Wikipedysta:Mateuszgdynia/brudnopis


Wikipedysta:Mateuszgdynia/brudnopis w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii < Wikipedysta:Mateuszgdynia Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Budynek Polskiego Związku Działkowców w Toruniu - zabytkowa siedziba Polskiego Związku Działkowców (Okręgowy Zarząd Toruńsko - Włocławski) w Toruniu.

Lokalizacja | edytuj kod

Budynek znajduje się we wschodniej części miasta, w dzielnicy Winnica, przy ul. Lubickiej 12.

Historia | edytuj kod

Budynek powstał w okresie międzywojennym i pierwotnie należał do toruńskiego lekarza Hozakowski. W latach

1977


Toruń GłównyToruń WschodniToruń MiastoToruń KluczykiToruń CzerniewiceToruń GrębocinToruń PółnocnyToruń ZachodniToruń MokreToruń ElanaToruń BarbarkaToruń Mokre Toruński Węzeł Kolejowy
Czynne dworce i przystanki kolejowe
Zlikwidowane dworce i przystanki kolejowe
Planowane przystanki kolejowe






Toruń Mokre (nazwa robocza) – projektowany przystanek kolejowy w Toruniu, w województwie kujawsko-pomorskim, w Polsce.

Lokalizacja | edytuj kod

Przystanek kolejowy znajdować się będzie w północnej części miasta, na granicy dwóch dzielnic: Mokrego i Katarzynki, przy ul. Kociewskiej, w sąsiedztwie Centralnego Cmentarza Komunalnego.

Historia | edytuj kod

Tu powstanie przystanek kolejowy Toruń Mokre

Przystanek kolejowy powstanie w ramach modernizacji linii kolejowej nr 207 na odcinku Toruń Wschodni - Chełmża. Składać się on będzie z dwóch peronów o długości 125 metrów, wyposażonych m.in. w wiaty i system informacji pasażerskiej. Obiekt będzie dostosowany także do potrzeb osób niepełnosprawnych. Planuje się również budowę w sąsiedztwie przystanku pętli autobusowej komunikacji miejskiej[1][2].

Zleceniodawcą tego zadania jest spółka PKP Polskie Linie Kolejowe[3].

Otwarcie przystanku zaplanowano na przełom 2020/2021 roku[4].



Toruń Południe – projektowany przystanek kolejowy w Toruniu, w województwie kujawsko-pomorskim, w Polsce.

Lokalizacja | edytuj kod

Przystanek kolejowy znajdować się będzie w lewobrzeżnej części miasta, w dzielnicy Podgórz.

Historia | edytuj kod

Przystanek kolejowy powstanie w ramach projektu "Modernizacja linii kolejowej nr 353 na docinku Toruń Główny - Toruń Wschodni wraz z infrastrukturą dworcową oraz budową nowych przystanków kolejowych w Toruniu - BiTCity II". Składać się on będzie z dwóch peronów, wyposażonych m.in. w wiaty i system informacji pasażerskiej. Obiekt będzie przystosowany także do potrzeb osób niepełnosprawnych. W sąsiedztwie przystanku planuje się również budowę parkingu samochodowego i rowerowego[5][6].

Zleceniodawcą tego zadania są: PKP Polskie Linie Kolejowe, PKP SA oraz Miasto Toruń , zaś wykonawcą dokumentacji projektowej została firma Transprojekt Gdański[7][8].

Otwarcie przystanku planowane jest na przełomie 2020/2021 roku.


Historia | edytuj kod

Centrum Szkolenia WOT w Toruniu powołano do życia w lipcu 2018 roku, a jego komendantem został płk Mariusz Miechowicz. Szkoli ono żołnierzy do funkcji dowódczych i specjalistycznych. W pierwszym szkoleniu tego typu wzięło udział 23 żołnierzy WOT, w tym 4 zawodowych i 19 ochotników. Certyfikat z tego kursu otrzymało 19 uczestników szkolenia. W czerwcu 2019 roku Centrum odwiedziła grupa podoficerów z Gwardii Narodowej USA, którzy będą wspierać Polaków w przygotowaniu zaawansowanego kursu lekkiej piechoty dla żołnierzy WOT[9]. W Centrum, oprócz żołnierzy WOT, szkoli się także żołnierzy innych rodzajów sił zbrojnych, w tym żołnierzy innych państw[10][11].

Obecna siedziba Centrum znajduje się na terenie 6. Samodzielnego Oddziału Geograficznego, a docelowo ma ona zostać przeniesiona do kompleksu wojskowego przy ul. Polnej[12].




Po 2015 roku w mieście przebudowano wiele dróg i placów, m.in. Trasę Staromostową, ulicę Łódzką i Turystyczną oraz Plac biskupa Chrapka. Zakończono lub rozpoczęto budowę wielu dużych obiektów kubaturowych, m.in.: elektrociepłowni gazowej ED, hali tenisowej, basenu miejskiego i nowej siedziby dla Sądu Rejonowego. Rozpoczęła się także rozbudowa Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego[13] oraz Specjalistycznego Szpitala Miejskiego. Dokonano także konsekracji dwóch toruńskich świątyń: kościoła pw. Maryi Gwiazdy Nowej Ewangelizacji i św. Jana Pawła II[14] oraz kościoła bł. Stefana Wincentego Frelichowskiego[15], a w powstającej nowej dzielnicy Torunia - Jarze - erygowano nową parafię pod wezwaniem św. Andrzeja Apostoła[16]. W Toruniu również po raz pierwszy odbył się Marsz Równości (wrzesień 2017)[17]. W 2018 roku zapadła decyzja o tym, że Toruń zorganizuje w 2021 roku Halowe Mistrzostwa Europy w lekkoatletyce[18]. W tymże roku powołano do życia Centrum Szkolenia Wojsk Obrony Terytorialnej[19]. 7 marca 2019 roku podczas sesji Rady Miasta Torunia Marek Żydowicz poinformował, że 27. edycja festiwalu Camerimage odbędzie się w Toruniu[20].




Pomnik Serca Jezusa w Toruniu – przydrożna figura Jezusa Chrystusa w Toruniu.

Lokalizacja | edytuj kod

Pomnik znajduje się w lewobrzeżnej części miasta, w dzielnicy Stawki, u zbiegu ulic: Włocławskiej i Łódzkiej.

Charakterystyka | edytuj kod

Pomnik odsłonięto w 1930 roku z inicjatywy ówczesnych władz gminy Stawki (obecnie dzielnica Torunia). Po 1945 roku był on kilkakrotnie remontowany. Figura Chrystusa ustawiona jest na cokole, na którym widniej tablica z napisem: Serce Jezusa zmiłuj się nad nami. Pomnik jest ogrodzony niewielkim ceglanym murkiem[21][22].

Figura wpisana jest do gminnej ewidencji zabytków (nr 2793)[23].

Zobacz też | edytuj kod

Charakterystyka | edytuj kod

Pomnik składa się z granitowego głazu ustawionego na betonowym cokole. Do kamienia przytwierdzony jest krzyż oraz dwie tablice z inskrypcjami o następującej treści[24]:



Toruń Mokre (nazwa robocza) – projektowany przystanek kolejowy w Toruniu, w województwie kujawsko-pomorskim, w Polsce.

Lokalizacja | edytuj kod

Historia | edytuj kod

BiałystokGdańskKatowiceKrakówKielceŁódźLublinOlsztynOpolePoznańRadomRzeszówSzczecinToruńWarszawaWrocławZielona Góra Regiony BGK w Polsce




Brama św. Jakuba w Toruniu (zwana także Drzewna) – nieistniejąca brama Nowego Miasta w Toruniu.

Lokalizacja | edytuj kod

Brama znajdowała się w zachodniej części Zespołu Staromiejskiego, na terenie Nowego Miasta, u wylotu ul. św. Jakuba.

Historia | edytuj kod

Bramę wzniesiono pod koniec XIII w., a w XV w. rozbudowano ją o barbakan. Przez Bramę prowadził do miasta jeden z najważniejszych szlaków lądowych na Mazowsze, tzw. "stara droga" do Dobrzynia. W czasie wojen szweckich brama uległa zniszczeniu, a w późniejszym okresie odbudowana. Bramę wraz z odcinkiem murów miejskich rozebrano w drugiej połowie XIX wieku.

Ciekawostka | edytuj kod

W sąsiedztwie bramy św. Jakuba, w ramach umocnień Twierdzy Toruń, wybudowano Bramę Lubicką, którą na początku lat 20. XX w. rozebrano.





Lokalizacja | edytuj kod

Hotel znajduje się w południowej części Zespołu Staromiejskiego, na rogu ulic: Mostowej i Podmurnej, w sąsiedztwie Bramy Mostowej, a vis a vis istniejącego już Hotelu Spichrz.

Charakterystyka | edytuj kod

Hotel mieści się w dwupiętrowej klasycystycznej kamienicy z XVIII wieku oraz w czteropiętrowym, barokowym spichrzu z początku XVII wieku, przebudowanym w 1871 i 1888 roku[25][26].

Gruntowna modernizacja obydwu obiektów odbyła się w latach 2015 – 2019, kiedy to odnowiono ich fasady oraz wyeksponowano zabytkowe elementy znajdujące się w ich wnętrzach[27]. Oficjalne otwarcie hotelu miało miejsce latem 2019 roku[28]. Obiekt, podobnie jak starszy sąsiedni Hotel Spichrz, ma standard trzygwiazdkowy.

W 2008 roku kamienicę i spichrz wpisano do rejestru zabytków. Figurują one również w gminnej ewidencji zabytków (nr 491 i 493).

Przyznawana jest ona za szczególne osiągnięcia w poprzednim roku kalendarzowym lub za całokształt działalności w następujących kateoriach: przedsiębiorczość, oświata, ochrona zdrowia, kultura i sztuka, kultura fizyczna, promocja miasta, troska o człowieka, ofiarność lub odwaga.

Laureaci tej nagrody otrzymują statuetkę toruńskiego Flisaka oraz gratyfikację finansową, której wysokość jest co roku ustalana przez Prezydenta Miasta Torunia[29].


Urodził się 19 września 1941 w Rumi. Ukończył szkołę muzyczną II st. w Gdańsku, a następnie podjął studia w Akademii Muzycznej również w Gdańsku, w klasie dyrygentury chóralnej, które ukończył z wyróżnieniem. W 1969 roku osiadł w Toruniu, gdzie podjął pracę w szkole muzycznej, w której przez kilkanaście lat uczył teorii, instrumentacji i dyrygowania oraz prowadził chór i orkiestrę. Muzyki oraz śpiewu chóralnego uczył wówczas także w toruńskich liceach. W 1986 roku ukończył studia podyplomowe na kierunku dyrygentury chóralnej w Akademii Muzycznej w Bydgoszczy. W 1992 roku rozpoczął pracę organisty bazyliki katedralnej św. św. Janów w Toruniu, przy której założył Katedralny Chór Chłopięco-Męski "Pueri Cantores Thoruniensis". W latach 1996-2002 wykładał w Studium Organistowskim w Toruniu. W tym samym okresie piastował funkcję dyrektora i kierownika artystycznego Świętojańskiego Festiwalu Muzyki Organowej oraz Festiwalu Chórów Diecezji Toruńskiej. Podczas wizyty apostolskiej papieża Jana Pawła II w Toruniu, 7 czerwca 1999, dyrygował połączonymi orkiestrami i chórami liczącymi łącznie tysiąc pięćset osób. W maju 1999 uchwałą Rady Wydziału Dyrygentury Chóralnej, Edukacji Muzycznej i Rytmiki Akademii Muzycznej im. S. Moniuszki w Gdańsku, uzyskał kwalifikacje I stopnia sztuki muzycznej w zakresie dyscypliny artystycznej prowadzenia zespołów wokalnych i wokalno-instrumentalnych, równoważne uprawnieniom wynikającym z uzyskania stopnia naukowego doktora, zaś w grudniu 2001 uzyskał stopień doktora habilitowanego, a za rok – profesora nadzwyczajnego Pomorskiej Akademii Pedagogicznej (Katedra Sztuki Muzycznej). W latach 2003-2008 wykładał w Akademii Muzycznej w Gdańsku (Wydział Dyrygentury Chóralnej, Edukacji Muzycznej i Rytmiki). W dniu 21 grudnia 2007 Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Lech Kaczyński nadał mu tytuł profesora sztuk muzycznych[30][31][32].



Pokaz rzemiosła wodnego na Bulwarze Filadelfijskim w Toruniu, 2017 rok Muzeum Stanisława Noakowskiego, które brało udział w festiwalu w 2019 roku

2017 | edytuj kod

Inauguracja pierwszej edycji festiwalu, w ramach obchodów Roku Rzeki Wisły w Polsce, miała miejsce 12 sierpniu 2017 roku na bulwarach wiślanych we Włocławku. Można było wówczas uczestniczyć m.in. w jarmarku z tradycyjnymi produktami regionów nadwiślańskich, Przeglądzie Piosenki Żeglarskiej "Szkuta" oraz zwiedzać statki i łodzie biorące udział w festiwalu. 14 sierpnia impreza przeniosła się na Bulwar Filadelfijski w Toruniu, podczas której można było obejrzeć m.in. paradę zabytkowych i współczesnych łodzi i statków oraz widowisko "woda - światło - dźwięk". Imprezy festiwalowe odbywały się także w Nieszawie i Ciechocinku[33][34].

2018 | edytuj kod

W 2018 roku festiwal odbywał się w dniach 11-14 sierpnia: we Włocławku, w Ciechocinku, w Osieku nad Wisłą oraz w Toruniu. W jego programie znalazły się m.in.: konkurs kapel weselnych, targi kulinarne „Nadwiślańskie smaki”, prezentacja najnowocześniejszego sprzętu wojskowego, używanego w armii polskiej i amerykańskiej oraz koncert zespołów muzyki szanty[35][36].

2019 | edytuj kod

3. edycja festiwalu odbyła się w dniach 11-15 sierpnia. We Włocławku można było m.in. uczestniczyć w koncercie zespołu Now We oraz oglądać paradę kilkudziesięciu statków i łodzi biorących udział w największym w Polsce zlocie tradycyjnych jednostek rzecznych zorganizowaną wzdłuż bulwarów wiślanych. W Nieszawie uczestnicy festiwalu mogli m.in. zwiedzać z przewodnikiem Muzeum Stanisława Noakowskiego, zaś w Toruniu przygotowano regaty żeglarskie w klasach: Puck i Open oraz można było kibicować grupie śmiałków, którzy w bezpieczny sposób pod okiem ratowników WOPR przepłynęli szerokość Wisły na wysokości Zamku Dybowskiego[37]. Festiwal zawitał także do Ciechocinka, Włęcza i Osieka nad Wisłą[38].

Organizator | edytuj kod

Festiwal organizuje Nadwiślańska Organizacja Turystyczna z siedziba w Toruniu, a jego dyrektorem jest Marcin Karasiński.



Park urządzono wraz powstającą tu pod koniec lat 70. XX w. dzielnicą Na Skarpie. W 2016 roku przeszedł on gruntowną modernizację według założeń Biura Projektów Drogowych Aleksandra Jaczun, Zbigniew Dorau. Warto dodać, że projektanci uwzględnili m.in. sugestie mieszkańców okolicznych domów, którzy uczestniczyli w przeprowadzonych w maju 2014 roku konsultacjach społecznych "Zielony Toruń"[39]. Powstały wówczas nowe alejki i ścieżki rowerowe oraz mała architektura. Ponadto w parku powstały m.in.: amfiteatr, miasteczko rowerowe do nauki jazdy, plac zabaw, stoły do gier, plenerowa siłownia oraz górka saneczkowa. Został on także objęty miejskim monitoringiem. Oficjalne otwarcie parku po rewitalizacji miało miejsce wiosną 2017 roku[40][41][42].

Drzewostan | edytuj kod

Na terenie parku występują m.in. sosny i brzozy.

Charakterystyka | edytuj kod

W parku znajduje się 19 obiektów architektury wiejskiej, które powstały głównie w XVIII i XIX wieku i zostały przeniesione na teren parku z Kaszub, Borów Tucholskich, Kociewia, Kujaw, Ziemi Chełmińskiej i Dobrzyńskiej. Swą architekturą, wyposażeniem wnętrz oraz okolicznościowymi aranżacjami ekspozycja oddaje obraz wsi z przełomu XIX i XX wieku[43].


Budynek trzykondygnacyjny, posiadający pięć sal lekcyjnych i pokój nauczycielski, powstał pod koniec XIX w. na potrzeby niemieckiej szkoły podstawowej dla ówczesnych podtoruńskich osad rolnych: Rudaku i Stawek (obecnie dzielnice Torunia). W okresie międzywojennym polska administracja ulokowała w nim także szkołę podstawową, w której uczyło prawdopodobnie czworo nauczycieli. W 1966 roku szkołę przeniesiono do nowego gmachu wybudowanego w czynie społecznym przy współudziale Wyższej Szkoły Wojsk Rakietowych i Artylerii oraz Toruńskiej Ceramiki Budowlanej. W tym samym roku nadano jej imię gen. Józefa Bema. Na przełomie lat 60. i 70. XX w. stary budynek szkolny zaadaptowano na mieszkania. W latach 1978-2015 mieszkał tu Ryszard Gajewski, toruński pedagog i działacz społeczny[44][45].

W 2017 roku budynek został odrestaurowany i zaadaptowany na siedzibę Szkolno-Środowiskowej Świetlicy jego imieniem[46].

Budynek wraz z zapleczem gospodarczym wpisany jest do gminnej ewidencji zabytków (nr 2534).

Architektura | edytuj kod

Budynek usytuowany na piaszczystej skarpie (śródlądowa wydma polodowcowa) powstał w stylu historyzującym i w pierwotnej formie architektonicznej przetrwał do czasów współczesnych.


Pomnik, według projektu Kazimierza Zemły, odsłonięto 6 października 2012 roku w ramach otwarcia Centrum Dialogi im. Jana Pawła II[47][48]. W uroczystości odsłonięcia pomnika brały udział władze kościelne oraz przedstawiciele władz województwa i miasta. Warto dodać, że pomnik ten jest kopią pomnika znajdującego się w miejscowości Vevey w Szwajcarii, w której Sienkiewicz mieszkał w czasie trwania I wojny światowej.


Historia | edytuj kod

Przygotowania do budowy szkoły w lewobrzeżnej części Torunia władze miasta rozpoczęły wiosną 1938 roku, a samą budowę rozpoczęto po roku przy obecnej ulicy Hallera . Wybuch II wojny światowej zaprzepaścił te plany, a budowę samego gmachu dokończył okupant, pozostawiając go w tzw. stanie surowym. Wardo dodać, że w 1944 roku w nieukończonym jeszcze obiekcie działała fabryka broni spółki Wesselmann-Bohrer. W 1947 roku budynek został wykończony i ulokowano w nim Szkołę Podstawową nr 18, którą w 1948 roku przekształcono w 11-letnią szkołę ogólnokształcącą stopnia podstawowego i licealnego. W 1966 roku, w wyniku reformy oświatowej, szkołę rozdzielono na dwie osobne placówki – Szkołę Podstawową nr 14 i III Liceum Ogólnokształcące im. Samuela Bogumiła Lindego, które w 1991 roku przeniesiono na prawobrzeże do budynku przy ul. Bolta, a w gmachu pozostawiono Szkołę Podstawową nr 14, która funkcjonuje tu do dziś[49][50].

Architektura | edytuj kod

Budynek powstał w stylu modernistycznym i przetrwał do czasów współczesnych w niezmienionej formie architektonicznej. Na uwagę zasługuje monumentalne wejście do budynku oraz cztery rzędy połączonych z sobą okien w białym "obramowaniu" znajdujące się w ścianie frontowej. Gmach zachowuje także typowa dla modernizmu symetrię.

Wiosną 1938 roku Budynek powstał w 1897, gdy Toruń należał jeszcze do Królestwa Prus i pierwotnie mieściła się w nim plebania parafii nieistniejącego już kościoła wyznania ewangelicko-unijnego[51]. Po II wojnie światowej, w 1947 roku, obiekt zagospodarowało na swoje potrzeby Zgromadzenie Córek Matki Bożej Bolesnej „Serafitki”, lokując w nim Zakład Opiekuńczo-Leczniczy[52]. Przeznaczony jest on dla osób przewlekle chorych, które ze względu na wiek i stan zdrowia potrzebują całodobowej pielęgnacji i opieki[53].

W latach 2009 - 2011 zakład został rozbudowany, zaś stary budynek odrestaurowano i zmodernizowano[54].

Część XIX - wieczna obiektu wpisana jest do gminnej ewidencji zabytków (nr 2299).



Lokalizacja | edytuj kod

Budynek znajduje się we wschodniej części dzielnicy Bydgoskie Przedmieście, przy ul. Mickiewicza 7, w sąsiedztwie Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych, Urzędu Wojewódzkiego i Willi Ossowskiego.

Historia | edytuj kod

Budynek powstał w 1934 roku według projektu Wery i Kazimierza Sylwestrowiczów i pierwotnie należał do poznańskiego Towarzystwa Wzajemnych Ubezpieczeń od Ognia i Gradobicia Vesta[55]. Wówczas znajdowało się w nim 37 mieszkań 2- lub 3- pokojowych z łazienkami i pokojami dla służby, a na parterze obiektu ulokowano pomieszczenia na sklepy. Warto dodać, że w piwnicy tejże kamienicy umieszczono także schron przeciwgazowy – jeden z pierwszych w Toruniu.

Pod koniec II wojny światowej budynek został zdewastowany przez żołnierzy Armii Czerwonej, którzy pozbawili go oryginalnego wyposażenia (m.in. parkietów, wanien, drzwi, okien)[56][57]. Od 1945 roku aż do dziś budynek służy celom mieszkalnym.

W 2011 roku budynek został objęty ochroną konserwatorską jako element historycznego układu urbanistycznego Bydgoskiego Przedmieścia i Rybaków[58]. Figuruje również w Gminnej Ewidencji Zabytków (nr 936)[59].

Architektura | edytuj kod

Budynek powstał w stylu modernistycznym i przetrwał do czasów współczesnych w niezmienionej formie architektonicznej.


Toruńskie Zakłady Graficzne Zapolex w Toruniu – drukarnia z siedzibą w Toruniu.

Lokalizacja | edytuj kod

Zakład znajduje się w zachodniej części dzielnicy Jakubskie Przedmieście, przy ul. Sowińskiego 2/4, w sąsiedztwie dworca kolejowego Toruń Miasto, Archiwum Wojskowego i mostu kolejowego im. Ernesta Malinowskiego.

Historia | edytuj kod

Drukarnię przy ul. Katarzyny 4 otwarto w 1905 roku według projektu toruńskiego budowniczego Reinharda Uebricka, a jej właścicielem był E. Dombrowski, wydawca największego toruńskiego dziennika - „Die Presse”, Dom Prasy.


Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w drukarni rozpoczęto drukować "Słowo Pomorskie”, największego dziennika wydawanego na Pomorzu w czasach II Rzeczypospolitej[60].

Tabliczka z nazwą ulicy (stan z lutego 2019 roku)

W czasie II wojny światowej obiekt przejął okupant, a większość pr hitlerowskiej „Thorner Freihieit”. z 21 stycznia 1945 roku

Po 1945 roku z Toruńskich Zakładów Graficznych

Rzeźnia miejska powstała w latach 1883 -1884, według projektu toruńskiego budowniczego Reinharda Uebricka. W 1894 roku uzupełniono ją o chłodnię, kotłownię, maszynownię i wieżę ciśnień. Rozbudowano i zmodernizowano ją dwukrotnie w okresie międzywojennym, w latach: 1912 i 1928. Należała ona wówczas do najnowocześniejszych tego typu obiektów w Polsce, zarówno pod względem produkcyjnym, jak i architektonicznym. Warto dodać, że w tym czasie rzeźnia rozpoczęła eksport bekonu do Wielkiej Brytanii[61].

W czasie II wojny światowej obiekt przejął okupant, a większość produkcji przeznaczono na zaopatrzenie Wermachtu.

Po 1945 roku zakład podzielono na dwa odziały: Rzeźnia Miejska podlegała Urzędowi Miejskiemu, a Przetwórnia Nr 2 - Zjednoczeniu Przemysłu Konserwowego w Bydgoszczy. W 1949 roku zostały one znacjonalizowane i utworzono z nich Zakłady Mięsne w Toruniu. W 1969 roku utraciły one autonomię, stając się częścią oddziału Przedsiębiorstwa Przemysłu Mięsnego w Bydgoszczy. W 1975 roku, po utworzeniu województwa toruńskiego, odzyskały one ponownie samodzielność. 22 września 1984 roku w Auli UMK władze zakładu zorganizowały obchody 100 – lecia jego istnienia[62].

Na początku lat 90. XX w. przekształcono go w spółkę pod nazwą Tormięs Narodowy Fundusz Inwestycyjny Foksal. W późniejszym okresie przedsiębiorstwo współpracowało z firmą Sokołów. Na początku 1998 roku władze zakładu podjęły decyzję o zawieszeniu produkcji i w konsekwencji o jego likwidacji[63].

W 1999 roku władze Torunia podjęły decyzję o wpisaniu budynków pozakładowych do rejestru zabytków, jednak w wyniku ich zniszczenia przez pożar, w 2000 roku, tych planów nie zrealizowano[64].

W tym samym czasie nieruchomość przejmują państwo Raczkier i państwo Sulikowscy, którzy przez blisko dekadę toczyli z sobą spór administracyjno - prawny o prawo własności do tego terenu. Ostatecznie w 2008 roku, po wyroku sądu, właścicielami nieruchomości stają się państwo Sulikowscy. Planowali oni wówczas sprzedać ten teren inwestorowi, który chciał tu wybudować centrum handlowo-rozrywkowe "Brama Jakubska"[65]. W wyniku uchwalenia przez Radę Miasta Torunia planu zagospodarowania przestrzennego dla terenów po Tormięsie, zabraniającego budowy w tej części miasta obiektów wielkopowierzchniowych, inwestor odstąpił od budowy centrum[66].

W 2014 roku na wniosek wierzycieli zorganizowano licytację komorniczą terenów po zakładzie. 1 kwietnia 2015 roku drugą licytację wygrywa firma Willa Developer, która w 2018 roku rozpoczęła tu budowę osiedla mieszkaniowego na ponad 700 mieszkań[67].


Wielkość produkcji w latach 1973-1983


Zobacz też | edytuj kod

Pomorskie Zakłady Jajczarsko-Drobiarskie otwarto 1 czerwca 1951 roku. W późniejszym okresie zostały one rozbudowane o dużą tuczarnię kaczek oraz rzeźnię drobiu. W tym samym czasie rozbudowano także zakład o trzy oddziały wylęgu drobiu: w Chełmnie, Radziejowie i Świeciu[68][69].

Na początku lat 90. XX w. zakład zmienił nazwę na „Poldrob”, a parę lat później stał się częścią francuskiego kapitału[70]. W ostatnich latach swojej działalności jego oficjalna nazwa brzmiała: DROSED Siedleckie Zakłady Drobiarskie S.A. Oddział w Toruniu[71].

29 stycznia 2008 roku, w wyniku pożaru, została zniszczona m.in. linia produkcyjna i ubojnia oraz archiwum zakładowe. W 2009 roku władze spółki planowały jego odbudowę, do czego ostatecznie nie doszło[72].

Obecnie na terenach pozakładowych powstaje osiedle mieszkaniowe[73], a dawny biurowiec Drosedu zaadaptowano na dom mieszkalny[74].


Toruńskie Wódki Gatunkowe - dawny Zakład Przemysłu Spirytusowego Polmos Toruń, obecnie Toruńskie Wódki Gatunkowe w Toruniu.

Lokalizacja | edytuj kod

Zakład znajduje się w północnej części dzielnicy Mokre, przy ul. Olbrachta 14/16, w sąsiedztwie Młynów Richtera.

Historia | edytuj kod

Kolejowa brama do zakładu

Spirytusownię otwarto w 1884 roku, gdy Toruń należał jeszcze do Królestwa Prus. Wówczas produkowane w niej alkohole eksportowano na rynek europejski oraz do Afryki i Azji. Najsłynniejszym trunkiem w tamtym okresie były tzw. Toruńskie Krople Życia (Thorner Lebenstropfen), popularne wówczas jak toruńskie pierniki.

W 1890 roku właścicielem zakładu stał się Wolf Sultan, a w 1919 roku przejął go gdański kupiec Herman Winkelhausen - właściciel fabryki spirytusu w Starogardzie Gdańskim.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości właścicielem spirytusowni został Wacław Maćkowiak, a jego spirytualia uzyskiwały nagrody na wystawach przemysłowych: w 1926 roku w Rzymie i w 1927 roku w Paryżu. W 1925 roku zakład znacjonalizowano i do wybuchu II wojny światowej działał w ramach Państwowego Monopolu Spirytusowego[75][76].

W latach 1945 - 2009 zakład należał do skarbu państwa[77]. Warto dodać, że w szczytowym okresie jego rozwoju, który przypadł na połowę lat 80. XX wieku, zakład produkował prawie 20 milionów butelek alkoholu rocznie[78].

W 2009 roku przedsiębiorstwo wydzierżawił Krzysztof Mielewczyk[79], a w 2011 roku, w wyniku licytacji przeprowadzonej przez likwidatora zakładu, kupiła go spółka Chemirol[80][81] i odtąd działa pod szyldem Toruńskie Wódki Gatunkowe.

Architektura | edytuj kod

Zakład stanowi jeden z najstarszych zachowanych przykładów XIX-wiecznej architektury przemysłowej Torunia i wpisany został do gminnej ewidencji zabytków (nr 1779)[82].

Zobacz też | edytuj kod

Budynek powstał w latach 1905 -1907 z przeznaczeniem dla Ochotniczej Straży Pożarnej miasta Podgórz (od 1938 roku dzielnica Torunia[83]). Powstała wówczas wieża do ćwiczeń oraz wozownia. W okresie międzywojennym remiza została rozbudowana m.in. o świetlicę i część administracyjną[84].

W 1975 roku w budynku utworzono oddział Zawodowej Straży Pożarnej, podległy Komendzie Rejonowej Straży Pożarnej w Toruniu, zaś w 1992 roku został on przekształcony w Jednostkę Ratowniczo - Gaśniczą nr 2, wchodzącą w skład także Komendy Miejskiej PSP w Toruniu[85].

Obiekt wpisany jest do gminnej ewidencji zabytków (nr 2300).


Lokalizacja | edytuj kod

Zakład znajdował się w północnej części miasta, w dzielnicy Chełmińskie Przedmieście, przy ul. Żwirki i Wigury 55.

Historia | edytuj kod

Państwowe Przyzakładowe Przedszkole, obecnie Przedszkole Miejskie nr 6 im. Wandy Chotomskiej

Zakład Przemysłu Odzieżowego otwarto w 1947 roku. Na początku lat 60. XX w. przeniesiono go do nowoczesnego gmachu przy ul. Żwirki i Wigury 55. W okresie PRL zakład współpracował m.in. z Zespołem Szkół Odzieżowych w Toruniu[86][87] oraz prowadził Państwowe Przyzakładowe Przedszkole przy ówczesnej ul. Nowickiego[88]. Przedsiębiorstwo słynęło z produkcji wysokiej jakości odzieży męskiej (garnitury), eksportowanej głównie do krajów zachodnich, m.in. do Niemiec i Kanady. Na początku lat 90. XX w. przedsiębiorstwo sprywatyzowano. Pod koniec 2008 roku spółka zaczęła tracić płynność finansową, a w kwietniu 2010 roku jej akcjonariusze przegłosowali jej likwidację. Produkcję w zakładzie zakończono na początku listopada tegoż roku[89][90].

W 2011 roku, w wyniku licytacji przeprowadzonej przez likwidatora zakładu, budynki Torpo kupiły wspólnie dwie spółki: Grupa Budowlana Marbud[91] i Nesta-Bis[92], które planowały urządzić tu biurowiec lub centrum handlowe. Ostatecznie władze firm zdecydowały, że na terenach pozakładowych powstanie małe osiedle mieszkaniowe[93].

W 2013 roku plany nowych właścicieli terenu oprotestowali mieszkańcy pobliskich domów, którzy m.in. nie zgadzali się na wysoką zabudowę w tym miejscu[94]. W spór ten zaangażowały się również władze miasta, co ostatecznie doprowadziło do kompromisu i zaspokoiło interesy zarówno mieszkańców, jak i inwestora[95][96][97].

Budowa osiedla mieszkaniowego na około 200 mieszkań ma się rozpocząć wiosną 2019 roku[98].

Osiedle Młodych

Niegdyś w tym miejscu znajdowały się XIX-wieczne fortyfikacje Twierdzy Toruń[99], które w związku z budową pod koniec lat 50. XX w. Osiedla Młodych rozebrano[100].

Plac powstał w latach 60. XX w. ramach budowy nowoczesnej arterii, zwanej trasą W-Z[101][102]. W 1987 roku poprowadzono tędy torowisko tramwajowe[103], a w 2014 roku, w związku z budową linii tramwajowej na Bielany, wybudowano dwa przystanki tramwajowe[104].

W marcu 2019 roku ma się rozpocząć przebudowa tego placu, podczas której m.in. zostanie rozbudowane torowisko tramwajowe o dwa łuki torowe i połączone 350- metrowym łącznikiem z placem Artylerii Polskiej. Przedsięwzięcie to wchodzi w skład „Przebudowa układu torowo-drogowego w ul. Wały gen. Sikorskiego i al. św. Jana Pawła II wraz z budową pasa tramwajowo – autobusowego w Toruniu – BiT-City II” [105][106].


Po 2020 roku od Placu Niepodległości ma się rozpocząć czwarty etap budowy Trasy Staromostowej w kierunku północnym (do ul. Bema)[107].



Statystyka | edytuj kod

Liczba odwiedzających toruńskie muzea (2008-2017)[108]:


Marsz Równości w Toruniu – coroczna manifestacja w postaci przemarszu ulicami Torunia, osób sprzeciwiających się homofobii oraz dyskryminacji mniejszości seksualnych.

2017 rok | edytuj kod

W Toruniu po raz pierwszy Marsz Równości odbył się 14 października 2017 roku, a jego ideą było pokazanie całej różnorodności społeczności nieheteronormatywnej, czyli gejów, lesbijek, osób biseksualnych, interseksualnych, aseksualnych i transseksualnych. Uczestniczyło w nim ponad tysiąc uczestników z Torunia i innych miasta - Bydgoszczy, Gdańska, Poznania i Warszawy. Trasa Marszu, którego jedną z głównych organizatorek była Marta Siwicka, biegła z Bulwaru Filadelfijskiego przez Zespół Staromiejski na Bydgoskie Przedmieście[109][110].

2018 rok | edytuj kod

Drugi Marsz Równości odbył się 29 września 2018 roku[111] pod hasłem "Bądźmy widoczni, bądźmy widoczne". W Imprezie tej wzięło udział ok. 1500 osób. Trasa tegorocznego Marszu wiodła przez plac Towarzystwa Miłośników Torunia, ulicami: Grudziądzką, Szosą Chełmińską, Bema, Kraszewskiego, Matejki, Bydgoską oraz Chopina[112]. Jedną z jego z głównych organizatorek była ponownie Marta Siwicka[113].

2019 rok | edytuj kod

Trzeci Marsz Równości odbył się 21 września 2019 roku pod hasłem:" Dla życia i rodziny". Tym razem uczestnicy Marszu przeszli z Bulwaru Filadelfijskiego przez: pl. św. Katarzyny, Szumana, Odrodzenia, Czerwoną Drogę, ul. Kraszewskiego, ul. Matejki, po czym dotarli ponownie na Bulwar Filadelfijski[114]. W paradzie uczestniczyło ponad 2 tys. osób[115], a jego organizatorkami były m.in. Marta Siwicka i Zuzanna Larysz[116].

Kontrowersje | edytuj kod

Na początku września przeciwko tegorocznemu hasłu Marszu Równości w Toruniu wystąpiła w liście otwartym toruńska posłanka Prawa i Sprawiedliwości Anna Sobecka. Napisała w nim m.in.: "wykorzystanie nazwy kojarzonej z ogólnopolskim Marszem dla Życia i Rodzin jest skandaliczne" oraz "Powoływanie się przez środowiska LGBT na troskę o życie i rodzinę jest co najmniej kuriozalne, bowiem są oni równolegle żarliwymi zwolennikami aborcji i eutanazji"[117]

Także we wrześniu ukazał się felieton pt. „Wędrowni gwałciciele“ prof. Aleksandra Nalaskowskiego, wykładowcy Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Napisał w nim m.in., że uczestnicy marszów równości są „nieszczęśnikami, których dopadła tęczowa zaraza”. Po tej publikacji Rektor Uniwersytetu w Toruniu zawiesił profesora na trzy miesiące, a po kilku dniach przywrócił go do pracy[118][119][120].

W trakcie marszu środowiska katolickie i narodowe zorganizowały pod pomnikiem Mikołaja Kopernika „publiczny różaniec o odnowę moralną narodu polskiego”[121].




na wyrzeźbioną z czerwonego marmuru umieszczoną na wysokim cokole, ozdobionym od frontu wykonaną z brązu lutnią z gałązką wawrzynu. Ponad tym symbolem widnieje napis (także z brązu) o treści:

, pod Patronatem Narodowym Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Andrzeja Dudy, wzięły udział władze województwa kujawsko - pomorskiego i pomorskiego, przedstawiciele Torunia i Gdańska, duchowieństwo, a także rodziny osób, które zostały zamordowane przez hitlerowców w 1939 roku[122][123].

Inicjatorem powstania pomnika był Roman Knitter, prezes Towarzystwa Przyjaciół Pomorza w Gdańsku, a jego pomysł wsparły stosowną uchwałą sejmiki województw kujawsko-pomorskiego i pomorskiego oraz Rada Miasta Torunia, a także Instytut Pamięci Narodowej[124].

Charakterystyka | edytuj kod

Pomnik z białego kamienia ma kształt kwadratu z dużą wyrwą pośrodku, w której umieszczono metalową płytę z wyrytymi nazwami ponad 400. miejscowości położonych w przedwojennym województwie pomorskim, w których okupant niemiecki dokonywał masowych rozstrzeliwań cywilów. W monument została wmontowana urna z ziemią ze wszystkich znanych zbiorowych mogił z terenu dawnego województwa pomorskiego[125][126]. Całość w zamiarze autora ma kojarzyć się z ostrzelanym przez pociski domem.b


  1. https://gra.fm/bedzie-nowy-przystanek-kolejowy-torun-mokre.html
  2. Będzie nowy przystanek kolejowy Toruń Mokre, Radio Gra Toruń [dostęp 2019-10-13]  (pol.).
  3. https://www.rynek-kolejowy.pl/mobile/linia-z-torunia-do-chelmzy-do-rewitalizacji-rusza-przetarg-91151.html
  4. W Toruniu powstanie nowy przystanek kolejowy. W jakim miejscu?, ototorun.pl, 26 marca 2019 [dostęp 2019-10-13] .
  5. http://tylkotorun.pl/kolejowy-torun-jakie-kolejowe-inwestycje-czekaja-nas-w-miescie/
  6. PLK i PKP SA zapowiadają modernizację stacji, dworców i linii kolejowej w Toruniu, www.rynek-kolejowy.pl [dostęp 2019-09-21]  (pol.).
  7. Umowa podpisana! Toruńskie dworce czeka wyczekiwany remont, ChilliToruń - Najgorętsza strona miasta, 20 sierpnia 2019 [dostęp 2019-09-21]  (pol.).
  8. Dwa toruńskie dworce szykują się do remontu, plus.pomorska.pl, 19 sierpnia 2019 [dostęp 2019-09-21]  (pol.).
  9. http://www.radiopik.pl/2,78624,centrum-szkolenia-wojsk-obrony-terytorialnej-w-t&s=1&si=1&sp=1
  10. Marek Kozubal-7 czerwca 2019, Wystartowało Centrum Szkolenia Wojsk Obrony Terytorialnej (WOT), Radar, 7 czerwca 2019 [dostęp 2019-09-19]  (pol.).
  11. Wojskowa Komenda Uzupełnień w Siedlcach - CENTRUM SZKOLENIA WOJSK OBRONY TERYTORIALNEJ TORUŃ, wkusiedlce.wp.mil.pl [dostęp 2019-09-19] .
  12. Redakcja, Tak ćwiczą żołnierze Wojsk Obrony Terytorialnej w Toruniu [zdjęcia], Gazeta Pomorska, 6 czerwca 2019 [dostęp 2019-09-19]  (pol.).
  13. Redakcja, Rozbudowa szpitala wojewódzkiego na Bielanach w Toruniu. Tak wyglądają nowe budynki, Toruń Nasze Miasto, 26 maja 2019 [dostęp 2019-09-19]  (pol.).
  14. JM, Konsekracja kościoła Tadeusza Rydzyka. Tłumy wiernych w Toruniu, Gazeta Pomorska, 18 maja 2016 [dostęp 2019-09-19]  (pol.).
  15. Konsekracja kościoła pw. bł. Stefana Wincentego Frelichowskiego | www.torun.pl, www.torun.pl [dostęp 2019-09-19]  (pol.).
  16. Parafia pw. Andrzeja Apostoła w Toruniu, andrzej-torun.pl [dostęp 2019-09-19] .
  17. Marek Kozubal-7 czerwca 2019, Wystartowało Centrum Szkolenia Wojsk Obrony Terytorialnej (WOT), Radar, 7 czerwca 2019 [dostęp 2019-09-19]  (pol.).
  18. Halowe Mistrzostwa Europy 2021 w Toruniu!, pzla.pl [dostęp 2019-09-19]  (ang.).
  19. Marek Kozubal-7 czerwca 2019, Wystartowało Centrum Szkolenia Wojsk Obrony Terytorialnej (WOT), Radar, 7 czerwca 2019 [dostęp 2019-09-19]  (pol.).
  20. Wyborcza.pl, torun.wyborcza.pl [dostęp 2019-09-19] .
  21. Toruń, Atrakcje Torunia, Przewodnik po Toruniu, Zwiedzanie Torunia z przewodnikiem, Przewodnicy miejscy Toruń przewodnik miejski Informacja turystyczna, Zabytki Torunia i kujawsko-pomorskiego, Muzea, Historia, Pierniki toruńskie, Twierdza Toruń, www.turystyka.torun.pl [dostęp 2019-10-13]  (pol.).
  22. KRÓTKA HISTORIA DZIELNICY | Stowarzyszenie Stawki, www.stawki.org [dostęp 2019-10-13] .
  23. GMINNA EWIDENCJA ZABYTKÓW GMINA MIASTA TORUŃ stan na I kwartał 2015 r. - PDF, docplayer.pl [dostęp 2018-05-05] .
  24. http://www.turystyka.torun.pl/art/1143/pomnik-ku-czci-ofiar-stalinizmu.html
  25. http://www.polskaniezwykla.pl/web/place/21975,torun-kamienica-przy-ulicy-mostowej-4.html
  26. Toruń, Atrakcje Torunia, Przewodnik po Toruniu, Zwiedzanie Torunia z przewodnikiem, Przewodnicy miejscy Toruń przewodnik miejski Informacja turystyczna, Zabytki Torunia i kujawsko-pomorskiego, Muzea, Historia, Pierniki toruńskie, Twierdza Toruń, www.turystyka.torun.pl [dostęp 2019-09-08]  (pol.).
  27. AlicjaA. Cichocka AlicjaA., Apartamenty zamiast ruiny. Trzy kamienice zyskają nowe życie, Nowości Dziennik Toruński, 15 października 2015 [dostęp 2019-09-07]  (pol.).
  28. https://www.spichrz.pl
  29. https://www.torun.pl/pl/miasto/samorzad/miejskie-nagrody-i-wyroznienia/nagroda-prezydenta-miasta-torunia-0
  30. Twórcy Kultury Torunia, www.icimss.edu.pl [dostęp 2019-08-19] .
  31. Amuz, www.archiwummuzyczne.pl [dostęp 2019-09-04] .
  32. Wyborcza.pl, torun.wyborcza.pl [dostęp 2019-09-04] .
  33. KarolK. Poliński KarolK., Włocławek zainauguruje Festiwal Wisły, będzie moc atrakcji [Festiwal Wisły PROGRAM], Gazeta Pomorska, 7 sierpnia 2017 [dostęp 2019-08-13]  (pol.).
  34. Wystartował Festiwal Wisły w Toruniu | www.torun.pl, www.torun.pl [dostęp 2019-08-13]  (pol.).
  35. Wyborcza.pl, torun.wyborcza.pl [dostęp 2019-08-14] .
  36. II Festiwal Wisły w Toruniu | www.torun.pl, www.torun.pl [dostęp 2019-08-15]  (pol.).
  37. Program, Festiwal Wisły [dostęp 2019-08-15]  (pol.).
  38. Polskie RadioP.R. PiK Polskie RadioP.R., Wpław z jednego na drugi brzeg Wisły w Toruniu. Rzeka ciepła, ... - Polskie Radio PiK, www.radiopik.pl [dostęp 2019-08-15]  (pol.).
  39. Drugie życie parku za Maciejem | www.torun.pl, www.torun.pl [dostęp 2019-07-27]  (pol.).
  40. Urządzamy park na Skarpie | www.torun.pl, www.torun.pl [dostęp 2019-07-27]  (pol.).
  41. Wyborcza.pl, torun.wyborcza.pl [dostęp 2019-07-27] .
  42. SzymonS. Spandowski SzymonS., Park na Skarpie w Toruniu z widmem procesu, Nowości Dziennik Toruński, 25 października 2016 [dostęp 2019-07-27]  (pol.).
  43. Toruń, Atrakcje Torunia, Przewodnik po Toruniu, Zwiedzanie Torunia z przewodnikiem, Przewodnicy miejscy Toruń przewodnik miejski Informacja turystyczna, Zabytki Torunia i kujawsko-pomorskiego, Muzea, Historia, Pierniki toruńskie, Twierdza Toruń, www.turystyka.torun.pl [dostęp 2019-07-27]  (pol.).
  44. O Szkole | Szkoła Podstawowa Nr 17 im. Generała Bema w Toruniu, sp17torun.edupage.org [dostęp 2019-07-20] .
  45. JustynaJ. Wojciechowska-Narloch JustynaJ., Szkoła Podstawowa nr 17 w Toruniu: Mija 50 lat od nadania imienia gen. Józefa Bema, Nowości Dziennik Toruński, 12 maja 2016 [dostęp 2019-07-20]  (pol.).
  46. Rudak dzieciom | www.torun.pl, www.torun.pl [dostęp 2019-07-20]  (pol.).
  47. Centrum Dialogu w Toruniu - otwarte - mojregion.eu, 2007-2013.mojregion.eu [dostęp 2019-07-17] .
  48. Pomnik Henryka Sienkiewicza, www.bibdiec.pl [dostęp 2019-07-17] .
  49. Michał P.M.P. Kadlec Michał P.M.P., Blog PO TORUNIU: Szkoła Podstawowa nr 14 – modernizm lewobrzeżny, Blog PO TORUNIU, 12 grudnia 2017 [dostęp 2019-07-11] .
  50. KRÓTKA HISTORIA DZIELNICY | Stowarzyszenie Stawki, www.stawki.org [dostęp 2019-07-12] .
  51. KatarzynaK. Kluczwajd KatarzynaK., Toruń, którego nie ma, wyd. pierwsze, Łódź: Księży Młyn Dom Wydawniczy Michał Koliński, 2017, s. 108, ISBN 978-83-7729-333-1 .
  52. ZOL Toruń, www.serafitki.pl [dostęp 2019-07-10] .
  53. Toruń dba o seniorów, www.torun.pl [dostęp 2019-07-10]  (pol.).
  54. KM, Toruń. Tu pacjenci mają lepszą opiekę niż w domu. Czy NFZ za nią zapłaci?, Gazeta Pomorska, 6 września 2011 [dostęp 2019-07-10]  (pol.).
  55. 'Vesta' Towarzystwo Wzajemnych Ubezpieczeń od Ognia i Gradobicia w Poznaniu (PL-53 - PL-53-7970) - Archives Portal Europe, www.archivesportaleurope.net [dostęp 2019-06-05] .
  56. Dom Vesty przy ulicy Mickiewicza 7 w Toruniu, 7 listopada 2016 [dostęp 2019-06-05]  (pol.).
  57. http://bazhum.muzhp.pl/media/files/Acta_Universitatis_Nicolai_Copernici_Nauki_Humanistyczno_Spoleczne_Historia/Acta_Universitatis_Nicolai_Copernici_Nauki_Humanistyczno_Spoleczne_Historia-r1977-t11_(74)/Acta_Universitatis_Nicolai_Copernici_Nauki_Humanistyczno_Spoleczne_Historia-r1977-t11_(74)-s133-155/Acta_Universitatis_Nicolai_Copernici_Nauki_Humanistyczno_Spoleczne_Historia-r1977-t11_(74)-s133-155.pdf
  58. Konserwator - Rejestr zabytków nieruchomych, www.torun.wkz.gov.pl [dostęp 2019-06-05] .
  59. GMINNA EWIDENCJA ZABYTKÓW GMINA MIASTA TORUŃ stan na I kwartał 2015 r. - PDF, docplayer.pl [dostęp 2018-05-05] .
  60. Zakłady Graficzne przy ul. św. Katarzyny [HISTORIA], plus.nowosci.com.pl, 5 listopada 2017 [dostęp 2019-02-28]  (pol.).
  61. SzymonS. Spandowski SzymonS., Tormięs. Burzliwe losy toruńskiej rzeźni [ZDJĘCIA], nowosci.com.pl, 11 października 2016 [dostęp 2019-02-27]  (pol.).
  62. Rzeźnia Miejska Toruń 1884-1984 [dostęp 2019-02-27]  (pol.).
  63. Zakłady Mięsne "Tormięs" S.A. w Likwidacji Toruń - dokumentacja osobowa i płacowa, www.firma.egospodarka.pl [dostęp 2019-02-27] .
  64. d, 132 lata minęły, czyli historia pewnej nieruchomości na Jakubskim Przedmieściu w Toruniu, nowosci.com.pl [dostęp 2019-02-26]  (pol.).
  65. WG), Inwestor terenów po Tormięsie niezadowolony, pomorska.pl [dostęp 2019-02-27]  (pol.).
  66. Plan dla terenów po Tormięsie i ul. Winnnica | www.torun.pl, www.torun.pl [dostęp 2019-02-27]  (pol.).
  67. "Lubicka Apartamenty". Nowe osiedle po dawnym Tormięsie - nowosci.com.pl, - nowosci.com.pl [dostęp 2019-02-26]  (pol.).
  68. Toruniarka, toruniarnia : PRZEMYSŁOWO – 19: POTĘGA PRZEMYSŁU (TORUŃ, KTÓREGO NIE MA), toruniarnia, 1 grudnia 2017 [dostęp 2019-02-24] .
  69. POMORSKIE ZAKŁADY JAJCZARSKO-DROBIARSIE, POLDROB, DROSED – E-WIETOR, e-wietor.pl [dostęp 2019-02-24] .
  70. Michał P.M.P. Kadlec Michał P.M.P., PO TORUNIU: Hangar Zachodni, PO TORUNIU, 30 listopada 2016 [dostęp 2019-02-24] .
  71. Zakłady Jajczarsko-Drobiarskie Toruń - dokumentacja osobowa i płacowa, www.firma.egospodarka.pl [dostęp 2019-02-24] .
  72. Drosed kończy działalność w Toruniu | www.torun.pl, www.torun.pl [dostęp 2019-02-24]  (pol.).
  73. MałgorzataM. Oberlan MałgorzataM., Miasto ma w planie budowę osiedla na Glinkach z 600 mieszkaniami komunalnymi i 500 TBS, nowosci.com.pl [dostęp 2019-02-24]  (pol.).
  74. https://kmm-zarzadzanie.pl/?p=166
  75. Fabryka wódek (dawniej Natana Hirschfelda | Polmos) - Atrakcje Torunia - Przewodnik po Toruniu | Toruń Tour Toruński Portal Turystyczny, Toruński Portal Turystyczny [dostęp 2019-02-16]  (pol.).
  76. O nas - Toruńskie Wódki Gatunkowe, www.torunskiewodki.pl [dostęp 2019-02-16]  (pol.).
  77. Fabryka wódek (dawniej Natana Hirschfelda | Polmos) - Atrakcje Torunia - Przewodnik po Toruniu | Toruń Tour Toruński Portal Turystyczny, Toruński Portal Turystyczny [dostęp 2019-02-16]  (pol.).
  78. AlicjaA. Cichocka-Bielicka AlicjaA., Dawny Polmos, obecnie Wytwórnia Wódek i Spirytusu cały czas produkuje. Jak idzie biznes?, nowosci.com.pl [dostęp 2019-02-16]  (pol.).
  79. Walka o toruński Polmos zaostrza się - Inne, www.portalspozywczy.pl [dostęp 2019-02-16]  (pol.).
  80. Wyborcza.pl, torun.wyborcza.pl [dostęp 2019-02-16] .
  81. Polmos Toruń znów sprzedaje wódki - Inne, www.portalspozywczy.pl [dostęp 2019-02-16]  (pol.).
  82. GMINNA EWIDENCJA ZABYTKÓW GMINA MIASTA TORUŃ stan na I kwartał 2015 r. - PDF, docplayer.pl [dostęp 2018-05-05] .
  83. Toruń, Atrakcje Torunia, Przewodnik po Toruniu, Zwiedzanie Torunia z przewodnikiem, Przewodnicy miejscy Toruń przewodnik miejski Informacja turystyczna, Zabytki Torunia i kujawsko-pomorskiego, Muzea, Historia, Pierniki toruńskie, Twierdza Toruń, www.turystyka.torun.pl [dostęp 2019-02-06]  (pol.).
  84. Straż pożarna Podgórza w Toruniu, 4 maja 2015 [dostęp 2019-02-06]  (pol.).
  85. http://jrg2straztorun.cba.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=17&Itemid=2 JRG2.stra�.Toru� - Historia JRG 2, jrg2straztorun.cba.pl [dostęp 2019-02-06] .
  86. KarinaK. Bonowicz KarinaK., Odzieżówka z tradycją, pomorska.pl [dostęp 2019-02-03]  (pol.).
  87. KarinaK. Obara KarinaK., Nowoczesne krawcowe, pomorska.pl [dostęp 2019-02-03]  (pol.).
  88. Przedszkole Miejskie nr6, pm6-torun.pl [dostęp 2019-02-03] .
  89. https://pomorska.pl/torpo-do-likwidacji-ponad-100-osob-straci-prace/ar/7129645
  90. KAF), Torpo poszło pod młotek za 5,5 mln zł, pomorska.pl [dostęp 2019-02-03]  (pol.).
  91. MałgorzataM. Oberlan MałgorzataM., Marbud kupił Torpo, nowosci.com.pl [dostęp 2019-02-02]  (pol.).
  92. Teren przy Żwirki i Wigury zostanie zagospodarowany. Inwestor widzi tutaj bloki, sąsiedzi - domki, plus.nowosci.com.pl, 17 kwietnia 2018 [dostęp 2019-02-03]  (pol.).
  93. Toruń. W byłych zakładach odzieżowych będą mieszkania, regiodom.pl [dostęp 2019-02-03]  (pol.).
  94. ), Spór o wysoką zabudowę na terenie dawnego Torpo wciąż trwa, pomorska.pl [dostęp 2019-02-03]  (pol.).
  95. Spór o bloki przy Żwirki i Wigury, Radio Gra Toruń [dostęp 2019-02-03]  (pol.).
  96. Toruń: awantura o lokale po Torpo. Mieszkańcy protestują, regiodom.pl [dostęp 2019-02-03]  (pol.).
  97. Jest decyzja w sprawie Torpo, Radio Gra Toruń [dostęp 2019-02-03]  (pol.).
  98. Toruń Tereny Po Torpo - Artykuły | Gazeta Pomorska Plus, plus.pomorska.pl [dostęp 2019-02-03]  (pol.).
  99. Twierdza Toruń i Forty toruńskie, www.turystyka.torun.pl [dostęp 2019-02-02]  (pol.).
  100. Twierdza Toruń i Forty toruńskie, www.turystyka.torun.pl [dostęp 2019-02-02]  (pol.).
  101. Widok z końca lat 60-tych XX w. – oToruniu.net [dostęp 2019-02-02]  (pol.).
  102. Bogusław (1936-)B.(1. ) Mansfeld Bogusław (1936-)B.(1. ), Toruń i okolice : przewodnik, Sport i Turystyka, 1977 [dostęp 2019-02-02] .
  103. Toruń, Atrakcje Torunia, Przewodnik po Toruniu, Zwiedzanie Torunia z przewodnikiem, Przewodnicy miejscy Toruń przewodnik miejski Informacja turystyczna, Zabytki Torunia i kujawsko-pomorskiego, Muzea, Historia, Pierniki toruńskie, Twierdza Toruń, www.turystyka.torun.pl [dostęp 2019-02-02]  (pol.).
  104. Nowa linia tramwajowa na Bielany w Toruniu | Radio Sfera UMK, Radio Sfera UMK | Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, 25 czerwca 2014 [dostęp 2019-02-02]  (pol.).
  105. W 2020 roku Plac Rapackiego będzie zachwycał, ChilliToruń - Najgorętsza strona miasta, 24 stycznia 2018 [dostęp 2019-02-01]  (pol.).
  106. Toruń z planem na kolejny łącznik tramwajowy. Trzeci w ciągu 600 m, www.transport-publiczny.pl [dostęp 2019-02-01]  (pol.).
  107. Wyborcza.pl, torun.wyborcza.pl [dostęp 2019-02-02] .
  108. Toruń (kujawsko-pomorskie) » mapy, nieruchomości, GUS, noclegi, szkoły, regon, atrakcje, kody pocztowe, wypadki drogowe, bezrobocie, wynagrodzenie, zarobki, tabele, edukacja, demografia, Polska w liczbach [dostęp 2019-01-02]  (pol.).
  109. Wyborcza.pl, torun.wyborcza.pl [dostęp 2018-10-07] .
  110. Jesienią pierwszy Marsz Równości w Toruniu! - Widzimy się 14 października [dostęp 2018-10-07]  (pol.).
  111. AdrianA. Stelmaszyk AdrianA., Drugi Toruński Marsz Równości przejdzie ulicami Torunia!, „nowosci.com.pl” [dostęp 2018-10-07]  (pol.).
  112. b, II Marsz Równości 2018 w Toruniu. Zobaczcie kto był!, „nowosci.com.pl” [dostęp 2018-10-07]  (pol.).
  113. Wyborcza.pl, torun.wyborcza.pl [dostęp 2018-10-07] .
  114. Redakcja, III Marsz Równości w Toruniu. Uczestnicy szli pod hasłem "Dla życia i rodziny". Marsz ochraniała policja, Nowości Dziennik Toruński, 21 września 2019 [dostęp 2019-09-21]  (pol.).
  115. Wyborcza.pl, torun.wyborcza.pl [dostęp 2019-09-22] .
  116. Przed nami III Marsz Równości w Toruniu, Radio Gra Toruń [dostęp 2019-09-18]  (pol.).
  117. JoannaJ. Maciejewska JoannaJ., Ulicami Torunia przejdzie marsz równości. Anna Sobecka napisała list otwarty w sprawie parady, Gazeta Pomorska, 5 września 2019 [dostęp 2019-09-18]  (pol.).
  118. Wykładowca UMK w ostrych słowach skrytykował środowiska LGBT. Został zawieszony, Pch24.pl [dostęp 2019-09-21]  (pol.).
  119. Redakcja, Burza po publikacji prof. Nalaskowskiego w tygodniku "Sieci". Pedagog "zieje jadem" do LGBT. Co na to uczelnia? Sprawą zajmie się rektor UMK, Nowości Dziennik Toruński, 2 września 2019 [dostęp 2019-09-18]  (pol.).
  120. Rektor odwołał zawieszenie. Prof. Nalaskowski wraca do pracy!, ChilliToruń - Najgorętsza strona miasta, 19 września 2019 [dostęp 2019-09-21]  (pol.).
  121. Publiczny różaniec pod Kopernikiem [ZDJĘCIA], Tylko Toruń, 21 września 2019 [dostęp 2019-09-21]  (pol.).
  122. Pamięci ofiar 1939 roku | www.torun.pl, www.torun.pl [dostęp 2018-10-04]  (pol.).
  123. WojciechW. Czarnecki WojciechW., Zbrodnia pomorska - pamiętamy, www.kujawsko-pomorskie.pl [dostęp 2018-10-04]  (pol.).
  124. WojciechW. Czarnecki WojciechW., Pamięci Ofiar Zbrodni Pomorskiej 1939, www.kujawsko-pomorskie.pl [dostęp 2018-09-22]  (pol.).
  125. Pomnik Pamięci Ofiar Zbrodni Pomorskiej 1939 | www.torun.pl, www.torun.pl [dostęp 2018-10-06]  (pol.).
  126. Polskie RadioP.R. PiK Polskie RadioP.R., Pomnik Pamięci Ofiar Zbrodni Pomorskiej 1939 odsłonięty - Polskie Radio PiK, www.radiopik.pl [dostęp 2018-10-06]  (pol.).
Na podstawie artykułu: "Wikipedysta:Mateuszgdynia/brudnopis" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy