Wikipedysta:Neuroscience/brudnopis2


Wikipedysta:Neuroscience/brudnopis2 w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii < Wikipedysta:Neuroscience Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Wushu - (chiń. upr. 武; chiń. trad. 武術; pinyin wǔshù wymowa i) chińskie sztuk walki.

W Chinach sztuki walki nierozerwalnie są związane z historią wojskowości i są przynajmniej tak stare, jak najstarsze źródła historyczne. Kultura wojenna była obecna zarówno wśród wyższych klas społecznych, traktowana jako "sztuka", w której wypada się szkolić (łucznictwo i prowadzenie rydwanów), oraz wśród klas niższych, traktowana jako "umiejętność praktyczna", bowiem w starożytności siły zbrojne rekrutowano spośród chłopów. Kultura wojenna była też obecna w sporcie (zapasy) i w rozrywce (taniec rytualny z układem choreograficznym wzorowanym na walce). Zaś wraz z rozwojem wojska zawodowego techniki walki dość szybko urosły do rangi "sztuki wojennej", rozwijanej i nauczanej w sposób kompleksowy w akademiach wojskowych, z przemyślanym programem treningowym, fachową literaturą i egzaminami.

Współczesne rozumienie chińskich sztuk walki ukształtowało się i upowszechniło na początku XX wieku w czasach Republiki Chińskiej. Wówczas powstała wizja chińskich sztuk walki jako dziedzictwa kulturowego i nośnika kultury fizycznej, dziedziny wymagającej pielęgnacji i zawodowego przygotowania trenerów. Wówczas też utrwalił się podział na "zewnętrzne" i "wewnętrzne" style walki, zaś powszechnie znanymi stało się wiele z stylów praktykowanych dotychczas potajemnie bądź w jedynie na ograniczonym terenie, czego przykładem może być taiji (tai chi).

Później jednak, po utworzeniu Chińskiej Republiki Ludowej (ChRL), z powodów ideologicznych (maoizm) Komunistyczna Partia Chin początkowo zakazała uprawiania sztuk walki, a następnie doprowadziła do wykluczenia ze sztuk walki aspektu bojowego i uczynienia z nich pokazowej, atletyczno-gimnastycznej dyscypliny sportowej. W latach 80. XX wieku, wraz z reformami Deng Xiaopinga zrywającymi z maoizmem, do pokazów dołączono także konkurencję walk pełnokontaktowych. Tak utworzone sportowe wushu jest obecnie szeroko promowane i staje się coraz bardziej popularne także na zachodzie.

W czasach maoizmu, tradycyjne sztuki walki, jako lokalne bądź rodzinne style walki nieobarczone "unowocześnianiem", były nauczane w sposób prywatny, w ograniczonym gronie. Obecnie zaś w ChRL zezwolono mieszkańcom na prowadzenie swobodnej działalności gospodarczej, w tym i prywatnych szkół sztuk walki realizujących autorski program treningowy. Niemniej jednak tradycyjne sztuki walki nie są już w ChRL tak popularne, jak państwowy program wushu, realizowany po przez instytucje rządowe, uczelnie wychowania fizycznego, kursy akademickie na uczelniach nie-sportowych, szkoły średnie, czy nawet odtworzony przez władze w latach 80. XX wieku klasztor Shaolin.

Tradycję chińskich sztuk walki na zachodzie natomiast podtrzymywały te rodziny, w których sztuki walki trenowano od pokoleń, a które w okresie maoizmu nie zamieszkiwały ChRL. Członkowie tych rodzin po prostu tworzyli prywatne szkoły sztuk walki, głównie w Hongkongu, bądź na Tajwanie. Tradycję tych stylów walki podtrzymują również uczniowie tych rodzin, którzy następnie sami zakładali szkoły sztuk walki - reprezentujące te style - w różnych częściach świata. Jedynym popularnym stylem "wewnętrznym" jest wspomniane wcześniej taiji, natomiast do popularnych, tradycyjnych stylów "zewnętrznych" należą należą Choy Lee Fut (cailifoquan), Wing Chun, Hung Gar. Szkoły takich stylów często stosują popularne w mediach określenie "kung-fu" aby odróżnić się od opracowanego przy udziale władz ChRL współczesnego wushu.

Spis treści

Nazewnictwo | edytuj kod

Określenie wushu oznacza sztuki walki w ogóle, dopiero Zhongguo wushu (中国武) oznacza "chińskie sztuki walki". Jednak z uwagi na to, że Chiny posiadają bardzo długą historię rozwoju własnych sztuk walki, stanowiących właściwie dziedzictwo kulturowe tego kraju, na zachodzie już samo określenie wushu, zaś w Chinach tylko domyślnie, jest jednoznacznie utożsamiane z ogółem chińskich sztuk walki.

W kulturze zachodniej określenie "sztuki walki" wskazuje na taką aktywność człowieka, która jest realizowana w czasie wolnym od pracy, nauki szkolnej i innych zajęć, która jest związana z kulturą fizyczną, dbałością o sprawność fizyczną i zdrowie, która jest realizowana w celach rekreacyjnych, sportowych, w celu poznania technik samoobrony, niekiedy nawiązująca także do treści filozoficznych, etycznych, jako dyscyplina kształtująca styl życia i rozwój duchowy. Pojęcie wushu właśnie w ten sposób określa "sztuki walki". Jest jednakże pojęciem nowym, wprowadzonym w wieku XX za sprawą kultury zachodu, bowiem w takim znaczeniu pojęcie "sztuki walki" nigdy w Chinach nie istniało.[1]

Cała chińska, niezwykle bogata i zróżnicowana kultura sztuki walki wręcz i białą bronią miała charakter militarny. Sztuki walki w Chinach były niczym innym, jak sztuką wykonywania czynności bojowych żołnierza, umiejętnością przeżycia na polu bitwy, uniknięcia bezpośredniego ataku przeciwnika i zabicia go, bądź w inny sposób wykluczenia go z możliwości działania przeciw własnemu życiu. W tym sensie, od czasów dynastii Song po czasy współczesne, stosowano określenie wuyi (武藝).[1][2]

Różnice między wuyi a wushu w sposób największy widoczne są na poziomie semantyki, znaczenia tych słów. Natomiast biorąc pod uwagę dosłowne znacznie budujących te słowa ideogramów, różnice między nimi są minimalne. Oba te słowa zawierają "wojenny" ideogram wu (武). Jest on tworzony przez dwa znaki: "zatrzymać" (止) i "włócznia" (戈), oznacza więc dosłownie "zatrzymywanie włóczni" (a szerzej - "powstrzymywanie przemocy"), choć w praktyce ideogramem tym nie odnosi się do samoobrony, ale do spraw wojennych, wojskowych, bojowych. W obu słówkach wuyi i wushu chodzi też o "zdolności", "umiejętności", czy też "talenty" w zakresie wu, przy czym owe zdolności yi (藝) są zdolnościami wzniosłymi, są sztuką, podczas gdy zdolności shu (術) są zdolnościami przyziemnymi, technikami, metodami.[3] Dlatego też niektórzy polscy[4] oraz anglojęzyczni[5] autorzy przekładają termin wushu właśnie jako "techniki walki" a nie "sztuki walki".

Popularne określenie "kung-fu" (功夫; zapisywane jako kung-fu w transkrypcji Wade-Gilesa, natomiast w pinyin - jako jako gōngfū) jest rozpowszechnionym na zachodzie kolokwializmem z chińskiego języka kantońskiego oznaczającym jakąkolwiek sztukę walki uprawianą przez wystarczająco utalentowanego adepta,[6] choć dosłownie w ogóle nie odnosi się do sztuk walki, oznaczając po prostu uzyskanie wysokiej umiejętności w jakieś dziedzinie[7]: gōng (功) oznacza "sukces", "osiągnięcie", "zaletę", "wyróżnienie", "dobry wynik", zaś (夫) oznacza "człowiek", "mężczyzna", "mąż".[3] Prawdopodobnie słowo "kung-fu" w zaltynizowanej formie po raz pierwszy na zachodzie pojawiło się w XVIII wieku, użyte przez francuskiego jezuitę, który tym słowem opisał chińską gimnastykę.[2][8]

Ale chińskie sztuki walki były (i nadal są) nazywane także jeszcze inaczej[9]:

  • wu kung (pinyin: wǔ​gōng, 武功) - perfekcyjność w sztuce walki
  • kuoshu (pinyin: guoshu, 國術) - sztuki narodowe
  • chuan shu i chuan fa (pinyin: quanshu, 拳術; quanfa 拳法) - technika i metoda pięści
  • chung-ko chuan bądź chung kuo chuan[10] - chińska sztuka pięści
  • kun tao - (w j. hokkien) oznacza mniej więcej "rozumne" użycie pięści
  • lèi tái - (擂臺) - nazwa tradycyjnej platfory a współcześnie areny, na której rozgrywa się walki sparingowe; pojęciem tym na Tajwanie określano chińskie sztuki walki uprawiane sportowo.

Termin wushu odczytany zgodnie z japońską lekcją brzmi bu-jutsu.

Tradycyjne vs. współczesne wushu | edytuj kod

Chińskie sztuki walki można najogólniej podzielić na:

  • wushu tradycyjne lub ludowe (chiń. 传统武 - chuantong wushu / 民间 - minjian wushu)
  • wushu sportowe lub współczesne (chiń. 赛武 - jingsai wushu / 现代武 - xiandai wushu)

Tradycyjne chińskie sztuki walki, określane na zachodzie mianem "kung-fu", wydają się być rozpowszechnione już w czasie powstania najstarszych źródeł pisanych w Chinach. Tym samym są one nierozerwalnie związane z rozwojem samych Chin, będąc w istocie jednym z najstarszych elementów tej kultury[11]. Sztuki walki rozwijały się w sposób naturalny wraz z rozwojem wojskowości i wymagań stawianych żołnierzom, zaś same sztuki walki rozumiano bardzo praktycznie - jako umiejętność zwyciężania w walce, zdolność do pokonania przeciwnika bronią bądź bez broni, zdolność do przeżycia na polu bitwy. Dopiero współcześnie doszukuje się w nich głębszego znaczenia, jak też nadaje nie-bojowe znaczenia i zastosowania.[1][5]. Sztuki walki były w Chinach znane powszechnie i dziś nie ma już wątpliwości, że to z nich wywodzą się np. japońskie sztuki walki[4][12]. Sama nazwa karate oznacza "chińską rękę" (jap. 唐手)[4] i dopiero całkiem współcześnie rozpowszechniono interpretację pierwszego ideogramu tej nazwy jako oznaczającego nie "chińską" lecz "pustą" rękę (tj. interpretując słowo karate nie jako chińską sztukę walki lecz jako po prostu umiejętność walki wręcz bez broni).

Swoisty renesans chińskie sztuki walki przeżywały w czasach Republiki Chińskiej (1911-1949), po upadku cesarstwa a przed powstaniem Chińskiej Republiki Ludowej (ChRL): otwarto ogromną liczbę publicznych szkół walki, dzięki czemu już każdy w sposób całkowicie swobodny mógł je trenować, powstały też państwowe instytucje zajmujące się gromadzeniem i porządkowaniem wiedzy na temat tradycyjnych sztuk walki, wydawano książki dokumentujące techniki walki różnymi stylami, istniały nawet państwowe egzaminy certyfikacyjne. W tym okresie czasu chińskie sztuki walki nazywano "narodowymi", guoshu.

Tymczasem współcześnie w ChRL, po okresie traktowania ich jako niepoprawnych politycznie, po okresie zakazu uprawiania sztuk walki, tę prastarą tradycję zamieniono na "upaństwowione" i kontrolowane centralnie sportowe wushu, zainicjowane i skodyfikowane ostatecznie przez instytucje rządowe i państwowe wyższe szkoły sportowe w latach 80 XX wieku. Sport ten uprawiany jest w dwóch konkurencjach:

Taolu to wykonywane najczęściej bardzo szybko i w sposób perfekcjonistyczny skomplikowane układy choreograficzne, nawiązujące do ruchów wyprowadzonych z tradycyjnych sztuk walki, pełne pięknych i widowiskowych akrobacji. Właściwie jest to jednak forma wyczynowej gimnastyki i ma więcej wspólnego z teatrem niż z autentyczną walką wręcz. Sanda zaś to pełnokontaktowy sparing przypominający kick-boxing, boks tajski, czy nawet mieszane sztuki walki, aczkolwiek przeciwnie do tych ostatnich, nie zezwala na walkę w parterze. Obie konkurencje traktowane są rozłącznie, tj. zawodnicy szkolą się bądź w wushu/taolu, bądź w sanda. Zawodnicy szkolący się w zawodowym sanda praktycznie również nie przechodzą treningu tradycyjnych chińskich sztuk walki. Sportowe, zawodowe wushu swoich adeptów, czy też zawodników, określa jako atletów.

Historia chińskich sztuk walki | edytuj kod

Czasy najdawniejsze | edytuj kod

Pierwsza strona Zapisków Historyka

Kronika Wiosen i Jesieni, najstarsza zachowana kronika chińska, opisująca okres od 722 do 481 p.n.e., zawiera wzmianki na temat sztuk walki, ich filozofii oraz technik "twardych" (takich jak uderzenia) i "miękkich" (takich jak dźwignie i rzuty). Co więcej, Księga rytuałów Liji (niektóre jej części datuje się na X wiek p.n.e., aczkolwiek ostateczna redakcja miała miejsce w III wieku p.n.e.) wspomina na temat systemu walki, na który składają się uderzenia, chwyty, skręty stawów, oraz naciski na kluczowe punkty ciała przeciwnika. Wymienia pięć podstawowych broni: łuk, klasyczną włócznię, włócznię z kolcem, klasyczną halabardę oraz halabardę (戈; starożytna broń używana w czasach dynastii Shang do Han). Wspomina, że walki z włócznią uprawiano w jesieni, zaś zapasy w zimie. Wspomina także o tańcu wojennym wykonywanym w zbroi i z bronią, charakteryzującym się choreografią ruchów przypominających walkę. Powstałe ok. 100 p.n.e. Zapiski historyka wspominają jedynie o zapasach, aczkolwiek z Księgi Hanów wiadomo, że w czasach dynastii Han (206 p.n.e. - 25 n.e.) istniał rozdział między sportowymi zapasami (角力; juélì) a walką wręcz (手搏; shǒubó), która, co ciekawe, posiadała już wówczas pisane podręczniki[2].

Współcześnie znany element "duchowy" w chińskich sztukach walki - ćwiczenia qwazi medytacyjne, oddechowe i koncentracji uwagi - również mają starożytny rodowód. Zestaw ćwiczeń ruchowo-oddechowych imitujących ruchy zwierząt, tzw. "ćwiczenia pięciu zwierząt" Wuqinxi (五禽戲) - żurawia, małpy, jelenia, niedźwiedzia i tygrysa - został opracowany przez lekarza Hua Tuo (140–208 n.e.), który propagował stosowanie gimnastyki w celach zdrowotnych[13].

Rola armii | edytuj kod

Społeczność Chin zorganizowana była w system bliski feudalizmowi i podzielona na klasy społeczne o różnym stopniu prestiżu. Inaczej jednak niż w średniowiecznej Europie, chłopi (mieszkańcy wsi) cieszyli się większym szacunkiem niż rzemieślnicy i kupcy (mieszkańcy miast), zaś najniżej w hierarchii ulokowani byli żołnierze. Z czasem, najbardziej wierni i zasłużeni żołnierze otrzymywali ziemię, aby ich rodziny mogły pracować na roli i w ten sposób podnieść prestiż społeczny i źródła dochodu. Mimo to, fach żołnierski był bardzo potrzebny. Na przestrzeni całej historii Chin nieustannie toczyły się wojny, miały miejsce konflikty wewnętrzne, broniono się przed paramilitarnymi bandami i grupami religijnymi. Regularne wojsko, lokalne milicje, rezerwiści i najemnicy mieli pełne ręce roboty. We wczesnym okresie armia była poborowa i każdy młody mężczyzna miał obowiązek odsłużyć dwa lata. Począwszy jednak od czasów dynastii Tang (618-907) większe znaczenie zaczęła odgrywać armia zawodowa, zaś w wielu rejonach Chin zawód żołnierza stał się dziedziczny.[14] Możemy więc przypuszczać, że ogromna masa mężczyzn znała sztuki walki z racji odbywania obowiązkowej służby wojskowej w młodości, zaś gdy pojawiły się wielopokoleniowe rodziny wojskowe, niewątpliwie w ich obrębie omawiano sprawy związane z taktyką i strategią, jak i przygotowywano młode pokolenie do przejęcia pałeczki ojców.

Istnieją dowody wskazujące, że już stosunkowo wcześnie w historii Chin żołnierze poddawani byli regularnym, cyklicznym szkoleniom w zakresie posługiwania się każdą z głównych broni. Walka wręcz była zaś uważana za umiejętność podstawową. W roku 702 wprowadzono system egzaminów wojskowych, w których oceniano zdolności żołnierza w wielu kategoriach, od pływania, przez podnoszenie ciężkich obiektów, po strzelanie z łuku konno. Najlepsi żołnierze byli nagradzani za utrzymywanie wysokiego poziomu siły i wytrwałości. W trakcie dynastii Song (960-1279) utworzono nawet akademię wojskową w której adepci mogli w sposób usystematyzowany trenować wszelkie sztuki walki.[2] W czasach tej dynastii armia zawodowa była też najliczniejsza, przekraczając stan miliona żołnierzy.[14] W tym też okresie sztuki walki zyskały określenie wuyi, odnoszące się do umiejętności wymaganych w zawodzie żołnierza.[2]

Szczytowym okresem w rozwoju sztuk walki była zaś dynastia Ming. Objęła panowanie po obaleniu dynastii mongolskiej i sztuki walki - fach wojskowy - rozwijają się w sposób bardzo dynamiczny, jawny i świadomy. Żyjący wówczas generał Qi Jiguang (1528-1587), uchodzący za jednego z najwybitniejszych chińskich generałów z czasów cesarstwa, w roku 1553 objął urząd odpowiedzialny za tworzenie i szkolenie centralnych oddziałów milicji, rekrutowanych z ochotników, najemników i lokalnych, tzw. "wioskowych", oddziałów paramilitarnych. Celem było zorganizowanie obrony południowo-wschodniego wybrzeża przed mocnymi i dobrze zorganizowanymi atakami japońskich piratów wōkòu (倭寇). Co ciekawe, w tych walkach generał Qi użył dział-amfibii skrytych w różnych naturalnych punktach strategicznych wzdłuż nabrzeża. Opublikował też ilustrowany podręcznik sztuki wojennej na morzu i lądzie, który wywarł olbrzymi wpływ na kształtowanie się późniejszych tradycji wojennych i który zachował się po dziś dzień.[2][5] Generał Qi daje w nim konkretne wskazówki na temat zarówno treningu żołnierza, jak i taktyki walki. Opisuje i ilustruje techniki z użyciem kila, włóczni, miecza i innych rodzajów broni. Pisze również o technikach walki wręcz bez broni i omawia ćwiczenia w tym zakresie. Ćwiczeniami tymi jest sekwencja płynnie wykonywanych przez żołnierza technik walki jedna po drugiej, w określonym porządku, samodzielnie, która właściwie przypomina współcześnie znane formy chińskich sztuk walki. Składa się z 32 kolejnych postaw, z których każda została poetycko nazwana, zilustrowana oraz krótko scharakteryzowana. Generał Qi tłumaczy również, że "walka bez broni nie wydaje się być przygotowaniem do wojny, jednakże poznawanie walki bez broni sprawia, iż ciało pracuje, a to jest podstawą dalszego treningu".[5]

Tajne organizacje | edytuj kod

Omawiając historię chińskich sztuk walki warto zwrócić uwagę na rolę tajnych organizacji. Na przestrzeni całej historii Chin istniało wiele różnych tajnych organizacji, z których większość miała charakter filozoficzno-religijny i głosiła mesjanistyczne przesłania. Bodaj najdłużej działającą (przez wiele wieków!) i najbardziej znaną był Biały Lotos. Organizacje te współcześnie nazywane są "sektami", choć w wielu przypadkach miały one również jasno określone cele działalności politycznej.

Po zajęciu Chin przez Mongołów (Dynastia Yuan, 1279–1368; to po niej tron objęła chińska dynastia Ming) obca władza zakazała chińczykom demonstrowania umiejętności bojowych, uprawiania sztuk walki i posiadania broni. Broń, gdy nie była używana w walce czy szkoleniu, często służyła celom dekoracyjnym - mongołowie nakazali zastąpić posiadane jej egzemplarze drewnianymi replikami[2]. W tym okresie najprawdopodobniej utworzyły się pierwsze zakonspirowane grupy paramilitarne, o silnie określonej działalności politycznej wymierzonej przeciw Mongołom. Niewątpliwie rebelianci musieli znać fach wojenny (tj. sztuk walki). W późniejszym czasie przyczynkiem do rozwoju kolejnych tajnych organizacji była druga obca dynastia, mandżurska dynastia Qing, która przejęła tron cesarski po dynastii Ming i była już ostatnią dynastią Cesarstwie Chińskim. Tym razem również powstawały, przez cały czas trwania tej dynastii, różne tajne organizacje społeczno-polityczne, które miały na celu obalenie obcej władzy. Nauczanie sztuk walki w tych organizacjach miało znaczną podbudowę mitologiczną, jak również - jako że sztuki walki stanowiły istotny element kultury Chin - ich nauczanie pozwalało na znalezienie wspólnej płaszczyzny między rekrutowanymi członkami organizacji wywodzącymi się z wszelkich środowisk i warstw społecznych[12].

Oczywiście im bliżej czasów współczesnych, tym działalność takich sekt jest lepiej udokumentowana. W XIX wieku, w schyłkowym okresie dynastii mandżurskiej, różnice kulturowe (w tym i w mentalności, podstawach filozoficznych) oraz w organizacji państwa, między imperialną Europą a Chinami były tak ogromne, że przy braku chęci zrozumienia drugiej strony (każda uważała się za cywilizowaną a w drugiej widząc barbarzyńców) i braku większej wiedzy drugiej stronie, nie można było uniknąć narastających napięć. W szczególności Brytyjska Kompania Wschodnioindyjska w coraz większym stopniu dominowała Chiny, te zaś nie były w stanie poradzić sobie z tą dominacją. Budziło to sprzeciw zwykłych chińczyków i obok niechęci do mandżurskiej dynastii, wzrastały postawy nacjonalistyczne.

I tak, jedna z sekt - Niebiańskie Królestwo Wielkiego Pokoju - bazująca na chrześcijaństwie, której przywódca twierdził, iż jest bratem Jezusa Chrystusa i musi wyzwolić Chiny spod mocy szatana, wznieciła potężne powstanie tajpingów trwające w latach 1850-1864, które prawie obaliło dynastię. Z kolei niedługo później, w latach 1899-1901, organizacja "Pięść w imię sprawiedliwości i pokoju" wznieciła powstanie bokserów. Tym razem organizacja ta bazowała na wierzeniach buddyjskich i kierowała się nie tylko przeciw dynastii, ale też przeciw cudzoziemcom i ich ideom, takim jak chrześcijaństwo. Postawa antychrześcijańska jednakże była bardzo mile widziana na dworze cesarskim i co zdumiewające, władze Chin potajemnie wsparły to powstanie, które w efekcie obróciło się nie przeciw dynastii, lecz prawie wyłącznie przeciw chrześcijanom. Ta druga organizacja odwoływała się wprost, jawnie, do sztuk walki, rozumianych zarówno jako tradycja narodowa (coś, co jednoczy chińczyków), rozumianych praktycznie (powszechne treningi w ramach przygotowań do powstania), jak i magicznie (głosili, że tradycyjne chińskie rytuały ochronią powstańców przed bronią palną cudzoziemców).[15]

Legenda Shaolin | edytuj kod

Klasztor Shaolin

Shaolin: treść legendy | edytuj kod

Ta niezwykle popularna legenda przypisuje buddyjskim mnichom rolę twórców kung-fu, a właściwie twórców takiego rodzaju sztuk walki, który bazuje na zadawaniu uderzeń pięścią, dłonią, palcami, kopnięć stopą, piętą kolanem itp. (tzw. "boks Shaolin", "chiński boks", czy "style zewnętrzne"). Legenda ta sięga XVIII wieku i jest wciąż żywa, bardzo często powielana jest w literaturze, filmach i na stronach internetowych[16] nawiązujących do sztuk walki.

Legenda głosi, że w celu rozwoju buddyzmu w Chinach (a właściwie sekty chan (zen), skoncentrowanej na medytacji a w mniejszym stopniu na treściach filozoficzno-religijnych; jej wierzenia w Chinach zostały dodatkowo silnie przekształcone i powiązane z chińską filozofią taoistyczną[14]), cesarz północnej dynastii Wei Xiaowen (Tuoba Hong 拓拔宏; 467 – 499 n.e.), nakazał utworzenie buddyjskiego klasztoru na górze Shao, jednej z siedmiu gór tworzących pasmo górskie Songshan w prowincji Henan. Świątynia ta otrzymała nazwę "klasztoru w lasach Shao" - nazwa góry to Shào (少)[17], las to lín (林), zaś klasztor to (寺) - Shàolín Sì (少林寺). Klasztor powstał w 446 roku[18] i rozpoczęto w nim przekład pism religijnych z sanskrytu na chiński.

Niedługo potem, w celach misyjnych z Indii przybył mnich Bodhidharma, najpierw odwiedził cesarza a następnie udał się z wizytacją do tejże świątyni. Stwierdził jednak, że miejscowi mnisi są senni i chorobliwi, dlatego też wprowadził obowiązkową i codzienną gimnastykę, opartą po części na indyjskim tańcu wojennym imitującym ruchy wojowników w trakcie walki, po części na ćwiczeniach indyjskiej jogi. Legenda z tej właśnie gimnastyki wywodzi całą filozofię podpatrywania zwierząt w walce w celach rozwoju kolejnych zestawów ćwiczeń fizycznych zaś niespokojne dzieje Chin upatruje w potrzebie rozwoju praktycznych umiejętności samoobrony mnichów.

Dalej legenda stwierdza, że klasztor pewnego razu miał zostać spalony przez władze, przy czym pięciu mnichom udało się uciec z pogromu. Każdy z nich osiadł w innej części Chin, przyjął tam na naukę nowych uczniów i w ten właśnie sposób niezwykły wynalazek - "boks z Shaolin" - rozprzestrzenił się po całych Chinach. Legenda stwierdza też, że każdy z tych pięciu mnichów miał specjalizować się w nieco innym rodzaju sztuki walki, w czym legenda podejmuje się wyjaśnienia różnorodności stylów chińskich sztuk walki.[12]

Shaolin: fakty | edytuj kod

O tym, że legenda nie mówi prawdy, stwierdzają jedne z najstarszych tekstów języka chińskiego. W sposób bezsprzeczny wskazują, że sztuki walki były dobrze znane w Chinach na długo za nim pojawił się tam buddyzm. Natomiast autentyczne źródła historyczne wiążą klasztor ze sztukami walki w dwóch etapach[18]:

  • Lata 605-620: na ten okres datuje się kamienną tablicę, stojącą na terenie klasztoru, na której zapisano, że mnisi odparli atak bandytów na świątynię, która doznała wówczas znacznych uszkodzeń, oraz że mnisi pomogli schwytać Wang Shichong (王世充), generała upadłej wówczas dynastii Sui, zagrażającemu nowej dynastii Tang. Zagrożeniem były aspiracje: skądinąd wiadomo, że w spadku po Sui a przed Tangami Wang Shichong na krótko objął tron cesarski. Dzięki temu czynowi, klasztor miał pozostać nierozwiązany, podczas gdy inne klasztory nowa władza zamykała. Współcześnie przyjmuje się tutaj, że jeżeli istotnie w tym czasie mnisi tego klasztoru umieli skutecznie walczyć, to najpewniej nabyli tych umiejętności nim zostali mnichami - wszak sztuki walki były już dobrze znane od bardzo dawna.
  • XVI wiek: pomijając epizodyczne informacje o udziałach konkretnych mnichów w walkach politycznych, dopiero od tego czasu pisze się - i to w cale nie mało - o wojujących mnichach z klasztoru Shaolin wprost, całkiem bezpośrednio, aż po dzień dzisiejszy. Przeważająca większość tej literatury to fikcja, różnej maści opowiadania, oraz mityczne odwołania. Wszystko wskazuje jednak na to, że mnisi autentycznie brali udział w operacjach wojskowych na zaproszenie generałów, jako najemna milicja.

Mnisi na pewno posiadali opracowany do perfekcji zestaw ćwiczeń z kijem, bowiem generał Qi Jiguang, który napisał znany powszechnie podręcznik technik walki, zamieścił w nim opis technik z kijem, pochodzący właśnie od mnichów[5]. Jednakże inne umiejętności w sztukach walki mnichów były w rzeczywistości przez wojskowych oceniane nisko. Generał Yu Dayou (大猷; 1503-1580) wizytując klasztor był tak rozczarowany umiejętnościami mnichów, że zabrał ze sobą kilku z nich aby ich specjalnie szkolić i by mogli następnie wrócić do klasztoru i podnieść poziom wszystkich mnichów.[18]

Lecz jak właściwie interpretować te opowieści o mnichach? Zasadniczo, kierując się faktami i źródłami historycznymi, nie ma powodu podejrzewać, aby ta świątynia różniła się specjalnie od innych buddyjskich świątyń. To, że mnisi brali udział w operacjach wojskowych w imię cesarza, nie oznacza, że walczyli jako żołnierze w pierwszej linii. Propozycja powołania w do walki w imię cesarza była czymś powszechnym, zaś wiele klasztorów utrzymywało własne milicje, których celem była obrona świątyń i majątków zakonnych. Milicja taka ćwiczyła przede wszystkim musztrę piechoty, a więc marsz i formowanie szeregów, ewentualnie proste techniki walki bronią typową dla piechoty (stąd też zapewne ćwiczyli posługiwanie się kijem)[5].

Zdaniem współczesnego niezależnego historyka chińskich sztuk walki, Stanleya Henninga, określenie "boks Shaolin" pojawiające się w chińskiej literaturze od XVI do XVIII wieku, miało raczej charakter symboliczny, jako zbiorcza nazwa pewnych popularnych sposobów uprawiania sztuk walki[19]. Niewątpliwie wraz z upływem czasu następował też proces mitologizacji Shaolin i piętrzenia się fantastycznych opowieści i legend. Idea, jakoby ten klasztor był miejscem, w jakim narodziły się sztuki walki, została po raz pierwszy wyrażona dopiero w roku 1784 w podręczniku sztuk walki napisanym przez Zhang Kongzhao. Natomiast na przestrzeni dziejów nie ma ani jednego słowa odnośnie Bodhidharmy. W roli inicjatora sztuk walki w klasztorze pojawia się on dopiero w niezwykle popularnej powieści "Podróże Lao Ts'ana", która ukazywała się w latach 1904-1907 w ilustrowanym czasopiśmie. Mit o Bodhidharmie i klasztorze został następnie utrwalony w książce cieszącej się jeszcze większym wzięciem, wydanej w 1910 roku pod tytułem "Metody Szkoleniowe Shaolin" a w 1915 roku pod tytułem "Tajemnice Boksu Shaolin". Autor nie został wymieniony z imienia ani nazwiska, jej treść wyraża sprzeciw dynastii mandżurskiej i nie można wykluczyć, że książka ta była jedynie stylizowana na klasyczny podręcznik sztuk walki z czasów dynastii Qing.[19]

Mit o powstaniu chińskich sztuk walki w klasztorze Shaolin przy udziale Bodhidharmy (oraz podobny mit o stworzeniu taijiquan przez Zhanga Sanfenga w taoistycznej świątyni ulokowanej na paśmie górskim Wudang), został formalnie obalony przez Tang Hao w wydanej przez niego w 1930 roku książce o tytule "Studia/badania nad Shaolin i Wudang"[5][19][20].

Okres republikański | edytuj kod

Po upadku dynastii mandżurskiej, zakończył się okres cesarstwa; nastały czasy Republiki Chińskiej (1911-1949). Nacjonalizm, zapoczątkowany w schyłkowym okresie dynastii mandżurskiej, będący wyrazem obawy o zatracenie wartości narodowych pod wpływem zachodu, obrał wymiar współczesnej polityki. Taki duch wyrażał zarówno tymczasowy rząd (utworzony przez obóz narodowców - Kuomintang) jak i walczący z nim komuniści.[15] Sztuki walki zaś były idealnym kandydatem na tradycyjny, oryginalny chiński, powszechny i mogący być powodem dumy, koncept.

Chociaż scena polityczna i gospodarcza była wówczas świadkiem dramatycznych wydarzeń, dla sztuk walki nastał wyjątkowo pomyślny okres. Sztuki walki okrzyknięto dziedzictwem narodowym - guoshu - i stały się powszechnie dostępne dla ogółu. Już w roku 1915 Ministerstwo Edukacji oświadczyło, że edukacja wojskowa powinna być powszechna a sztuki walki powinny być nauczane we wszystkich szkołach jako powszechny przedmiot rozwijający kulturę fizyczną, w dodatku o silnych, narodowych walorach. Nauczający zaś sztuk walki powinni się legitymować profesjonalnym wykształceniem z zakresu wychowania fizycznego[1] (dotychczas wielu nauczycieli było niepiśmiennych). Powstawały wówczas liczne szkoły sztuk walki, działające jawnie i publicznie, w jakich nauczano każdego chętnego. Działały centralne komisje egzaminacyjne dla instruktorów i adeptów. Tworzono grupy pokazowe, które wykonywały pokazy sztuk walki po całym świecie.[2][5]

Powstały też liczne podręczniki demonstrujące filozofię walki różnych stylów i ilustrujące wykonanie rożnych technik z mniej bądź bardziej szczegółowymi komentarzami. Wiele z tej literatury mogło być mistifikacjami, w wielu przypadkach zaś treść (z wyjątkiem samych technik walki) bazowała najczęściej na luźnych przekazach ustnych, obarczonych mitami i legendami, nie popartymi żadnymi badaniami. Zaczęto zbierać, analizować i komentować książki i rękopisy historyczne, współczesnym wydaniem.[5] Sztuki walki zaczęto poddawać teoretycznym dyskusjom, dociekać ich autentycznej historii, klasyfikować, rozwijać. Czyniono to publicznie i jawnie, na wielu płaszczyznach, jak nigdy dotąd.

W 1928 roku został utworzony w Nankinie rządowy Centralny Instytut Guoshu, który miał zająć się sztukami walki na najwyższym poziomie.[2][5] Instytut organizował zawody w walkach pełnokontaktowych, gromadzące dużą liczbę zawodników. Ponieważ tradycyjnie w takich zawodach nie stosowano żadnych zasad, regulaminów, ochraniaczy ani kategorii wagowych, zawody te były brutalne. Zdarzały się zgony i poważne urazy a niekiedy też z tego powodu przerywano zawody przed walkami finałowymi, z obawy o zdrowie najlepszych zawodników.[21]

Instytut zajmował się badaniem i rozwijaniem sztuk walki dzieląc je na dwie kategorie:[2]

  • "Shaolin" - tzw. style zewnętrzne, oparte na użyciu własnej siły w zadawanych ciosach i kopnięciach w celu pokonania przeciwnika
  • "Wudang" - tzw. style wewnętrzne, oparte na wykorzystaniu siły i energii ataku przeciwnika na jego niekorzyść

Problemem jednak był fakt, że stylów "Wudang" znano niewielką liczbę, zaś stylów "Shaolin" było bardzo dużo.

Tang Hao

Jedną z najważniejszych postaci tych czasów był Tang Hao (1897-1959), uważany za "najwybitniejszego historyka chińskich sztuk walki, jaki się kiedykolwiek urodził"[5]. Zasłynął z nad wyraz dużej dociekliwości i profesjonalizmu w zgłębianiu historii sztuk walki. Efektem były publikacje podważające często powielane wówczas mity na temat magicznych mocy wyzwalanych przez mistrzów sztuk walki dzięki umiejętnościom skupiania i uwalniania energii Qi (chi), na temat nieśmiertelności zyskiwanej dzięki praktykom treningowym (mity taoistyczne), czy wreszcie na temat rodowodu stylów zewnętrznych (boksu Shaolin) w klasztorze Shaolin przy udziale Bodhidharmy, a stylów wewnętrznych w klasztorze Wudang. Swoimi pracami zdobył sobie wielu wrogów wśród autorów popularnych wówczas i masowo wydawanych książek o sztukach walki, o niskiej merytorycznie jakości.

Do innych, równie wybitnych historyków i teoretyków sztuk walki, jacy pozostawili z tego okresu po sobie nie mniej cenne prace, aczkolwiek nie aż tak rewolucyjne, należą: Xu Zhen, Chou Chi Chun, Ma Ming Da, czy Kang Ge Wu.

W okresie Republiki Chińskiej sztuki walki ukształtowały się w sposób taki, jak je znamy obecnie pod mianem "kunkg-fu". Jednak dobre czasy dla sztuk walki nie trwały długo. Zaczęły odchodzić wraz z wojną domową, jaka rozpętała się między obozem narodowym, komunistami i dominującymi w wielu prowincjach warlordami (w j. polskim niekiedy nazywa się ich militarystami[15]) - lokalnymi dowódcami wojskowymi, nie bardzo umiejącymi się odnaleźć po upadku cesarstwa. Złote czasy zakończyły się ostatecznie wydarzeniami II wojny światowej (które dla Chin oznaczały przede wszystkim wojnę z Japonią) i utworzeniem Chińskiej Republiki Ludowej (ChRL).

Okres ChRL | edytuj kod

1949-1956: sztuki walki są niepoprawne politycznie | edytuj kod

Po utworzeniu Chińskiej Republiki Ludowej Mao Zedong ogłosił czasy "Nowej Demokracji": "(...) naszym celem jest zbudowanie nowego społeczeństwa dla narodu Chińskiego. Nowe społeczeństwo będzie mieć nie tylko nową politykę i ekonomię, ale także nową kulturę. (...) Mówiąc zaś krótko, chcemy zbudować nowe Chiny"[1]. Wyrażano hasła, że "Kultura Fizyczna Nowej Demokracji" będzie narodowa, naukowa i powszechna i przeciwstawiono ją "Starej Kulturze Fizycznej".[1][22]

W 1950 roku Xu Yingchao, precyzując koncepcję "Nowej Kultury Fizycznej" twierdził, że sport amerykański uważa siebie za najlepszy i domaga się, aby inni też tak o nim myśleli. Skrytykował "Starą Kulturę Fizyczną", bowiem, jego zdaniem, wówczas myślano w takich imperialistycznych kategoriach i dochodzono do wniosku, że chiński sport jest gorszy niż amerykański. Zdaniem Xu Yingchao, sport amerykański był "rozprzestrzeniany w Chinach nie z troski o kondycję fizyczną chińczyków, lecz dlatego, że stanowił narzędzie kulturowego imperializmu". Wynikiem tej doktryny było uznanie wielu dyscyplin sportowych jako imperialistycznych i ich uprawianie stało się politycznie niepożądane. Inne dyscypliny określone zostały jako feudalne i spotkał je los jeszcze gorszy. Tak też stało się ze sztukami walki:[1][22] "sztuki walki uważano za narzędzie kontrrewolucjonistów, którzy zakładali antyrewolucyjne organizacje zagrażające stabilności społeczeństwa, w których nauczali młodych ludzi jak być złodziejami i gwałcicielami oraz które dawały schronienie wrogom ludu"[23]

Komunistyczna Partia Chin uważała, że istniejące organizacje zajmujące się sztukami walki należy rozwiązać, grupy treningowe działające w szkołach i zakładach pracy - w duchu czasów republikańskich - należy wyciszyć i przeorganizować, zaś w żadnych mediach i ośrodkach sportowych nie wolno promować sztuk walki. Jeżeli wushu pojawiało się gdzieś w sposób oficjalny, to jako oskarżenie - eksperci sztuk walki mogli zostać oskarżeni o zapędy kontrrewolucjyjne i używanie sztuk walki w ataku przeciwko Partii i nowym Chinom.[1][22]

1956-1966: sztuki walki jako gimnastyka | edytuj kod

Wraz z chwilowym wycofaniem się Mao Zedonga z polityki wewnętrznej, niespodziewanie też nastąpiła zmiana zapatrywania się na sztuki walki. W 1956 roku Liu Shaoqi, który przejął ster od Mao, w rozmowie z Ministrem Sportu stwierdził, że należy rozwinąć badania naukowe nad sztukami walki, Qigong i tradycyjnymi chińskimi dziedzinami sportu, oraz że te dyscypliny należy promować. Wkrótce też zezwolono na wykonywanie pokazów sztuk walki zgodnie z nowym punktem widzenia widzenia i w dniach od 1 do 7 listopada 1957 roku w Pekinie odbyły się pierwsze w powojennych Chinach oficjalne pokazy sztuk walki, na których równocześnie zastosowano nowatorskie zasady oceny zawodników, traktując te pokazy raczej jako gimnastykę niż demonstracje umiejętności bojowych. Następnie Minister Sportu organizował "spotkania edukacyjne" na których znawcy sztuk walki "uczyli się", czym są sztuki walki według Komunistycznej Partii Chin i w jaki sposób należy je prawidłowo promować i nauczać.[1][22]

Eksperci sztuk walki mogli prowadzić badania nad tradycją sztuk walki, dokumentując w publikacjach różne style i ich techniki. W ten sposób dokonano przeglądu i uporządkowania tradycyjnych technik, oraz ułożono z nich jednolity system treningowy. Podczas gdy w okresie Republiki Chińskiej trenowano różne style, z których każdy różnił się taktyką i strategią walki i szeroko toczono spory nad skutecznością danych stylów, tak obecnie taki pluralizm był zupełnie nie do pomyślenia. Nadal podtrzymano zakaz działania szkół sztuk walki, czyniąc wyjątek jedynie dla centralnie zarządzanych państwowych ośrodków, w których każdego ucznia nauczano tego samego, ujednoliconego zestawu technik i form.[24]

Sztuki walki jako nowe, poprawne ideologicznie wushu, zostały poddane standaryzacji z wyodrębnieniem następujących trzech kategorii[2]:

  • "długa pięść" (長拳, chángquán) - wystandaryzowany zbiór technik stylów zewnętrznych operujących w długim dystansie,
  • "południowa pięść" (南拳, nánquán) - wystandaryzowany zbiór technik stylów zewnętrznych operujących w krótkim dystansie,
  • "pięść taiji" (太極拳, taijiquán) - wystandaryzowane formy stylów wewnętrznych, głównie taiji.

Pod koniec września 1958 roku utworzono Chińskie Towarzystwo Wushu, rok później odbyły się pierwsze zawody sportowe, na których realizowano sztuki walki jako gimnastykę pokazową.[1][22] W największym jednak stopniu "modernizacja" sztuk walki dotknęła ich głównej istoty: nie było mowy o żadnym bojowym zastosowaniu. Odtąd skupiono się na doszukiwaniu prozdrowotnych walorów treningu.[24] Sztuki walki miały być sportem, tak więc rywalizację sportową zorganizowano nie jako konkurencję w efektywności bojowej, lecz w zakresie przygotowania zawodnika od strony kondycji fizycznej i wykonania widowiskowych akrobacji, z zachowaniem też waloru intelektualnego - każdy ruch bowiem powinien wywodzić się z autentycznych, tradycyjnych sztuk walki i mieć w teorii aplikację praktyczną.

1966-1976: sztuki walki ponownie szykanowane | edytuj kod

Podczas Rewolucji kulturalnej władzę ponownie przejął Mao i "poddał krytyce" tych, co sprawowali rządy, jako zakonspirowaną agenturę burżuazji i imperializmu, która celowo odchodzi od maoizmu, aby przygotować grunt dla kapitalizmu. Przestały funkcjonować szkoły, uniwersytety, organizacje sportowe. Posiadanie jakichkolwiek kontaktów z zachodem (np. rodzinnych, zawodowych), a nawet samo posiadanie zagranicznej literatury, dzieł sztuki czy ubrań w stylu zachodnim czyniło osobę podejrzaną o szpiegostwo i agenturalną działalność. Stąd też szczególnie prześladowano ludzi wykształconych. Wyłapywaniem skrywających się w społeczności "wrogów ludu" zajmowały się bojówki Mao (Czerwona Gwardia), które swobodnie poruszały się po miastach i wsiach, plądrowały instytucje, niszczyły zabytki, włamywały się do domów, szykanowały, znęcały się, katowały i mordowały.[15]

"Krytyka" nie ominęła też Liu Shaoqi i jego ministra sportu za sam tylko rewizjonizm w kulturze fizycznej. Programy sportowe ponownie zastąpiono hasłami o "Nowej Kulturze Fizycznej". Trzech światowej sławy tenisistów stołowych popełniło samobójstwo w wyniku irracjonalnych oskarżeń i szykan, w tym i ze strony innych sportowców (przykładowo, Fu Qifang przybył z Honkongu aby dołączyć do reprezentacji Chin i to wystarczyło, aby uznano go powszechnie za szpiega imperialistów). Zawody sportowe i treningi przestały się w końcu odbywać, sprzęt treningowy został zniszczony. Sportowców zmuszano do "tańców lojalności" i recytowania cytatów Mao, a zamiast sztuk walki zaproponowano "boks lojalności". Demonstrowania i trenowania sztuk walki zresztą formalnie zabroniono. Broń białą, używaną w sztukach walki konfiskowano, literaturę na temat sztuk walki (w tym dzieła historyczne) niszczono, zaś ekspertów sztuk walki oskarżano o rewizjonizm, propagandę feudalizmu i prześladowano.[22]

Kiedy kraj całkowicie uległ destabilizacji, Mao nasłał na swoje bojówki wojsko. Kiedy wyciszyły czerwonogwardzistów i okazało się, że armia zdobyła przy tej okazji bardzo dużą władzę, Mao również i tę siłę rozgromił (m.in. tajemnicza śmierć Lin Biao, przez którego Mao kontrolował armię).[15] Otwarto szkoły i inne instytucje, zaś premier Zhou Enlai począwszy od 1971 roku, stopniowo próbował normalizować sprawy sportu, m.in. organizując zawody w bieganiu.[22] O tym, że wushu też w tym okresie zaczęło stawać na nogi może świadczyć biografia aktora Jet Li. Mając 8 lat, w trakcie wakacji w 1971 roku, razem z innymi dziećmi w okolicy - "aby nie włóczyły się po ulicach" - został przymusowo przez władze wysłany na miesięczny turnus do pekińskiej szkoły sportowej. Dzieci przypisywano losowo do klas/dyscyplin, Jet Li trafił do klasy wushu, o którym nie miał bladego pojęcia. Jednakże tak mu się spodobało, że w 1974 roku wziął już udział w mistrzostwach krajowych, występując jako zawodnik prestiżowego pekińskiego klubu Beijing Wushu Team.[25]

1979-obecnie: wushu sportem narodowym | edytuj kod

akrobacje podczas pokazu form

Po śmierci Mao Zedonga ster objął Deng Xiaoping, odciął się od wyczynów Mao i zainicjował szereg dość liberalnych reform. W ich efekcie Komunistyczna Partia Chin odeszła od tradycyjnej ideologii komunistycznej i współcześnie swoją władzę buduje bardziej na nacjonalizmie i odwołaniu do tradycji z czasów cesarstwa. Nadal jednak mają miejsce represje (np. wydarzenia na placu Tian'anmen w 1989; osoby niepokorne wobec władz zamykane są też na czas nieokreślony w szpitalach psychiatrycznych).[15] Dla sztuk walki jednakże nastały ponownie dobre czasy. Tak jak w okresie Republiki Chińskiej tak i obecnie, władza państwowa w sztukach walki widzi dziedzictwo narodowe i doskonały nośnik kultury fizycznej. Wzmocnieniu ulega aspekt sportowy, następuje profesjonalizacja wushu jako sportu.

Działają grupy treningowe w szkołach, na uczelniach i w zakładach pracy. Udając się na studia na uczelni wychowania fizycznego, można obrać wushu jako kierunek studiów. Co więcej, wraz z liberalizacją doktryny ideologicznej, udało się powrócić także do aspektu bojowego w sztukach walki: w ramach rywalizacji sportowej, obok gimnastycznych pokazów form (nazywanych taolu), zdecydowano się także wprowadzić sparingi pełnokontaktowe, nazywane sanshou/sanda.

Nazwa sparingów nawiązuje do minimalnych ograniczeń w zakresie dopuszczonych do użycia technik walki, jak też do swobody w ich wyborze przez zawodnika - "wolna ręka" (散手; sǎnshǒu) lub "wolna walka" (散打, sǎndǎ; tym pojęciem określa się też MMA[3]). Pierwszy regulamin walk pełnokontaktowych został opracowany jeszcze na początku lat 80. XX wieku w wyniku porozumienia centralnej, rządowej instytucji d/s sportu i odpowiedniego gremium wybranych uczelni wychowania fizycznego. Obecnie zaś zasady organizowania zawodów regulują międzynarodowe organizacje, takie jak Międzynarodowa Federacja Wushu.[26]


Pokazy form stają się pokazami gimnastycznymi, na zawodach obserwuje się przepiękne widowiska akrobatyczne, zaś atleci prześcigają się w szybkości, liczbie i rozmaitości ewolucji, choć takie wushu właściwie nie wiele ma już wspólnego z bojowym zastosowaniem. Co innego walki sanda - pełne dynamicznych pojedynków, w których atak niespodziewanie przeradza się w klęskę, padają uderzenia zamachowe, obrotowe, przechwyty i dramatyczne rzuty. Jednakże trening sanda ma więcej wspólnego z treningiem kick-boxingu niż ze szkoleniem w tradycyjnie rozumianych chińskich sztukach walki. Choć w zasadzie obie konkurencje są trenowane obligatoryjnie, na poziomie wykonania konkurencji na zawodach wykształca się rozdzielność, spora liczba profesjonalnych zawodników startuje na zawodach albo w formach albo w walce. Zawody zaś organizowane są na różnych poziomach, począwszy od miast, przez regiony i prowincje, na ogólnokrajowych i międzynarodowych skończywszy. Działają ligi amatorskie, jak i zawodowe. Najbardziej prestiżowe zawody przyciągają zagraniczne reprezentacje, tłumy widzów i są transmitowane przez telewizje. Podjęto też starania o wpisanie wushu na listę dyscyplin olimpijskich. Aktualnie konkurentami wushu w tym zakresie są m.in. karate, baseball, softball czy wspinaczka sportowa. Prawdopodobnie podczas sesji Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego planowanej w Buenos Aires w 2013 roku odbędzie się głosowanie nad włączeniem jednej z tych dyscyplin do programu igrzysk olimpijskich w 2020 roku.[27]

Również rozwija się aspekt teoretyczny wushu. W latach 80. XX wieku ruszyły programy badawcze, w których poszukiwano żyjących jeszcze mistrzów tradycyjnych sztuk walki i dokumentowano reprezentowane przez nich techniki. W ten sposób powrócono do procesu gromadzenia i porządkowania wiedzy o sztukach walki oraz do wyszukiwania najbardziej interesujących technik walki.[28] Ośrodki akademickie, w tym uczelnie wychowania fizycznego, wydają w Chinach własne czasopisma, w których zamieszczane są też publikacje poświęcone sztukom walki. Autorzy w publikowanych pracach opierają swoje argumenty na badaniach, w których do podstawowych metod zaliczyć można przede wszystkim przegląd literatury, wywiad, kwestionariusz, "analizę logiczną", "metody dokumentalne", oraz - dla osób żyjących w ChRL niewątpliwie "najważniejsze" z nich wszystkich - "metody" materializmu dialektycznego.

W literaturze tej w ostatnim czasie rozdzielono bojowe "umiejętności wojenne" od współczesnego wushu, tworzonego i rozwijanego jako dyscyplina sportowa, z właściwą dla sportu, a nie walki, koncepcją ruchu.[29] Poza tym pisano, że współczesne wushu ma też inne niż wojna cele: publiczne pokazy o charakterze teatralnym, promocja i podtrzymanie zdrowia, samoobrona i modelowanie temperamentu.[30] Jedni autorzy zaproponowali podział sztuk walki na: tradycyjne wushu, nowoczesne wushu, oraz wirtualne wushu (artystyczne),[31] inni zaś zaproponowali podział na wushu obrony i ataku, wushu ekspresji artystycznej i wushu atletyczne - budujące ciało.[32] W publikacjach tych opisano także trzy okresy w rozwoju walk pełnokontaktowych sanshou/sanda: "embrionalny" (1983-1998), "boom" (1999-2005), oraz "okres regulacji" (po 2005)[33] i podkreślono, że walki sanda mogły rozwinąć się dzięki reformom politycznym po śmierci Mao a ich praktyka pozwoliła na odnowienie rozumienia teorii wushu.[34] Mimo to nadal w nauczaniu wushu podtrzymuje się separację form od aplikacji bojowych. Doszukiwano się dla takiego stanu rzeczy uzasadnień teoretycznych, wychodząc z założenia, że skoro trening form oraz trening sanda mają odmienny charakter, potrzebują odmiennych metod treningowych.[30] Publikowane prace poruszały także aspekty techniczne walk sanda, takie jak konwersja ataku i obrony (m.in. na podstawie obserwacji walczących zawodników i z użyciem metod analizy statystycznej),[35] czy kwestia lepszego rozumienia zagadnień dystansu, czasu i przestrzeni w teorii sparingu, dzięki czemu trening umożliwiałby szybsze osiąganie wysokich rezultatów sportowych.[36] Analizowano czynniki odpowiadające za międzynarodowy sukces Taekwondo a następnie poddano je dyskusji z punktu widzenia uzyskania lepszych efektów w międzynarodowej promocji walk sanda.[37] Zajmowano się także historią sztuk walki. Wspomniano o tym, że naukowe badania nad historią wushu zainicjowane zostały w okresie Republiki Chińskiej a Tang Hao ma na tym polu nie małe zasługi,[38] rozważano rolę klasztorów w rozwoju sztuk walki.[39][40] Poruszano nawet sprawy ochrony praw własności intelektualnej chińskich sztuk walki.[41]

http://freedomfightingarts.com/index.php/Disciplines/Shaolin-Xin-Yi-Ba.html http://ezine.kungfumagazine.com/magazine/article.php?article=501

Różnorodność tradycyjnych chińskich sztuk walki | edytuj kod

Tradycyjne sztuki walki rozwijały się w sposób dość różnorodny, tworząc różne style. Współcześnie opisuje się je umownie klasyfikując do jednej z poniższych kategorii:

  • style wewnętrzne (chiń. 内家 neijia) - nakierowane przede wszystkim na filozofię i religię, gdzie główny trening koncentruje się na pracy z oddechem i wizualizacji (wyobrażaniu sobie) przepływu energii qi (chi) przez ciało i poszczególne, kluczowe punkty koncentrujące tę energię, w synchronizacji z oddechem i powolnym ruchem
  • style zewnętrzne (外家 waijia) - nakierowane przede wszystkim na rozwój sprawności fizycznej i koordynacji ruchowej, gdzie główny trening koncentruje się na rozwoju masy mięśniowej, wytrzymałości na ból oraz dynamicznym wykonywaniu technik walki i sparingów
    • style północne - kładące większy nacisk na techniki wykonywane w rozległym polu walki w dalekim dystansie, co umożliwia na częste zmiany pozycji, szybkie przemieszczanie się, wyprowadzanie uderzeń i kopnięć z pracy całego ciała i skomplikowane techniki nożne
    • style południowe - kładące nacisk na techniki wykonywane w ograniczonym polu walki w bliskim dystansie i zwarciu, gdzie nie ma ani miejsca ani czasu na przemieszczanie się czy skomplikowane techniki nożne zaś siła uderzeń i kopnięć płynąć może nie z pracy ciałem, lecz siły mięśni

Należy mieć na uwadze umowność tych podziałów. Rzeka Changjiang (chiń. 长江, Długa Rzeka) dzieli Chiny na północne i południowe oraz ułatwia klasyfikowanie danego stylu jako pochodzącego z południa bądź z północy. W rzeczywistości jednak nie jest prawdą, jakoby na na północ od tej rzeki wyłącznie kopano z wyskoku, zaś na południe od tej rzeki wyłącznie uderzano pięściami i to z bliska. Faktycznie większość stylów zawiera techniki zarówno długo- jak i krótkodystansowe, różnice między stylami w tym zakresie polegają raczej na tym, że na treningach, zwłaszcza treningach dla początkujących, nacisk położony jest na inny zbiór technik i inne strategie walki. W ten sposób zamierza się przekazać uczniom pewną oryginalną filozofię walki, przekazywaną w obrębie danego stylu, już od samego początku jego nauki.

Podobnie jest w przypadku stylów zewnętrznych i wewnętrznych - w obu przypadkach istnieją zarówno techniki medytacyjne jak i techniki bojowe, główna różnica polega jednak na metodyce treningu i przekazywanym zasadom walki. I tak w stylach zewnętrznych w pierwszej kolejności zmierza się uzyskać u ucznia przyrost masy mięśniowej, zwinność w ruchach i unikach, znajomość technik walki a w dalszej kolejności dopiero wykształcenie w obrębie myśli religijno-filozoficznej, medytacji, rozumieniu przepływu energii chi w ludzkim ciele i wykorzystaniu tej wiedzy do jeszcze większych osiągnięć. Tymczasem w stylach wewnętrznych zakłada się, że uczeń już posiada "twarde" przygotowanie, bądź zmierza się już zawczasu przygotować "poprawny" sposób jego myślenia i rozumienia pracy ciała (energia chi) w celu poprawnego dalszego treningu.

Innym podziałem chińskich sztuk walki jest zatem podział w zależności od stopnia kompletności przekazu danego stylu. Jedne style wydają się bowiem przekazywać jedynie ograniczone treści, np. zbiór technik krótkodystansowych (uczniowie chcący się rozwijać muszą wówczas poszukać innych nauczycieli, bądź też szkoła sztuk walki wprowadza dodatkowe elementy z innych systemów walki), inne zaś zawierają dobrze udokumentowany i odpowiednio też nauczany zbiór zarówno technik krótko- jak i dalekodystansowych, ćwiczeń kondycyjnych, jak i medytacyjnych.

Idea | edytuj kod

Sparing wushu z użyciem broni

Obecnie podstawową formą rywalizacji w wushu są zawody sportowe, organizowane zarówno w wushu sportowym jak i tradycyjnym. Różnica między tradycją sportem polega jednak na tym, że w chuantong wushu od strony wizualnej (estetyki wykonania formy) ważniejsza jest znajomość znaczenia technik i umiejętność zastosowania ich w walce/samoobronie. W wushu sportowym ten element jest również obecny, lecz zwykle mniej istotny. Głównym celem treningu wushu sportowego jest osiągnięcie mistrzowskiego (poprawnego formalnie i estetycznego) wykonania formy, start w zawodach i prezentacja swoich umiejętność w formie pokazu w formie bezkontaktowej – taolu. W wushu sportowym występuje również formuła kontaktowa, czyli sanda (chiń. 散打, czyli wolna walka). W odróżnieniu od wushu tradycyjnego, zawodnicy sportowi nie uprawiają jednak tych dwóch formuł jednocześnie, specjalizując się tylko w formach lub tylko w sandzie.

W Wushu (zwłaszcza odmianie tradycyjnej) przywiązuje się wagę nie tylko do rozwinięcia umiejętności walki wręcz, z bronią, lub doskonałości formalnej wykonania formy ale także do wszechstronnego rozwoju adepta. Wzorcem jest tu ktoś, kto nie tylko potrafi walczyć, ale posiada szeroką wiedzę i umiejętności z innych dziedzin (stąd częste stosowanie terminu kung fu). Dla adeptów spoza Chin nauka wushu to często także poznawanie bogatej kultury Kraju Środka. W wielu szkołach tradycyjnych naucza się, oprócz sztuki walki, także tradycyjnych metod leczenia (akupresura, akupunktura, ziołolecznictwo) bądź ćwiczeń służących kultywowaniu zdrowia (neigong, qigong). Niektóre systemy kung-fu słyną z walorów zdrowotnych, np. taijiquan i yiquan, w których te same metody treningowe służą zarówno rozwojowi umiejętności walki jak i zdrowiu ćwiczącego. Wielki nacisk kładzie się także na postawę etyczną adepta – wude (chiń. 武德 cnoty wojownika). Mówi się: "Ucząc się sztuki walki, przede wszystkim uczysz się być dobrym człowiekiem". Z pojęciem wude wiąże się też termin xiayi (chiń. 侠义prawość, rycerskość).

Odpowiednią formułę oraz styl wushu można dobrać w zależności od indywidualnych upodobań, predyspozycji i warunków fizycznych. Oba rodzaje wushu, tradycyjne i sportowe mogą być uprawiane zawodowo lub rekreacyjnie. Zawodowstwo oznacza odpowiednio cięższy trening, w chuantong wushu oparty na z tradycyjnych metodach nauczania, w wushu sportowym podporządkowany również zasadom teorii współczesnego sportu. Trening rekreacyjny służy głównie celom zdrowotnym i można go kontynuować zarówno w sporcie jak i tradycji do późnej starości.

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e f g h i j Jarvie G., Hwang D.J., Brennan M. Sport, Revolution and the Beijing Olympics. Oxford, New York: Berg, 2008. ​ISBN 1-84520-100-0​.
  2. a b c d e f g h i j k Henning S. China: Martial Arts. W: Green T.A., Svinth J.R. (red). Martial Arts of the World: An Encyclopedia of History and Innovation. Vol. 1. Santa Barbara: ABC-CLIO, 2010: 92-99. ​ISBN 978-1-59884-244-9
  3. a b c za internetowym słownikiem MDBG Chinise-English Dictionary.
  4. a b c Kajański E. Chiny. Leksykon. Warszawa: Książka i Wiedza, 2011. (Hasło "wushu" - str. 370).
  5. a b c d e f g h i j k Kennedy B., Guo E. Chinese Martial Arts Training Manuals: A Historical Survey. Berkeley: North Atlantic Books, 2005. ​ISBN 1-55643-557-6​.
  6. Kong B., Ho E.H. Hung Gar Kung fu. Los Angeles: Ohara Publications Inc., 1973.
  7. Szymankiewicz J., Śniegowski J. Kung fu, wu shu: chińska sztuka walki. Szczecin: Wydawnictwo Glob, 1987. ISBN 87-7007-58-2
  8. Miłkowski J. Encyklopedia sztuk walki. Toruń: Algo, 2008. ​ISBN 978-83-89683-23-7
  9. Tjoa K.K., Draeger D.F., Chambers Q.T.G. Shantung Black Tiger. A Shaolin fighting art of North China (scribd.com). Nowy Jork: John Weatherhill, Inc., 1976. ​ISBN 0-8348-0122-1
  10. chungkuochuan.angelfire.com, www.dragonsway.net/CKC.htm, www.whitedragonimages.com/LeungPo/CBII.html, dostęp: 15.09.2012
  11. Henning S. Academia Encounters the Chinese Martial arts. China Review International 1999; 6(2): 319–332.
  12. a b c Miłkowski J. Sztuki i sporty walki dalekiego wschodu. Warszawa: Wydawnictwo Sport i Turystyka, 1987.
  13. Wu D., Murphy P.D. Handbook of Chinese Popular Culture. Greenwood Press, 1994. ​ISBN 0-313-27808-3
  14. a b c Pimpaneau P. Chiny. Kultura i tradycja. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Dialog, 2001. ​ISBN 83-88238-77-9
  15. a b c d e f Morton W.S., Lewis C.M. Chiny. Historia i kultura. Kraków: Wydawnictwo UJ, 2005. ​ISBN 978-83-233-2329-7
  16. Zob. np. tekst na stronie Szkoły Chińskich Sztuk Walki "SHAOLIN", na stronie Poznańskiego Klubu Karate Kyokushin, czy na stronie Shaolin Gung Fu Institute; dostęp: 08.09.2012
  17. Pełna nazwa tej góry jako góry to Shàoshi - "góra Shao" - 少室山. Poza tym "Shào" (少) oznacza też w j. chińskim "mało", "kilka".
  18. a b c Henning S. Martial Arts Myths of Shaolin Monastery Part I: The Giant with the Flaming Staff. Journal of the Chen style Taijiquan Research Association of Hawaii, 1999; 5(1).
  19. a b c Henning S. Ignorance, Legend and Taijiquan. Journal of the Chen style Taijiquan Research Association of Hawaii, 1994; 2(3): 1–7.
  20. Henning S. On Politically Correct Treatment of the Myths in the Chinese Martial Arts. Journal of the Chen style Taijiquan Research Association of Hawaii 1995; 3(2).
  21. Yang J.M., Bolt J.A. Shaolin Long Fist Kung Fu. Unique Publications, Inc. 1982. ​ISBN 0-86568-020-5
  22. a b c d e f g Hwang D.J. Sport, Socialism and the Chinise Cultural Revolution, 1947-1978. Chung Juan Journal, 2005; 33(4): 783-800.
  23. za: Jarvie i wsp. (2008) oraz za Hwang (2005). Cytowane źródło: Hong F. Two Roads to China: The Inadequate and Adequate. The International Journal of the History of Sport, 2001; 18(2): 148-167.
  24. a b Channon A. Wushu. W: Nauright J. i Parrish C. (red). Sports Around the World: History, Culture, and Practice. Santa Barbara: ABC-CLIO, 2012: 266. ​ISBN 1-59884-300-1
  25. Li L. "Jet". Life Essay: Part 2 oraz nota biograficzna. The Official Jet Li Website. Dostęp: 16.09.2012.
  26. Zob. regulamin form (taolu) oraz regulamin walk Sanshou/Sanda wg. Międzynarodowej Federacji Wushu. Dostęp: 14.09.2012
  27. Athletes Bulletin Nr 17. Broszura publikowana przez organy Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego. Plik PDF. Dostęp: 14.09.2012
  28. Liang S.Y., Wu W.C. Tai Chi Chuan. 24 i 48 postaw z zastosowaniami. Wydawnictwo YMAA, Kraków, 2000. ​ISBN 83-88175-00-9
  29. Qiu P.X. Dialectical Analysis and New Cognition of Wushu Conception. Journal of Shanghai Physical Education Institute; 1997-02. (anglojęzyczny abstrakt).
  30. a b Yu W. An Analysis of the Separation Between Routines and Free Combat in Wushu. China Sport Science; 1990-01. (anglojęzyczny abstrakt).
  31. Zeng Y.J., Xiao H.Z. Study on Concept and Level Classification of Wushu. China Sport Science; 2008-10. (anglojęzyczny abstrakt).
  32. Yang J.Y. Classification and Development of Wushu. Journal of Beijing University of Physical Education; 2005-01. (anglojęzyczny abstract)
  33. Mao A., Zhao G. Research on Stages Partition and Characteristics of Wushu Sanda Scientific Research Development in China:From the Perspective of Chinese Core Sports Periodical. Journal of Capital Institute of Physical Education; 2011-03.(anglojęzyczny abstrakt).
  34. Zeng Y.J.,Chen X.T. Retrospection and Prospect of 30 Years Development of Sanshou. China Sport Science; 2009-06. (anglojęzyczny abstrakt).
  35. Chen C., Li Y.D., Wang H.F., Hu P.Q., i Zhu Y.M. On the Classification and Characteristics of Attack and Defense Conversion of Excellent Sanda Athletes in China. Journal of Beijing Sport University; 2009-10. (anglojęzyczny abstract)
  36. Zhu R. A Discussion of the Characteristics of Applying the Spar of "Distance", "Timing"and "Space" in the San-shou Fight and Its Training Contermeasures. Journal of Beijing University of Physical Education; 1996-01. (anglojęzyczny abstract)
  37. Zhou Z.M., Fan S.Z., Zhang F.M. Theoretical Reflection on Chinese Wushu and Sanda Going Globewide. Journal of Beijing University of Physical Education; 2004-03. (anglojęzyczny abstract)
  38. Kuang W. A Review and Prospect of Rescarch on Chinese Wushu History Journal of Chehgdu Physical Education Institute; 1995-03. (anglojęzyczny abstract)
  39. Ma AA. Exploration on Wushu Activities Held in Temples in Chinese History. Journal of Beijing University of Physical Education; 2004-06. (anglojęzyczny abstract).
  40. Zhao X. Influence of Shaolin Wushu history on Wushu development. Journal of Sports Adult Education; 2008-05. (anglojęzyczny abstract).
  41. Zhang CY. Research on the Content and Legal Protection of Intellectual Property Right of Wushu. Journal of Beijing Sport University; 2006-03. (anglojęzyczny abstract).

Bibliografia | edytuj kod

  • Green, Thomas A. i Svinth, Joseph R. (red). Martial Arts of the World: An Encyclopedia of History and Innovation. Santa Barbara: ABC-CLIO, 2010. ​ISBN 978-1-59884-244-9​. (Google Books).
  • Henning, Stanley. Ignorance, Legend and Taijiquan. Journal of the Chen style Taijiquan Research Association of Hawaii, 1994; 2(3): 1–7. (plik PDF; nieformalne tłumaczenie na język polski autorstwa R. Jarzyny)
  • Hwang, (Tony) Dong-Jhy. Sport, Socialism and the Chinise Cultural Revolution, 1947-1978. Chung Juan Journal, 2005; 33(4): 783-800. (plik PDF)
  • Kennedy, Brian i Guo, Elizabeth. Chinese Martial Arts Training Manuals: A Historical Survey. Berkeley: North Atlantic Books, 2005. ​ISBN 1-55643-557-6​. (Google Books).

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Wikipedysta:Neuroscience/brudnopis2" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy