sprawował Antoni van Obberghen, pełniący w tym czasie funkcję budowniczego miejskiego[17]. Podwyższono mury budowli, wymieniono okna gotyckie na renesansowe, a wnętrza przebudowano według wzorców weneckich. Widać to np. w wystroju Sali Czerwonej, której zdobnictwo przypomina Pałac Dożów w Wenecji[18].

Najbardziej reprezentacyjną kondygnacją stało się pierwsze piętro. Mieściło ono najważniejsze sale ratusza: Wielką Salę Rady, zwaną również Salą Czerwoną, i Wielką Salę Wety, nazywaną od XIX wieku Salą Białą. Również we wnętrzach oficyny, do której w drugiej połowie XVI wieku dobudowano dwa skrzydła (północne i wschodnie), stworzono piękne pomieszczenia, między innymi Małą Salę Rady (zwaną też Zimową) i Małą Salę Sądu Wetowego (Sala Kominkowa). Oficyna i skrzydła boczne utworzyły wewnętrzny dziedziniec w kształcie prostokąta[17].

W 1635 ukazała się miedziorytowa panorama Gdańska Jakuba Hoffmanna dedykowana Adamowi Kazanowskiemu, w opisie której znajduje się następujące zdanie: kunsztowny zegar na wieży ratuszny Prawego Miasta jest, który na każdą godzinę w cymbały graje[19].

Panowanie pruskie i Wolne Miasto Gdańsk | edytuj kod

Ratusz Głównego Miasta w połowie XVIII wieku (rycina lustrzana)

Zajęcie Gdańska przez Prusy w II rozbiorze Polski spowodowało zmiany w ustroju miasta. Znalazło to też odbicie w nowym układzie funkcjonalnym ratusza, między innymi w dawnej Sali Kasy Miejskiej (kamlarii) urządzono gabinet burmistrza. Miasto zubożało, zmniejszył się również zakres obowiązków magistratu. Stąd do ratusza przeniosła się administracja terytorialna[20].

W latach 1823–1824 przeprowadzono remont ratusza, w którym usunięto dawne tynki z malowidłami i zastąpiono je nowymi[20]. W 1846 nadbudowano czwartą kondygnację. Około 1910 wykonano drobne remonty w ratuszu[21].

W dwudziestoleciu międzywojennym w ratuszu założono centralne ogrzewanie, komin został poprowadzony od strony dziedzińca, wzdłuż ściany południowej[21].

II wojna światowa i odbudowa | edytuj kod

Ratusz Głównego Miasta w latach 60.

Podczas działań wojennych Gdańsk był kilkakrotnie bombardowany przez samoloty alianckie, ale Główne Miasto prawie nie ucierpiało[21]. Podczas wojny z Gdańska ewakuowano wnętrza cennych zabytków. Meble i obrazy zostały poukrywane na pomorskich wsiach. Słabe warunki powodowały jednak, że cenne zabytki niszczały, ale były zachowane[22]

W marcu 1945, podczas natarcia Armii Czerwonej i bezpośredniego ostrzału miasta, pożar strawił hełm wieży i drewniane stropy, a mury dodatkowo ucierpiały od pocisków i bomb. Ocalałe ich fragmenty były tak nadwątlone, że nawet zwykła burza groziła katastrofą. Według wstępnych ustaleń budynek nie nadawał się do odbudowy i zakwalifikowany został do rozbiórki. Ostatecznie jednak udało się go uratować[21].

 Osobny artykuł: Muzeum Gdańska.

W maju 1945 Armia Czerwona przekazała miasto polskiej administracji. W czerwcu ewakuowane zabytki wróciły do miasta. Ze względu na zniszczenia budynków, cenne okazy zostały zdeponowane początkowo w Składnicy Muzealnej w Oliwie[22]. Rozpoczęta w 1946 odbudowa ratusza była przedsięwzięciem trudnym – zaliczana jest do wybitnych osiągnięć polskiej powojennej sztuki konserwatorskiej[23]. Przy odbudowie elewacji wykorzystano dzieła sztuki, przedstawiające zabytek. Architekci wzorowali się na wyglądzie ratusza z obrazu Grosz Czynszowy gdańskiego malarza Antona Möllera[24].

W październiku 1952 wnętrza ratusza zostały przekazane Muzeum Pomorskiemu w Gdańsku[22]

Po wielu pracach murarsko-konserwatorskich, 2 kwietnia 1970, odbudowany ratusz przekazano na siedzibę Muzeum Historii Miasta Gdańska (od 2000 nosi ono nazwę Muzeum Historyczne Miasta Gdańska). Odbudowa ratusza zbiegła się w czasie z obchodami XXV lecia wyzwolenia Gdańska[23]. Do ratusza powróciły zabytkowe obrazy i meble, które przetrwały wojnę, a po niej zostały zdeponowane w Muzeum Pomorskim[22].

W 2000 na ratuszowej wieży został zamontowany nowy (37-dzwonowy) carillon, wykonany przez holenderską ludwisarnię Koninklijke Eijsbouts w Asten[25].

W 2018 zakończyła się renowacja XVIII-wiecznych przedproży Ratusza. Autorem reprezentacyjnych schodów prowadzących do wykonanego z piaskowca portalu był gdański rzeźbiarz Daniel Eggert. W ramach prac wzmocniono fundamenty przedproży, których kamienna konstrukcja zaczęła osiadać. Po zdemontowaniu kamiennych elementów usunięto nawarstwione tynki, rozebrano elementy wtórne, wzmocniono i naprawiono konstrukcje fundamentów, uzupełniono widoczne ubytki w substancji zabytkowej oraz wykonano nową izolację przeciw wilgoci. Odrestaurowanie zabytku kosztowało ponad 200 tys. zł[26].

W 2019 przeprowadzono remont „Wielkiego Krzysztofa” – niewielkiego pomieszczenia (20 metrów kwadratowych) przylegającego do jednego z narożników Wielkiej Sali Wety i służącego do początku XX wieku jako archiwum miejskie – miejsce przechowywania najważniejszych dokumentów miejskich, takich jak przywileje i księgi gruntowe. W ramach prac konserwatorskich odrestaurowano malowidła z 1583, symbolizujące związek Gdańska i Pomorza z Rzecząpospolitą[27].

Konstrukcja, wejście i elewacja | edytuj kod

Wejście do Ratusza. Nad nim znajduje się znana płaskorzeźba przedstawiająca lwy chroniące herb miasta, z których jeden ma odwróconą głowę w stronę Bramy Złotej

Ratusz Głównego Miasta był wielokrotnie przebudowywany (powiększany) stąd jego styl odzwierciedla dominujące style architektoniczne w momentach przebudowy. Główna bryła ratusza jest trzykondygnacyjna. Czwarta i piąta kondygnacja znajdują się w części budynku jako poddasze[21]. W centralnej części elewacji od strony ulicy Długiej znajduje się wieża zegarowa zakończona hełmem, w którym jest carillon[3].

Pierwotnie do Ratusza prowadziło kilka wejść: główne do Sieni umiejscowione na osi budynku, mające prawdopodobnie wykrój ostrego łuku i bogato profilowane, a także wejścia do Komory Palowej i od strony ulicy Kramarskiej do Komory Akcyzowej. W 1645 roku główny portal otrzymał nową późnorenesansową oprawę, wykonaną z kamienia, a także przedproże z dwubiegunowymi schodami autorstwa Wilhelma Richtera. Na zwieńczeniu znajdował się biały orzeł ze złotym snopem będący godłem króla Władysława IV Wazy oraz postacie symbolizujące pobożność i sprawiedliwość. Natomiast obecnie eksponowany portal wykonał w latach 1766–1768 Daniel Eggert. Kamienna obudowa ozdobiona została kolumnami korynckimi, półokrągłym naczółkiem i herbem Gdańska z nietypowym ustawieniem lwów[28]. Łeb jednego z nich zwrócony jest w kierunku Bramy Złotej. Według legendy lew ten zwrócił wzrok w kierunku, z którego spodziewano się przybycia polskiego króla[10].

Wnętrza | edytuj kod

Do wnętrz Ratusza należą: piwnice, przyziemie (Komora Palowa i Komora Akcyzowa),

Piwnice | edytuj kod

Znajdowały się tu niegdyś winiarnia i ciemnica (więzienie miejskie). Do winiarni wchodziło się wejściem od ulicy Kramarskiej. Sprzedawano tu wino, piwo oraz inne artykuły. Beczki z alkoholem leżakowały zapewne na legarach. Ciemnica znajdowała się nie tylko w podziemiach, ale także w wieży[29].

Komora Palowa i Komora Akcyzowa | edytuj kod

Na dolnej kondygnacji Ratusza (w przyziemiu) mieściły się Komory Palowa i Komora Akcyzowa, gdzie pobierano opłaty od przypływających i wypływających z Gdańska statków oraz płacono podatki za artykuły żywnościowe. Wnętrze podzielone było kiedyś na kilka mniejszych sal, do których prowadziły wejścia od ulic Długiej i Kramarskiej oraz od podwórza Ratusza[30]. O Komorze Palowej najstarsze wzmianki pochodzą z 1378 roku, natomiast Komora Akcyzowa powstała zapewne po otrzymaniu przywileju od Kazimierz IV Jagiellończyka w 1455 roku, na mocy którego miasto miało swobodę w ustalaniu podatków, z wyjątkiem ceł morskich[31].

Nazwa Komory Palowej pochodzi od cła pobieranego od żeglarzy, nazywanego palowym od pali cumowniczych[31]. Pierwotnie mieściła się tu sala kupiecka. Dawne wyposażenie tej sali nie zachowało się. Ocalał natomiast strop belkowy[8]. W 2016 w pomieszczeniu odkryto fresk z I połowy XV w. przedstawiający ukrzyżowanego Chrystusa, co sugeruje, że mogła się tu mieścić kaplica ratuszowa. Prowadzone równolegle badania stropu wykazały, że wykorzystane do jego budowy drewno ścięto zimą 1378/1379[32]. Znajdowała się tu waga miejska, tzw. Mała Waga, służąca do legalizacji wag używanych przez handlujących w Gdańsku kupców, która przeważała towary do wagi 1/2 kamienia (ok. 2,6 kg)[31].

W latach 1972–2014 funkcjonowała tutaj restauracja „Palowa”, natomiast od 2018 roku – Galeria Palowa[30].

Mały Krzysztof | edytuj kod

Sień | edytuj kod

Sień to bogato zdobiony korytarz. W sieni znajdują się bogato zdobione schody. Wnętrze sieni zostało częściowo usunięte w XIX wieku. W czasie II wojny światowej wnętrze wraz ze schodami zostało zniszczone przez pożar. Galeria i schody zostały odtworzone na podstawie zachowanych fragmentów oraz dawnych fotografii. Zachowane elementy zostały wyróżnione ciemniejszym lakierem (fragment grzebienia i jedna tralka)[33].

Wielka Sala Wety (Sala Biała) | edytuj kod

Sala Biała

Sala biała była najbardziej reprezentatywnym pomieszczeniem w ratuszu. Wewnątrz odbywały się sądy, audiencje królewskie oraz reprezentanta króla oraz ceremonie nadawania obywatelstwa[34]. W tej sali podpisano większość międzynarodowych porozumień i umów podpisywanych w Gdańsku[35].

Salę zdobią portrety królów polskich oraz wielki marmurowy kominek. W sali kiedyś znajdował się również obraz Krzysztofa Boguszewskiego przedstawiający 22 sceny z Bitwy pod Grunwaldem oraz Bitwa Oliwska Bartłomieja Milwitza. Obrazy te zostały zdjęte przez władze pruskie i nie zachowały się. W trakcie powojennej odbudowy zlikwidowano powstałe w latach 1841–1842 zdobienia przedstawiające historię Prus i przywrócono wygląd dawniejszy[35].

Wielki Krzysztof | edytuj kod

Wielka Sala Rady (Sala Czerwona) | edytuj kod

Sala Czerwona

Sala czerwona była mniej reprezentacyjna niż sala biała. Jednakże jej rola była w dawnym ratuszu ważniejsza. W sali czerwonej odbywały się obrady Rady Miejskiej. Wnętrze zostało wywiezione w 1942[36] lub w 1943[22] przez co zostało zachowane jednak w fatalnym stanie[36]. Po zajęciu miasta przez Armię Czerwoną i przekazaniu go polskiej administracji. Wnętrze wróciło do Gdańska i było tymczasowo przechowywane w Składnicy Muzealnej w Oliwie a później w Muzeum Pomorskiego w Gdańsku. W marcu 1970 obrazy i meble wróciły do sali czerwonej[22].

Salę Czerwoną zdobią obrazy z cyklu Cnoty Obywatelskie niderlandzkiego malarza Hansa Vredemanna de Vriesa. W ramach tego cyklu zostały namalowane: Sprawiedliwość, Mądrość, Pobożność, Zgoda, Wolność, Stałość i Sąd Ostateczny. Obrazy te zostały namalowane w stylu manieryzmu niderlandzkiego z dużym wpływem antyku. Obrazy były kierowane głównie do widza wykształconego przez co nie były dosłowne[22].

W 1608 r. sufit sali otrzymał wspaniałą dekorację stropu z plafonem „Apoteoza Gdańska” – dzieło duetu: Szymon Herle (snycerka) i Izaak van den Blocke (obrazy).

Mała Sala Rady | edytuj kod

Mała Sala Wety | edytuj kod

Sala pod Zodiakiem | edytuj kod

Sale wystaw czasowych | edytuj kod

Kamlaria | edytuj kod

Kasa depozytowa | edytuj kod

Sień górna | edytuj kod

Dziedziniec wewnętrzny | edytuj kod

W połowie XVI wieku podwórze z tyłu Ratusza obudowane zostało trzema skrzydłami oficyn, dzięki czemu powstał wewnętrzny, zamknięty dziedziniec. W jednym ze skrzydeł było mieszkanie kapitana pachołków miejskich i stajnia jego konia. Na dziedzińcu była pompa, która zasilała drewniany wodociąg, którym doprowadzano wodę do Ratusza. W pierwszej połowie do wejść dostawiono kamienne schodki z kutymi balustradami oraz dekorowanymi słupkami. W 2009 roku dziedziniec został przykryty szklanym zadaszeniem i jest odtąd wykorzystywany w celach muzealnych[37].

Zegary | edytuj kod

Zegar słoneczny

Oprócz zegara na wieży na ratuszu znajduje się drugi zegar. Zegar słoneczny umieszczony został w XVI wieku na narożniku budynku przy zbiegu ulic Długiej i Kramarskiej. Pod zegarem znajduje się łacińska sentencja „Cieniem są dni nasze”[38].

Carillon | edytuj kod

Hełm | edytuj kod

Hełm został wykonany przez Dirka Danielsa z Zelandii. Na hełmie znajduje się posąg króla Zygmunta Augusta[38].

Kolekcje | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Zmiana konstrukcji związana z odbudową.
  2. Kaliński 2008 ↓, s. 58.
  3. a b Krzyżanowski i Żak 2008 ↓, s. okładka.
  4. Zarębska 1997 ↓, s. 58.
  5. Bogucka 1997 ↓, s. 81.
  6. Domagała 1980 ↓, s. 4.
  7. a b Domagała 1980 ↓, s. 5.
  8. a b Domagała 1980 ↓, s. 16.
  9. Zarębska 1997 ↓, s. 59–61.
  10. a b c Krzyżanowski i Żak 2008 ↓, s. 63.
  11. Bojaruniec-Król, Darecka i Frąckowska 2018 ↓, s. 15.
  12. a b Domagała 1980 ↓, s. 6.
  13. a b Domagała 1980 ↓, s. 7.
  14. Glinka i Piasecki 2004 ↓, s. 8.
  15. a b Domagała 1980 ↓, s. 8.
  16. Wydarzyło się na Pomorzu..., Twoja Gazeta.pl nr 8 (38) sierpień 2016.
  17. a b Domagała 1980 ↓, s. 9.
  18. Nowak 1982 ↓, s. 750.
  19. Nowak 1982 ↓, s. 753.
  20. a b Domagała 1980 ↓, s. 11.
  21. a b c d e Domagała 1980 ↓, s. 12.
  22. a b c d e f g Wioleta Pieńkowska-Kmiecik: Artykuły Ratusz Głównego Miasta (pol.). [dostęp 2012-06-28].
  23. a b Domagała 1980 ↓, s. 13.
  24. Kulig 2008 ↓, s. 77.
  25. Urząd Miejski w Gdańsku: Ratusz Głównego Miasta – Gdańsk – oficjalna strona miasta (pol.). [dostęp 2012-06-26].
  26. Dariusz Gałązka Przedproża Ratusza Głównomiejskiego już po kapitalnym remoncie.
  27. Renesansowe malowidła w Ratuszu Głównomiejskim. Już po remoncie.
  28. Bojaruniec-Król, Darecka i Frąckowska 2018 ↓, s. 21.
  29. Klamman 1982 ↓, s. 20.
  30. a b Bojaruniec-Król, Darecka i Frąckowska 2018 ↓, s. 23.
  31. a b c Klamman 1982 ↓, s. 21.
  32. Bezcenny fresk, metrocafe.pl za PAP, 3 marca 2016.
  33. Domagała 1980 ↓, s. 18.
  34. Domagała 1980 ↓, s. 21.
  35. a b Domagała 1980 ↓, s. 23.
  36. a b Domagała 1980 ↓, s. 24.
  37. Bojaruniec-Król, Darecka i Frąckowska 2018 ↓, s. 25.
  38. a b Trzebiatowski i Fabrykiewicz 2009 ↓, s. 11.

Bibliografia | edytuj kod

  • Zdzisław Kwaśny. Wnętrze Ratusza Głównomiejskiego. „Jantarowe Szlaki”. 13 (5), s. 12–17, 1970. 
  • Edward Klamann. Dzieje figury Zygmunta Augusta z wieży Ratusza Głównomiejskiego w Gdańsku. „Jantarowe Szlaki”. 24 (3), s. 34–39, 1981. 
  • Edward Klamann. Dziewiętnastowieczne odkrycie [polichromii] w Ratuszu Głównym w Gdańsku. „Jantarowe Szlaki”. 23 (4), s. 46–48, 1980. 
  • Edward Klamann. Nazwy pomieszczeń Ratusza Głównego Miasta w Gdańsku. „Jantarowe Szlaki”. 25 (4), s. 18–26, 1982. 
  • Edward Klamann. Opis Ratusza Głównego Miasta w Gdańsku na podstawie inwentarza Bartłomieja Ranischa z około 1709 r.. „Jantarowe Szlaki”. 25 (3), s. 23–28, 1982. 
  • Mieczysław Zlat: Ratusz – zamek mieszczan: symbolika typu architektonicznego i jego form. W: Stanisław Latour (red.): Ratusz w miastach północnej Europy: materiały z sesji Ratusz w miastach nadbałtyckich. Gdańsk: Marpress, 1997, s. 13–36. ISBN 83-87291-02-1.
  • Teresa Zarębska: Kontekst urbanistyczny ratusza Głównego Miasta w Gdańsku, [w:] Ratusz w miastach północnej Europy. W: Stanisław Latour (red.): Ratusz w miastach północnej Europy: materiały z sesji Ratusz w miastach nadbałtyckich. Gdańsk: Marpress, 1997, s. 53–77. ISBN 83-87291-02-1.
  • Maria Bogucka: Funkcje społeczno-polityczne ratusza Głównego Miasta w Gdańsku do końca XVIII w.. W: Stanisław Latour (red.): Ratusz w miastach północnej Europy: materiały z sesji Ratusz w miastach nadbałtyckich. Gdańsk: Marpress, 1997, s. 79–89. ISBN 83-87291-02-1.
  • Joachim Zdrenka: Ratusz Głównego Miasta w Gdańsku i jego użytkownicy w okresie od XIV do XIX wieku. W: Stanisław Latour (red.): Ratusz w miastach północnej Europy: materiały z sesji Ratusz w miastach nadbałtyckich. Gdańsk: Marpress, 1997, s. 91–100. ISBN 83-87291-02-1.
  • Roman Wieloch: Odbudowa ratusza Głównego Miasta w Gdańsku ze zniszczeń wojennych. W: Stanisław Latour (red.): Ratusz w miastach północnej Europy: materiały z sesji Ratusz w miastach nadbałtyckich. Gdańsk: Marpress, 1997, s. 101–103. ISBN 83-87291-02-1.
  • Zofia Maciakowska, Jacek Gzowski, Janusz Tarnacki: Wyniki najnowszych badań architektonicznych ratusza Głównego Miasta w Gdańsku. W: Stanisław Latour (red.): Ratusz w miastach północnej Europy: materiały z sesji Ratusz w miastach nadbałtyckich. Gdańsk: Marpress, 1997, s. 105–119. ISBN 83-87291-02-1.
  • Tadeusz Domagała: Kolekcja portretów królewskich z Wielkiej Sali Wety Ratusza Głównego Miasta w Gdańsku. W: Stanisław Latour (red.): Ratusz w miastach północnej Europy: materiały z sesji Ratusz w miastach nadbałtyckich. Gdańsk: Marpress, 1997, s. 121–133. ISBN 83-87291-02-1.
  • Ewa Bojaruniec-Król, Katarzyna Darecka, Anna Frąckowska: Ratusz Głównego Miasta. W: Praca zbiorowa: Muzeum Gdańska. Przewodnik ilustrowany. Warszawa: Foto Liner, 2018, s. 15–81. ISBN 978-83-62559-29-9.
  • Tadeusz Glinka, Marek Piasecki: Perły architektury. Poznań: Edukacja powszechna, 2004. ISBN 83-7341-402-9.
  • Tadeusz Domagała: Ratusz Głównego Miasta w Gdańsku. Warszawa: Sport i turystyka, 1980. ISBN 83-217-2294-6.
  • Tomasz Kaliński: Polska nawigator turystyczny. Tomasz Kaliński (red.). Bielsko-Biała: Carta Blanca, 2008, s. 576. ISBN 978-83-60887-35-6.
  • Lech Krzyżanowski, Marek Żak: Gdańsk Perła Baltyku. Bydgoszcz: Excalibur, 2008, s. 160. ISBN 83-916078-7-9.
  • Anna Kulig. Rekonstrukcje architektoniczne źródła i metody odtworzeń zabytków. „Czasopismo Techniczne”. 7, s. 75–85, 2008. Kraków: Politechnika Krakowska. 
  • Zbigniew Nowak: Historia Gdańska, Tom II 1454-1655: Lata rozwoju kultury, nauki i sztuki. Edmund Cieślak (red.). Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1982. ISBN 83-215-3244-6.
  • Marek Trzebiatowski, Rafał Fabrykiewicz: Informator miejski 2009. Gdynia: Verbi Causa, 2009, s. 112. ISBN 978-83-60494-24-X.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kategoria:Zabytkowe ratusze w województwie pomorskim Ratusz Głównego Miasta w Gdańsku Ratusz Głównego Miasta w Gdańsku Ratusz Głównego Miasta w Gdańsku

Na podstawie artykułu: "Wikipedysta:Gdarin/Ratusz" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy