Wikipedysta:S.Czachorowski/Jak cytować


Wikipedysta:S.Czachorowski/Jak cytować w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii < Wikipedysta:S.Czachorowski Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Jak cytować lub Jak poprawnie korzystać ze źródeł[1]


Inne, autorskie podejście do tego samego problemu:Wikipedysta:Polimerek/Jak uniknąć podejrzenia o NPA


Między Scyllą funkcjonalności i rzetelności a Charybdą twórczości własnej i plagiatu


Wikipedia jest zbiorem cytatów okraszonych uzasadnioną twórczością własną (czyli jest popularnonaukową lub naukową kompilacją)?.

Wikipedia powinna być zbiorem faktów, które autorzy artykułów powinni opisywać własnymi słowami z użyciem możliwie jak najbardziej neutralnego języka i z podawaniem dokładnych odnośników do wiarygodnych źródeł tych faktów[1]

zobacz też: Pomoc:Jak napisać doskonały artykuł, Wikipedysta:Zureks/Poradnik

Spis treści

Uwagi wstępne | edytuj kod

Wikipedia jest encyklopedią, czyli zbiorem całokształtu wiedzy ludzkości (plan docelowy, w trakcie realizacji). Pamiętać jednak trzeba, że wiedza to nie prosta suma informacji. Encyklopedia to zbiór haseł – trudno więc taki układ nazwać pełnią wiedzy (brakuje spójnego paradygmatu). To raczej tylko zbiór fatów, informacji z różnych teorii, różnych paradygmatów i daleko do całościowej spójności. To raczej magazyn z częściami a nie gotowy samochód (mimo, że są wszystkie potrzebne części, to samochodu tam nie ma. Trzeba go samodzielnie zmontować - a efekt będzie zależał od umiejętności czytelnika. Wikipedia jest wygodnym "magazynem", repozytorium, ale nie zastąpuje samodzielnego myślenia, wnioskowania, interpretowania, krytycznego osądu i porównywania z innymi źródłami).

Ze względu na fakt, iż jest zbiorem dorobku naukowego (informacyjnego) ludzkości (szumnie i perspektywicznie nazwane: ) ), jest też zbiorem cytatów (a raczej cytowań, zob. cytowanie) rozmaicie definiowanych – a więc opiera się na pracach już wcześniej opublikowanych w innych źródłach pisanych (lub stronach internetowych). Jest więc swoistą kompilacją. Nie ma miejsca w encyklopedii na twórczość własną (sensu stricte) i publikowanie materiałów oryginalnych (a więc traktowanych jako pierwsze opublikowanie faktu, teorii, informacji, obserwacji). Wszystko to, co jest w Wikipedii powinno być wcześniej opublikowane w wiarygodnych (i najlepiej recenzowanych) źródłach (oczywiście z uzasadnionymi wyjątkami). Od publikowania informacji i tekstów oryginalnych są inne źródła (miejsca), np. Wikinews.

Powyższego postulatu nie da się w pełni (literalnie) zrealizować, jako że Wikipedia podejmuje się opisania także rzeczy zwykłych, powszechnie znanych. Te zaś nie wymagają cytowania, gdyż prowadziłoby to do absurdu. Trzeba więc wybierać między funkcjonalnością i rozsądkiem a skrupulatnością formy (unikać przerostu formy nad treścią).

Istota sporu między stylem "naukowym" a "wikipediowym" | edytuj kod

  • Styl "naukowy" (umownie i roboczo tak nazwany) - to sposób pisania, wypracowany na gruncie naukowym w ostatnich kilkuset latach. Styl ten przede wszystkim opiera się na cytowaniu dorobku i osiągnięć poprzedników. Cytowanie w formie dosłownej (cytat) lub przetworzonej (w tekście lub przez odnośniki) sprowadza się do podawania nazwisk wcześniejszych autorów obserwacji naukowych, wniosków, hipotez, interpretacji, teorii. Fakty naukowe nie podlegają ochronie poprzez prawa autorskie. Jednakże w tradycji naukowej pomijanie źródeł (autorów) istotnych i ważnych faktów naukowych (obserwacje, hipotezy, interpretacje itd.) uważane jest za plagiat.
  • Styl "wikipediowy" - to sposób pisania, opierający się na kompilacji, przetworzeniu lub wykorzystaniu dosłownym innych tekstów lub ich fragmentów. Warunkiem jest korzystanie z tekstu "wolnego", np. na na licencji GFDL lub wystąpienie o zgodę na wykorzystanie fragmentu lub całego utworu. W innym przypadku tekst będzie kompilacją z jednego lub kilku źródeł, polegającą na zmianie stylu, szyku słownego lub/i zmianie kompozycji tekstu tak, aby nie naruszać praw autorskich do wykorzystanego utwóru (utworów). Styl "wikipediowy" upowszechnił się wraz z powszechny dostępem do Internetu (aczkolwiek typowy także dla dawnych filozofów, czy początków uprawiania nauki). W tradycji stylu "wikipediowego" nacisk kładzie się przede wszystkim na uzyskanie "uwolnienia" tekstu oraz na "niepodobieństwo" kompozycji słownej.
  • Skutki różnic w tradycji i stylu, istota sporu.
    • W stylu "naukowym" w hasłach cytowanie będzie odnosiło się do poszczególnych faktów, wniosków, interpretacji a stosowane są głównie przypisy. Nacisk kładziony jest przede wszystkim na przejrzyste wskazywanie źródeł oraz wykorzystywanie wiarygodnych źródeł. Styl ten jest właściwszy dla haseł ścisłe naukowych, dotyczących stosunkowo nowych ustaleń lub wieloznacznych i "kontrowersyjnych", z różnymi interpretacjami. Taka budowa tekstu ułatwia rozbudowę o nowe fragmenty, bez zamazania jasnego pochodzenie faktów, obserwacji, interpretacji. Przy zapominaniu o tym, że fakty naukowe (obserwacje, interpretacje, hipotezy itd.) nie są objęte prawami autorskimi, hasła w stylu "naukowym" ze względu na podobieństwo szyku słownego fragmentów mogą być podejrzewane o NPA (przez zwolenników stylu "wikipediowego"). "Naukowy" styl pisania haseł - przez rozbudowaną i uciążliwą formę - nie za bardzo nadaje się do stosowania w hasłach, operujących wiedzą ogólna, powszechnie zaakceptowaną lub o charakterze "szkolnym" (dodatkowo cytowanie faktów powszechnie znanych jest i absurdalne i zbędnym przerostem formy nad treścią).
    • W stylu "wikipediowym" kładzie się nacisk na korzystanie z "wolnych" źródeł oraz uzyskiwanie zezwoleń. Nacisk na "odmienną" formę skompilowanego (lub samodzielnie napisanego) tekstu związany jest z prawami autorskimi. Zwolennicy stylu "naukowego" zarzucać mogą pomijanie źródeł, a przez to zarzucać plagiat (w sensie zwyczajowym a niekoniecznie podlegającym konsekwencjom prawnym). Styl "wikipediowy" właściwszy jest dla haseł dotyczących rzeczy dnia codziennego, powszechnie zaakceptowanej wiedzy i faktów, itd. Wystarczającym cytowaniem będzie wskazanie źródeł w postaci "bibliografii", "źródeł" czy "linków zewnętrznych".
    • Dwa zaznaczone wyżej style pisania haseł wynikają z odmiennych tradycji. Na dodatek są to tylko dwa skrajne przykłady całego kontinuum, spektrum sytuacji pośrednich. Ze względu na różnorodność haseł i ich naukowej ważności, oba style (wraz z sytuacjami pośrednimi) mogą bezkonfliktowo i uzupełniająco współwystępować obok siebie. Jednakże dla uniknięcia ewentualnych konfliktów, wynikających z niezrozumienia istoty różnic, wskazane byłoby lepsze opisanie tego problemu w odpowiednich hasłach pomocy jak również zaleceń dotyczących patrolowania NPA i uźródławiania (unikniemy w ten sposób zbędnego żądania uzupełnienia źródeł jak i zbędnego doszukiwania się NPA).
  • różny cel, różny adresat

Sama Wikipedia jak i inne, podobne encyklopedyczne wydawnictwa, ma swój własny, oryginalny cel, rozumiany także jako specyficzny odbiorca (głównie uczeń, student, niespecjalista poszukujący prostej i krótkiej informacji, jednoznacznej). Publikacje naukowe adresowane są do innego odbiorcy i w innym celu. Dlatego wypracowana różnica stylów pisania "haseł" podporządkowana jest efektywności i celowi głównemu. Z tego względu chyba nie należy np. sztucznie "unaukawiać" Wikipedii, przynajmniej w znacznych jej obszarach. Wydaje mi się na przykład zbędne przesadne uźródławianie wielu haseł, to zabieg sztuczny, bardziej forma niż treść. Niemniej dla części haseł warto zbliżyć się do "naukowej", jasno i dobrze uźródłowionej formy hasła.

Cytat a cytowanie | edytuj kod

  • Cytat (w wąskim rozumieniu) jest dosłownym przytoczeniem cudzych słów (także zapisanych), jednoznacznie wyróżnionych w tekście znakiem cudzysłowu lub kształtem i kolorem czcionki. Cytat odnosi się do dzieła (utworu) a więc dotyczy prawa autorskiego.
  • Cytowanie (w sensie publikacji naukowej) to powoływanie się, przytaczanie dzieł poprzedników, przytaczanie danych bibliograficznych, wskazanie źródeł informacji naukowych, cytowanie to zapożyczanie cudzych myśli bez dosłownego ich przytaczania (ale ze wskazywaniem źródeł). W pracach stosuje się cytowanie w tekście lub cytowanie za pomocą odnośników. Cytowanie w powyższym sensie nie podlega prawu autorskiemu, jako że dotyczy faktów naukowych i teorii. Cytować można dosłownie, a więc poprzez cytat, lub niedosłownie (cytowanie sparafrazowane, cytowanie poprzez parafrazę, omówienie, uogólnienie itd.).

1) Oznaczenie nazwiskiem autora i rokiem publikacji źródła oraz umieszczenie w cudzysłowie tekstu zapisanego w sposób identyczny jak w źródle (słowo w słowo) 2) Oznaczenie nazwiskiem autora i rokiem publikacji źródła, którego pomysły streszczamy lub parafrazujemy.[2]

Różnica między "cytat" a "cytowanie" jest taka że cytat to - dosłowne przytoczenie czyichś słów. Cytat w literaturze jest formą ekspresji artystycznej. Może mieć charakter jawny, w postaci wyraźnie wyróżnionego tekstu, lub niejawny, stanowiąc rodzaj aluzji.

W publikacjach naukowych cytat to dosłowne przytoczenie fragmentu innej publikacji lub sparafrazowane powołanie się na dane pochodzące z innej publikacji. Cytować można nie tylko tekst, ale także wykresy, schematy i rysunki. W publikacjach naukowych i technicznych cytaty powinny być zawsze jawne i z dokładnym wskazaniem źródła w formie przypisu. Cytaty niejawne w publikacjach naukowych i technicznych są uważane za plagiat.

A cytowanie służy do usuwania specjalnego znaczenia dla powłoki pewnych znaków lub słów. Cytowanie można stosować do wyłączania specjalnego traktowania znaków specjalnych, zapobiegania rozpoznawaniu słów zastrzeżonych jako takich oraz do zapobiegania podstawianiu parametrów.[3]

Cytowanie bez cytowania czyli wiedza powszechnie przyjęta | edytuj kod

Nie ma sensu cytowania z podaniem źródła faktów powszechnie przyjętych za prawdziwe lub faktów oczywistych i łatwych do weryfikacji. Dlatego nie ma sensu podawania źródła informacji, że Ziemia krąży wokół Słońca, że Olsztyn leży nad rzeką Łyną lub że istnieje rzeka Wisła. Ta wiedza ogólna i powszechnie przyjęta, oczywista, odnosi się zazwyczaj do geografii, gier, postaci ze współczesnych seriali, przedmiotów codziennego użytku (młotek, siekiera, kubek). Przerostem formy nad treścią byłoby domaganie się podawania źródeł (choć takie na pewno znaleźć można). Ktoś już na pewno wcześniej napisał, że młotek służy do wbijania gwoździ.

Brak cytowanych źródeł to pierwszy etap rozwoju Wikipedii, gdzie spisywano wiedzę oczywistą i nie budząca kontrowersji, także dotyczącą na co dzień powszechnie obserwowanych zjawisk (np. gry komputerowe, seriale telewizyjne, przedmioty dnia codziennego). To także często początkowy etap rozwoju większości haseł: najpierw pojawia się bardzo krótka notatka z trywialnymi w pewnym sensie informacjami. Ale takie proste spisywanie wiedzy ogólnej, przy braku zrozumienia istoty cytatu i prawa autorskiego, czasami sprowadzało się do zwykłego kopiowania treści (lub przepisywania). Przynajmniej w części praktyka taka jest naruszaniem praw autorskich (niektóre protesty wydawców są jednak nieuzasadnione). Wykrywaniu takich procederów podporządkowano większość mechanizmów wykrywania i zgłaszania NPA (szablon wskazujący na podejrzenie, że naruszono czyjeś prawa autorskie i należy temu hasłu się przyjrzeć i sprawdzić).

Ciekawym przykładem może być hasło melitofag - odnosi się do ogólnie przyjętej i powszechnie akceptowanej przez entomologów i zoologów grupy ekologicznej zwierząt. W krótkim haśle o charakterze definicji brak jest źródeł. Jednakże, ze względu na fakt, iż hasło to "użytkowane" jest na Wikipedii nie tylko przez entomologów, być może należałoby się domagać uzupełnienia źródeł (bowiem dla wielu nie będzie to wiedza powszechna, trywialna i ogólnie zaakceptowana). Przeciętny niespecjalista nie będzie wiedział czy ta informacja (bez źródeł) jest wiarygodna. W "normalnym" piśmiennictwie tę wiarygodność zapewnia autorytet autora lub wydawnictwa. W Wikipedii autorzy są zazwyczaj anonimowi i nieidentyfikowalni. Definicji melitofaga w bogatym polskim i zagranicznym piśmiennictwie jest zapewne bardzo duża liczba - zawierając tę samą informację naukową mogą mieć różny, lecz zazwyczaj bardzo zbliżony układ słów - bo kompozycja słowna narzucona jest przez "wewnętrzną logikę" tegoż faktu naukowego. Czy w tym przypadku podać tylko jedno, wiarygodne źródło (jeśli w ogóle) czy też zaopatrzyć w możliwie bogatą bibliografię? Czy duże podobieństwo tekstu do jakiegokolwiek wcześniejszego źródła sugerować może "skopiowanie" i naruszenie praw autorskich?

Osobnym problemem jest cytowanie nieuświadomione, cytowanie ukryte. Zazwyczaj rzadko zdajemy sobie sprawę że gros naszej wiedzy jest "zapożyczeniem" od innych, bo do tego sprowadza się proces uczenia się (np. w szkole). Jednocześnie na codzienny użytek takie skrupulatne "metkowanie" byłoby i niefuncjonalne i absurdalne. Na dodatek nawet indywidualna wiedza to nie luźny zbiór informacji, ale pewien system, w mniejszym czy większym stopniu zintegrowany, całościowy i powiązany ze sobą, w którym znaczenie informacji zależy od kontekstu całości. Z wieloma przyjętymi ("zapożyczonymi") elementami identyfikujemy się na tyle (akceptujemy), ze traktujemy jako własne. Uczenie się (zdobywanie wiedzy indywidualnej) to nie jest li tylko proste "kolekcjonowanie" informacji, interpretacji, ale ich swoiste (autorskie) przetwarzanie, przebudowywanie i wpasowywanie do całości (sami oczekujemy spójniości własnej wiedzy).

Istota "cytatu" (naukowego i encyklopedycznego) | edytuj kod

Cytat (a w zasadzie cytowanie) informuje, skąd brana jest informacja, fakt naukowy. Umożliwia to weryfikację, zarówno prawdziwości (czasem przecież trafiają się pomyłki) cytowanej informacji jak i oceny wiarygodności źródła. Retrospektywnie można często ustalić czy i na ile wiarygodne było cytowane źródło, wskazać na błędy metodyczne, subiektywizm i stronniczość czy nawet przypadkowe błędy w druku lub celowa przeinaczanie (częste w historii czy naukach społecznych). Drugą funkcją cytowania (cytatu w szerokim i nieprecyzyjnym sensie) jest swoisty „link” (hypertekst, link wewnętrzny)– wskazanie, gdzie o danym zjawisku, fakcie, obserwacji jest więcej napisane. Na przykład „Góra Niby-Niby ma wysokość 150 m n.p.m.” Sięgając od źródeł cytowanych możemy dokładniej sprawdzić kiedy i jak mierzono wysokość tej góry. Weryfikując cytowane źródło możemy dopatrzeć się ewentualnych błędów metodycznych, niedokładności metody pomiaru, czy zmienności zjawiska w czasie (zmienność zjawisk geologicznych w czasie). Jeśli inne źródło podaje inną wysokość, to porównując źródła możemy dociec skąd wynikają różnice. W najprostszej wersji hasło w Wikipedii będzie zbierało, „kolekcjonowało” różne informacje o wysokości tej wymyślonej na potrzeby tego tekstu góry. W wersji pełniejszej pojawi się w haśle komentarz i podsumowanie, ale będzie to już „twórczość własna” (bo konstatacja oryginalna, podsumowanie które pojawić się być może po raz pierwszy). Tyle tylko, że ta interpretacja i podsumowanie jest uzasadnioną twórczością własną na Wikipedii.

  • podsumowanie, owszem to uzasadniona twórczość własna, natomiast komentarz, szczególnie wprowadzający elementy oceny i własnej interpretacji nie. Vide: Owca Dolly#Następstwa: podsumowanie własne, ale oparte o ogólniki i ogólnie znane wydarzenia. Masur

Przykład (fikcyjny): Według Kowalskiego Góra Niby-niby ma wysokość 150 m n.p.m, jednakże Iksiński podaje wysokość 160 m np.p. Góra ta znajduje się w obszarze aktywnym sejsmologicznie (Nowakowski 2000). Kowalski dokonał pomiaru w roku 1900 a Iksiński w 1980. Może do dowodzić, że Góra Niby-Niby jest wypiętrzana. Komentarz: ostatnie dwa zdania są oryginalnym wnioskiem, który można zaliczyć do twórczości własnej, bo wcześniej ta myśl nie była sformułowana i nie opublikowana. Jest to jednak uzasadniona (w ogólnym znaczeniu) w Wikipedii twórczość własna (mam przynajmniej taką nadzieję - Czachorek)

ps. nieuzasadniona i bardzo szkodliwa, bowiem fakt ten nie jest jedynym, możliwym, logicznym wytłumaczeniem obserwacji. Jako taki winien być albo podany za źródłem, albo pominięty (akurat TEN konkretnie przykład). Masur Owszem :), to tylko fikcyjny przykład. Jego celem było wskazanie co jest cytowaniem a co odautorskim wnioskiem. Jedno od drugiego powinno być oddzielone i jasne dla czytelnika. Tego wymaga rzetelność. Po drugie nic nie zwalnia czytelnika od samodzielnego i krytycznego myślenia, zarówno w czytaniu cytowanych faktów naukowych, ich zestawieniu-kompozycji jak i analizowaniu wniosków. czytelnik nie musi uznać autorskiego wniosku za poprawny i słuszny: może uważać, że wniosek jest błędnie wyciągnięty w świetle zacytowanych faktów lub, że wniosek został wyciągnięty z niewłaściwych lub niewłaściwie zestawionych faktów. Zgadzam się także, ze na Wikipedii należałoby raczej unikać wyciągania własnych, autorskich wniosków, chyba że są trywialne i logiczne i oczywiste. Brak źródeł (lub źródło niejasno wymienione typu jedynie "bibliografia" spowoduje, że czytelnik mylnie uzna, że również istotny wniosek był opublikowany wcześniej. Jeszcze gorzej, jeśli całe hasło jest ukrytym, oduatorskim wnioskiem :)--czachorek (dyskusja) 06:52, 20 sie 2008 (CEST)

Prawidłowe więc cytowanie źródeł informacji po pierwsze umożliwia oddzielenie wcześniej (i być może dokładnej) zbadanych, obserwowanych zjawisk, od własnych odautorskich obserwacji i wniosków, interpretacji (zobacz hasło adjutoryzm. Czytelnik łatwo powinien odróżnić treści cytowane od interpretacji autora (w przykładzie treścią odautorską jest zdanie po przypisie, informujące, że jest to pojęcie przestarzałe). Po drugie cytowanie jest odesłaniem do szerzej opisanego problemu. W Wikipedii taką funkcję spełniają także linki wewnętrzne (wikizacja) – linki do osobno opisanych haseł. Na przykład w zdaniu „koń ma cztery nogi”, link do „konia” pozwala – dla zainteresowanych – zapoznać się z pojęciem „koń”, a link do noga, dokładniej wyjaśnić co to jest, bez konieczności zamieszczania tych informacji w danym haśle. W papierowych encyklopediach funkcję takie pełnią odsyłacze np. w formie strzałki przed słowem (informuje, że w danej encyklopedii problem ten został szerzej opisany w innym haśle i wskazuje jego nazwę, co umożliwia odszukanie). Czasami są to odesłania do konkretnych stron.

Czy cytowanie faktu naukowego jest cytatem sensu stricto ? | edytuj kod

Nie korzystają z ochrony prawem autorskim, m.in:

  • (...)
  • proste informacje prasowe,
  • pomysły i tematy badawcze oraz teorie i fakty naukowe,
  • (...)
  • elementy utworów pozbawione charakteru twórczego, np.: typowe tabele, rysunki, zestawienia pozbawione oryginalnej koncepcji np. alfabetyczne i chronologiczne.
  • (...) zobacz Prawo autorskie
  • "Cytowanie" nie jest "cytatem" w rozumieniu prawa autorskiego.

Czy cytowanie narusza NPA (hasło "tylko" z cytatów) | edytuj kod

Czyli czy hasło może składać się wyłącznie z cytatów lub cytowania: składa się z kompozycji wybranych cytatów dosłownych lub cytowań faktów naukowych. Cytowanie (niedosłowne) faktu naukowego oznacza, że nic nie zmieniamy w treści cytowanej - fakt musi pozostać taki sam, a słowne zmiany w kompozycji tekstu czy zdania nie mogą zmieniać tego faktu (jego znaczenia, istoty, treści merytorycznej). Przykłady anabioza, estywacja, ekoton, pedofil (ekologia), xxxxxx ,

  • Hasło jako zbiór cytowań, co prawda nie zawiera treści nowej (nowych faktów), bo składa się tyko z przytaczanych stwierdzeń (ogólnie faktów naukowych jako opisów zjawisk czy obiektów, hipotez, interpretacji, sformułowań problemu, teorii, równań matematycznych itd.) ale można (chociaż nie trzeba) uznać, że autorskim i oryginalnym wkładem jest dobór cytatów (faktów) jak i ich kompozycja. Jest to istotne w przypadku pojęć czy zjawisk, które rozmaicie sa rozumiane (nie identycznie). Na przykład w ekologia[1] definicja czym jest a czym nie jest ekologia. Podobnie może być z antologia, która jako samodzielne dzieło, utwór chroniona będzie prawem autorskim.
  • hasło składa się z jednego cytatu (cytowania). Dobrym przykładem mogą być takie hasła jak kompilacja (literatura), adjutoryzm, melitofag, xxxxxx (poszukać dobrych przykładów na Wikipedii), czyli hasła o charakterze definicji. Ze względu na bardzo krótką treść, praktycznie 1-3 zdania, nie da się tam "wcisnąć", nowej odautorskiej treści. Nawet wnioski - jako swoista twórczość własna - budzić mogą zastrzeżenia :) (nie powinno myśleć się za czytelnika!). Jednakże specyfika tego typu hasła (definicja), a więc analiza całego utworu!, a nie wyrwanej z kontekstu fragmentu treści, uzasadnia obecność takiego "jednego" cytatu, a całe hasło może (choć to zależy każdorazowo od indywidualnej oceny) być oryginalne i nie naruszać ani niczyich praw autorskich, ani nawet zwyczajowego plagiatu.
  • czy uźródławiać hasła "definicje" z wiedzy potocznej i oczywistej, przykładem mogą być stub z wsiami - z treści jest tam często tylko "wieź X wieś w wojewódzkie takim a siakim, powiecie, gminie". W tej oczywistej treści trudno doszukać się oryginalności. Dla takich prostych opisów i definicji nie ma sensu domagać się źródeł, bo wtedy doprowadzimy do absurdu, że praktycznie każde zdanie (lub jego fragment) będzie opatrzony przypisami. Cytować należy fakty istotne, ważne i stosunkowo nowe, na pewno także wnioski i stwierdzenia o cechach oryginalnych (a nie trywialnych).
  • Na szczęście w hasłach w Wikipedii o oryginalnej kompozycji decydują także inne treści, dotyczące także ujednoliconego układu treści i kolejności podawania informacji (np. hasła o miejscowościach, biografie, opisy roślin i zwierząt itd.), a więc dotyczą kompozycji.

Problem "plagiatu" wiedzy „oczywistej” i powszechnej | edytuj kod

Ponieważ informacje uznane za powszechnie przyjęte i akceptowane nie wymagają cytowania źródeł (rozsądek i funkcjonalność), łatwo tu o posadzenie o niezamierzony plagiat. Proste skopiowanie lub przepisanie niewielkiego tekstu z innego źródła może być naruszeniem prawa autorskiego (ale nie musi). Oczywiście jest to trudne do odróżnienia: informacje i fakty naukowe nie są objęte prawem autorskim. Jeśli napiszemy, że „Olsztyn leży nad Łyną” to nie naruszymy niczyich praw autorskich, pomimo napisania o tej oczywistości w innych źródłach (podobnie jest z wykorzystaniem motywów plastycznych). Prawem autorskim objęta jest jednak kompozycja słowna, utwór. W przypadku dłuższego tekstu, którego podobieństwo jest 100% lub duże, zawsze może zachodzić prawdopodobieństwo plagiatu. W tym przypadku rozważyć należy, czy dotyczy to faktów naukowych, informacji, czy też kompozycji tekstu i czy można mówić o bezprawnych (bez podania źródła) skopiowaniu fragmentu lub całego utworu. Czasami jest to kłopotliwe do szybkiego rozstrzygnięcia. Porównać trzeba nie tylko tekst, ale jego wielkość i stosunek do całego utworu. Uwzględnić należy także istotność i oryginalność przytaczanych faktów naukowych (obserwacji, hipotez, interpretacji) - na przykład interpretacji "nogi ssakom służą do poruszania się" trudno przypisać oryginalność i istotność z naukowego punktu widzenia.

Problem wiarygodności źródeł | edytuj kod

zobacz te: Wikipedia:Weryfikowalność

Łatwy dostęp do wszelkiego rodzaju informacji gromadzonej w Internecie sprawia, że autorzy Wikipedii włączeni podczas edycji w sieć komputerową często korzystają z tego źródła danych, unikając uciążliwości korzystania ze źródeł pisanych (konieczności sięgnięcia do półki lub wyjścia do biblioteki). Bardzo istotne w związku z tym jest uwzględnienie potrzeby weryfikacji wiarygodności i oryginalności znajdowanych informacji, bowiem łatwość publikowania w Internecie skutkuje problemami z właściwą ochroną praw autorskich i prawdziwością informacji. Dlatego też problematyczne jest korzystanie z informacji zawartych w obcojęzycznych wersjach Wikipedii w przypadku niemożności weryfikacji danych zawartych w wykorzystywanych hasłach. (Kenraiz (dyskusja) 21:55, 17 sie 2008 (CEST))

Łatwość działa w dwie strony :). źródła w Internecie są łatwe w dostępie. Dlatego w pewnym sensie są łatwiejsze do weryfikacji (swoista, wirtualna, powszechnie dostępna bibliotek). W pewnym sensie Wikipedia jest sposobem na "uporządkowanie" Internetu. W miarę jak do Wikipedii dołączać będą inni ludzie (w tym daj Boże naukowcy zawodowi i amatorzy, posiadający bogate prywatne zbiory biblioteczne) przybywać będzie cytowań opracowań "papierowych". Poza podniesieniem jakości haseł skutkować to będzie trudniejsza weryfikacją.--czachorek (dyskusja) 05:44, 18 sie 2008 (CEST)

Wiarygodność lub mała wiarygodność dotyczy zarówno źródeł internetowych jak i pisanych. W niektórych przypadkach tylko fachowcy (specjaliści z danej dyscypliny) potrafią odróżnić źródła wiarygodne od fałszywek czy źródeł mniej wiarygodnych. Przykładowo specjalista od chruścików, będzie wiedział, które informacje zawarte w publikacjach naukowych są wiarygodne, a które wątpliwe. Przykładowo larwy chruścików niektórych gatunków zostały opisane dość późno - zatem publikacje wcześniejsze pod względem poprawnego oznaczenia tych gatunków nie są w pełni wiarygodne z przyczyn obiektywnych. Nie każdy więc łatwo może sprawdzić wiarogodność źródeł. W Wikipedii chyba powstał panel ekspertów - to dobre rozwiązanie zarówno dla weryfikacji źródeł internetowych jak i papierowych. Ale dla większej wiarygodności Wikipedii takich specjalistów potrzeba znacznie więcej--czachorek (dyskusja) 08:23, 18 sie 2008 (CEST)

W każdym temacie można dodłubać się do poziomu wiedzy specjalistycznej, na którym każde działanie w zakresie przekazu informacji wymaga specjalisty, i to nie tylko do ustalenia wiarygodności i poprawności źródeł z punku widzenia praw autorskich. To wciąż jeszcze marginalny problem dla Wikipedii, gdzie hasła są zwykle jak prowizoryczne szkice wierzchołków gór lodowych - ledwo liżą z wierzchu poszczególne tematy. Problemem jest to, że Internet ułatwia publikowanie, zwłaszcza ludziom młodym, biegłym w świecie cyfrowym, a nie posiadającym głębokiej wiedzy i umiejętności korzystania we właściwy sposób ze źródeł informacji z zachowaniem praw autorskich. Dla dominujących w naszym gronie młodych wikipedystów, strony pasjonatów i amatorów, w tym blogi i fora (tudzież tworzone przez takich hasła w obcojęzycznych wikipediach) stanowią łatwo dostępne i często obszerne źródła informacji. Źródła rzetelne i wiarygodne, np. bazy danych i publikacje naukowe, trudniej się znajduje i niełatwo z nich korzystać. Publikacje tradycyjne, papierowe - dużo trudniej stworzyć, więc mimo wszystko daleko im do niechlujności Internetu. Kenraiz (dyskusja) 21:59, 19 sie 2008 (CEST) Słuszna i celna uwaga, Wikipedia ma nieco innych autorów i innych odbiorców i warto po po pierwsze uświadomić sobie, po drugie uszanowac. Zgadzam się, ze nie należy sztucznie unaukawiać zdecydowanej większości haseł Wikipedii, zbędnym uźródławianiem. Zatem zrozumieć cel i specyfikę a do tego dostosować formę.--czachorek (dyskusja) 06:43, 20 sie 2008 (CEST)

Plagiat zakamuflowany | edytuj kod

Przepisując informacje oryginalne "można"[4] zmienić styl, szyk zdania, kompozycję tekstu, tak aby formalnie tekst przepisany różnił się od tekstu oryginalnego (nie wykryje tego komputerowe porównywanie tekstów). Będzie to plagiat ukryty. Pamiętać jednak należy, że fakty naukowe nie podlegają prawu autorskiemu, więc powtórne ich opisanie nie narusza niczyich praw autorskich (oczywiście dotyczy wiedzy powszechnie uznanej, takiej jak to, że Księżyc krąży wokół Ziemi). Sensowniejsze byłoby jednak podanie źródła dla weryfikowalności wiedzy. W przypadku wiedzy ogólnej i oczywistej (powszechnie przyjętej – typu „młotek służy do wbijania gwoździ”) nie wymagane jest podanie źródła ani nie jest plagiatem, jeśli zarówno ta informacja znajdzie się w innych, wcześniejszych źródłach jak i zachodzić będzie duże podobieństwo tekstu. Plagiatem ukrytym (a więc celowym) byłoby pominięcie pierwszego odkrywcy w przypadku faktu nowego dla wiedzy ludzkiej. Jednakże, ze względu na fakt, iż encyklopedia nie jest miejscem do publikowania materiałów oryginalnych, w Wikipedii takie zjawisko nie zachodzi lub niezwykle rzadko. W przypadku nowego zjawiska, obserwacji konieczne jest wskazanie źródeł, bo nie dotyczy wiedzy ogólnej i powszechnie przyjętej.

  • Z kolei plagiat ukryty jest trudniejszy do wykrycia i udowodnienia, gdyż „autor” przejmuje fragmenty z cudzego utworu (bez podania źródła i autora), a następnie „wplata” je do własnych wywodów. Mowa tutaj nie tylko o dosłownych zapożyczeniach („słowo w słowo”), ale również o odwzorowaniu danego utworu przy użyciu innych wyrazów, oddających jednakże dokładnie tę samą treść i konstrukcję myślową (rodzaj wywodu) [Stanisławska-Kloc]. [5]
  • O plagiacie ukrytym nie można mówić w przypadku przytaczania powszechnie znanych i akceptowanych faktów czy interpretacji, mało istotnych i nie oryginalnych (nowych) z naukowego punktu widzenia. Jedynie podobieństwo np. słowne do innego utworu może stanowić uzasadnione lub nieuzasadnione podejrzenie naruszenia praw autorskich - ale odnosi się do utworu i jego kompozycji a nie zawartych w nim prostych informacji czy faktów naukowych.

Linki zewnętrzne jako forma cytowania źródeł | edytuj kod

W tej sekcji wymieniane są strony z informacjami dotyczącymi danego hasła. Pełnią one rolę swoistego cytowania, wskazującego źródło informacji jak i odsyłacza do „zobacz więcej”. Linki zewnętrzne są cytowaniem umożliwiającym weryfikację (np. w opisach miejscowości lub obiektów geograficznych link do map pozwala w innym, niezależnym źródle sprawdzić czy dana wieś, jezioro, góra rzeczywiście istnieje). Linki zewnętrze są formą mało precyzyjnego cytowania w połączeniu z linkiem. Wskazują mało precyzyjnie na źródło informacji. Mało precyzyjnie bo nie tylko nie wiadomo czy zasięgnięto tam informacje ale i ewentualnie które. Linki zewnętrzne jako formy cytowania mogą być wymieszane ze zwykłym spamem reklamowym. Czasem trudno odróżnić jedno od drugiego. W końcu mogą być swoistą „książką” adresową, odsyłającą do opisywanej instytucji, gminy itd. A takich informacji także poszukujemy w hasłach Wikipedii.

Linki do innych Wikipedii (en:wiki, de:wiki itd.) Pełnią w pewnym sensie podobna rolę co „linki zewnętrzne”, będąc swoistym cytowaniem – odesłaniem do innych, niezależnych źródeł (w tym przypadku do innych językowo Wikipedii), pozwalających na weryfikowanie lub odsyłają do szerzej opisanego zjawiska, hasła itd.

Należy jednak uwzględnić, że Wikipedia nie może być źródłem sama dla siebie. Zdarza się często, że to samo zagadnienie opisane jest obszerniej na Wikipedii w innym języku. Można wówczas dokonać rozbudowy hasła na polskiej Wikipedii w oparciu o wersję obcojęzyczną, jednakże gdy w wersji w innym języku nie ma źródeł, hasło takie nie będzie spełniało wymogu weryfikowalności - w tej sytuacji uzasadnione byłoby wstawienie szablonu {{źródła}}. Do spełnienia wymogu weryfikowalności niezbędne jest istnienie źródeł niezależnych od Wikipedii w artykule, którego treść bądź fragment treści tłumaczono. Lajsikonik Dyskusja 16:57, 20 sie 2008 (CEST)

Jakkolwiek artykuł pozbawiony przypisów a posiadający jedynie link zewnętrzny do źródła/źródeł informacji, czy też sekcję "bibliografia" z podanym źródłem, bez stron na których można znaleźć konkretną informację jest na Wikipedii akceptowany, nie oznacza to że jest to wzorzec do naśladowania. Wręcz przeciwnie - takie podawanie źródeł pozbawia artykuł szans na status dobrego artykułu (Wikipedia:DA) a tym bardziej artykułu na medal (Wikipedia:AnM). Odpowiada to statusowi stuba - minimum podanych źródeł wymaganych do zaakceptowania tekstu, z nadzieją, że w przyszłości zostanie to poprawione/uzupełnione, o zgodne z polskimi normami cytowania i przypisy (Lajsikonik).

Źródła (źródła informacji) | edytuj kod

Tak czasem w hasłach Wikipedii zaznaczane są w formie sekcji lub pogrubienia. To forma ogólnego cytowania, wskazanie skąd zaczerpnięte zostały informacje do napisania hasła (źródła mogą być „papierowe” lub internetowe). Jest to także forma poinformowania skąd pochodzi inspiracja (dzieło inspirowane, utwór zależny). Jeśli w haśle występuje jedno wymienione źródło – to wiadomo, że wszystko pochodzi z jednego źródła (oczywiście nie potrafimy odróżnić faktów zaczerpniętych od interpretacji odautorskiej a więc swoistej twórczości własnej). Jeśli występuje ich w haśle więcej, to nie wiadomo, które informacje, fakty, interpretacje z którego źródła zostały zaczerpnięte. Utrudnia to rozbudowę hasła o nowe, czasem sprzeczne i przeciwstawne informacje. Podobnie jest w przypadku „bibliografii”.

Korzystanie z tekstów będących w domenie publicznej lub na licencji GFDL | edytuj kod

Inaczej ma się sprawa praw autorskich, gdy korzystamy z tekstów będących w domenie publicznej lub zamieszczonych na licencji GFDL. W pierwszym przypadku dozwolone jest każde wykorzystanie treści, z metodą kopiuj-wklej włącznie, bez oznaczana cytatu. W Wikipedii należałoby jednakże podać źródło, zgodnie z zasadą weryfikowalności, także wtedy, gdy tekst jest w domenie publicznej. Do domeny publicznej należą teksty, których autorzy zmarli 70 lat temu lub wcześniej, a także dokumenty urzędowe, akty prawne oraz ich plany i projekty, na podstawie odrębnych przepisów (Lajsikonik).

W tradycji "stylu naukowego" przepisanie dosłowne lub sparafrazowane ważnej informacji nawet starszej niż 70, bez podania źródła i autora uznane będzie za plagiat. To tak jakby opisywać teorie heliocentryczna i pomijać Kopernika. Nie będzie to naruszenie praw autorskich (pomijanie Kopernika) ale będzie złym i nagannym obyczajem.--czachorek (dyskusja) 16:46, 8 wrz 2008 (CEST)

W przypadku tekstu na licencji GFDL, wymagane jest podanie źródła, autora/autorów i pełnego tekstu licencji lub linka do niego. W praktyce oznacza to na przykład prawo do dokonywania przekładów z innych wersji językowych Wikipedii, całkowitych (całego artykułu) lub cząstkowych, wiernych lub swobodnych, kompilacji przekładów itp., pod warunkiem zachowania zgodności z wymogami licencji. Oznacza też prawo do zamieszczenia w Wikipedii bez wiedzy pierwotnych autorów tekstów zamieszczonych na licencji GFDL poza Wikipedią(Lajsikonik).

A jak cytować hasła z Wikipedii? | edytuj kod

W miarę jasna jest sytuacja obszerniejszych "przedruków" fragmentów Wikipedii, np. zbioru tematycznych haseł, zarówno na nośniku CD jak i papierowym - trzeba umieścić pełny tekst licencji. W dużym tekście, kilka stron licencji nie jest problemem. Ale jak przedrukować jedno hasło np. w gazecie (dowolnej), odnoszące się do np. wioski mazurskiej? Samo hasło zajmie co najwyżej kilka akapitów. Treść licencji będzie znacznie obszerniejsza.

  • Czy pojedyncze hasło można potraktować jako cytat, a więc dosłowny lub sparafrazowany i umieścić tylko dane 'bibliograficzne" (a więc że z Wikipedii, kiedy dostęp i ewentualnie pełny adres internetowy?)
  • czy w przypadku cyklu artykułów, opisujących wsie warmińskie, wystarczyłoby podać tekst licencji tylko w pierwszym artykule?

zobacz także: Pomoc:Kopiowanie z Wikipedii

Bibliografia | edytuj kod

To forma poinformowania o źródłach informacji, występująca w hasłach Wikipedii. Również jest formą ogólnego, niedokładnego sposobu cytowania (wskazuje na źródła inspiracji). Na początkowych etapie tworzenia hasła zazwyczaj jest jedno źródło wymienione w bibliografii (zazwyczaj odnosi się do publikacji, książki papierowej lub publikacji w internecie). Także w tym przypadku trudno odróżnić, które fakty, zdanie, wnioski pochodzą z cytowanego źródła, a które są odautorskie. W bibliografii powinny być wymienione tylko najważniejsze pozycje. W tym sensie bibliografia będzie spełniała funkcję „zobacz więcej”, czyli zestawu najważniejszych pozycji do przeczytania, aby lepiej poznać problem opisywany w haśle. Zestawienie bibliografii ma w tym sensie także funkcję encyklopedycznej antologii, literatury polecanej (literatura przedmiotu, literatura podmiotu).

Należałoby unikać wstawiania pozycji mało ważnych lub wtórnych. Żeby ładniej i bardziej "uczenie" wyglądało czasami niektórzy autorzy wypisują wszystkie pozycje, nawet te, z których nie korzystali. Na przykład korzystali z publikacji Kowalskiego o koniu. W tej pracy Kowalski wymienia cytowane przez siebie publikacje Iksińskiego i Ygrekowskiego. Zdarza się, że autor cytujący Kowalskiego, przepisuje od niego bibliografię i pozycje Iksiśńkiego i Ygrekowskiego, co jest niewłaściwe. Zasady właściwego zestawiania bibliografii są dobrze opisane w podręcznikach traktujących o zasadach pisania prac dyplomowych (np. Czachorowski 2005, Weiner 2003, uzupełnić...[potrzebny przypis])

  • "Aby korzystanie z prawa cytatu nie naruszało praw autorskich twórcy, konieczne jest odpowiednie oznaczenie cytatu. Zgodnie z art. 34 prawa autorskiego „Można korzystać z utworów w granicach dozwolonego użytku pod warunkiem wymienienia imienia i nazwiska twórcy oraz źródła. Podanie twórcy i źródła powinno uwzględniać istniejące możliwości. (…)”Wymóg oznaczenia twórcy spełniony jest dopiero wtedy, kiedy w nowo powstałym dziele bez problemów można zidentyfikować, który fragment został zaczerpnięty i z jakiego źródła. Dlatego też nie wystarczy wskazać na końcu opracowania albo np. na dole strony internetowej z jakich materiałów korzystaliśmy przygotowując dany utwór (tekst, obrazek, film), ale konieczne jest oddzielne oznaczenie każdego wykorzystanego przez nas fragmentu" [2].
Jeśli w haśle wykorzystano tylko jedno źródło, wtedy w miarę łatwo "zidentyfikowac" cytowanie. Wtedy, gdy źródeł jest więcej, pojawia się dodatkowy kłopot. Ale trzeba to odnieść także do informacji i faktu naukowego, które nie podlegają ochronie prawem autorskim. Niemniej należałoby na Wikipedii zalecać stosowanie cytowania (sparafrazowanego) w formie przypisu (np. umieszczając [potrzebny przypis], tam gdzie tego brakuje, aby ułatwić poprawianie hasła).

„Zobacz także” jako forma cytowania i odsyłacza | edytuj kod

W niektórych hasłach wypisanie kilku innych haseł z sugestią „zobacz także” i linkowaniem spełnia z jednej strony funkcję cytowania naukowego (typu „szerzej niektóre kwestie opisane są w kolejnych hasłach”), z drugiej funkcję „literatury” uzupełniającej. Zapoznanie się z tymi dodatkowymi hasłami ma pomóc w zrozumieniu danego hasła. Na przykład w haśle krenobionty mogą znaleźć się odsyłacze do klasy wierności dla wyjaśnienia szerzej problemu, jak i do krenofil, krenoksen dla wskazania pojęć pokrewnych lub ściśle związanych.

Cytat dosłowny i cytat w formie przypisu (cytowanie, podawanie źródeł) | edytuj kod

O ile bibliografia podaje całe dzieło, przypis powinien odsyłać w zasadzie do konkretnej strony, cytowanego dzieła. Przypis zaznaczony może być w formie indeksu górnego[6] (tak jest technicznie w Wikipedii oraz częściej stosuje się w naukach humanistycznych) lub w formie „Kowalski 1990” (zobacz: cytowanie w tekście, cytowanie za pomocą odnośników), gdzie nazwisko i rok ułatwia szybkie odszukanie publikacji cytowanych, zestawionych na końcu pracy w formie wydzielonego podrozdziału „Piśmiennictwo” (pozycje zestawione alfabetycznie i chronologicznie). Dla oszczędności miejsca w niektórych dyscyplinach (np. naukach medycznych czy chemicznych) stosuję się formę skróconą w postaci „[2], [15, 6]”, gdzie numery oznaczają pozycje w ponumerowanej bibliografii (w odróżnieniu od przypisów, które umieszczane są na dolej tej samej strony, gdzie pojawia się cytat w tekście).

Cytat dosłowny zaznaczany jest znakiem cudzysłowu (cudze słowo) lub jednoznacznym wyróżnieniem czcionki w tekście (np. kolorem kursywa, wielkością). Wskazuje on na identyczność kompozycji słownej. Ma to znaczenie w literaturze, filozofii czy logicznym analizowaniu zdania. Na wrażenie artystyczne wpływa kompozycja słowna (np. poezja, literatura). Ta właśnie kompozycja chroniona jest prawem autorskim (konieczność umieszczenia cytatu i wskazanie źródła – a nawet wielkość cytatu dosłownego jest ograniczona w utworach literackich, muzycznych czy plastycznych – wielkość dozwolonego zapożyczenia). Kompozycja słowna ma znaczenie dla analizy logicznej lub w niektórych przypadkach ustalenia faktów. Tak dzieje się na przykład w analizie zapisków w dokumentach historycznych (przykładem może być analiza miejsca występowania Słowian w dokumentach starożytnych). W naukach empirycznych w przypadku braku pewności czy dokładności zapisu wystarczy powtórzyć eksperyment. Historycy takiego komfortu zazwyczaj nie mają. To samo dotyczy filozoficznej interpretacji dzieł.

Cudzysłowem zaznaczamy także cytaty nieznanego autora, na przykład przysłowia „między wrony i pies kracze” – zaznaczamy, że są to cudze słowa, choć nie potrafimy wskazać oryginalnego i pierwotnego źródła. Zaznaczamy tylko, że słowa nie pochodzą od piszącego hasło autora (autorów – bo Wikipedia to opracowanie zbiorowe, wieloautorskie). Cytaty dosłowne powinny znajdować się raczej w Wikiźródłach niż Wikipedii.

W naukach empirycznych (choć nie tylko) stosowane jest cytowanie sparafrazowane, czyli "cytat" (cytat sensu lato) niedosłowny, dlatego nie stosuje się cudzysłowu a cytat (ścisłej cytowanie czyli przytaczanie faktów, teorii, hipotez) znakuje się przypisem lub w omówiony wyżej sposób. Ponieważ w nauce ważne są fakty, hipotezy, teorie. Te są obiektywne i nieuzależnione od kompozycji słownej. Z punktu widzenia naukowego zdania „koń ma cztery nogi”, „Koń ma cztery kończyny”, „Koń ma dwie pary nóg” jest identyczne, bo informują o tym samym fakcie naukowym. Nawet jeśli (a dzieje się tak często w definicjach) kompozycja słowna jest identyczna (chodzi oczywiście o pojedyncze zdania lub bardzo krótkie kompozycje) nie stosuje się cudzysłowu dla zaznaczenia "cytatu" (w sensie cytowania).

  • "w przypadku wykorzystania fragmentu cudzego tekstu konieczne jest zaznaczenie go np. w cudzysłów, albo oznaczenie go innym kolorem lub przypisem" [3]. (odnosi się do utworu jako oryginalnej kompozycji).

Dozwolona wielkość cytatu | edytuj kod

- uwarunkowania sztuki (literatura, malarstwo, muzyka), uwarunkowania utworów naukowych i popularnonaukowych.

  • "Skorzystanie z dozwolonego prawa cytatu musi spełniać szereg ustawowych wymogów:
    • dzieło, w którym cytat jest zastosowany, musi stanowić odrębny utwór autorski,
    • cytowane mogą być jedynie urywki rozpowszechnionych utworów lub drobne utwory w całości,
    • cytat może być zastosowany jedynie w celu wyjaśnienia, analizy krytycznej, nauczania, oraz w celu uzasadnionym prawami gatunku twórczości,
    • cytat musi być prawidłowo oznaczony poprzez wskazanie imienia i nazwiska twórcy oraz źródła, z którego pochodzi, a przy tym konieczne jest oddzielne oznaczenie każdego wykorzystanego przez nas fragmentu" [7] (wytłuszczenia: Czachorek[8])

Cytat a prawa autorskie – zwyczajowo uznaje się, że dozwolony, pojedynczy cytat nie powinien przekraczać pół strony standardowego maszynopisu. W większym stopniu odnosi się to do cytatu dosłownego (i relacji z prawami autorskimi). W cytowaniu sparafrazowanym dłuższe cytaty (a więc miejsc zaznaczonych w tekście z przypisem lub inna formą) są niefunkcjonalne, bo trudno odróżnić, co jest cytatem (w sensie cytatu naukowego) a co twórczością własną autora.

Informacja ustna, dane nie publikowane jako cytat (cytowanie) | edytuj kod

Czasami w formie cytowania przytaczamy fakty już zaobserwowane przez innych autorów, ale jeszcze nie opublikowane. Te formy cytowania zaznacza się w formie „Kowalski Informacja ustna”, „Iksiński, dane nie publikowane”. Oddajemy honor pierwszeństwa konkretnemu autorowi, ale nie podajemy w bibliografii czy piśmiennictwie żadnej pozycji, bo przecież jeszcze jej nie ma. W Wikipedii takie sytuacje występują raczej bardzo rzadko, jeśli w ogóle jest potrzeba na ich zaznaczanie.

Glosa | edytuj kod

Informacje ustne - i owszem, ale nie w Wikipedii. W PSB wiele biogramów opartych jest na "relacjach świadków" (osobliwie uradował mnie życiorys Lucyny Ćwierczakiewiczowej oparty na 3 nekrologach i (sic!) "tradycji ustnej". Picus viridis Odpowiedz zoilowi 19:36, 17 sie 2008 (CEST)

Nekrolog czy to w formie klepsydry, czy daj Boże publikacji w gazecie, jest już jakąś formą udokumentowaną. Aczkolwiek w pierwszym przypadku o bardzo słabym dostępie i bardzo trudnej możliwości weryfikacji. Zgadzam się, że powinniśmy zdecydowanie preferować źródła weryfikowalne i wiarygodne, a w przypadku źródeł subiektywnych posiłkować się innymi, niezależnymi. --czachorek (dyskusja) 19:43, 17 sie 2008 (CEST) w haśle Tołkiny znalazłem taki fragment: "Nazwa wsi pochodzi od pruskiego słowa tolk - tłumacz (za Licharewą)." - być może jest to forma cytatu typu "informacja ustna" a być może odwołanie do książki tejże autorki. W pierwszym przypadku chyba można uznać zasadność takiego "cytatu informacja ustna", jako ze pochodzi od specjalisty? W drugim chyba trzeba poprawić formę przypisu aby było jednoznacznie rozumiane.--czachorek (dyskusja) 11:22, 18 sie 2008 (CEST)

Układ treści jako plagiat | edytuj kod

Ponieważ prawami autorskimi chroniona jest kompozycja utworu, teoretycznie o naruszenie praw autorskich w formie plagiatu można posądzić hasło, które w treści całkowicie odbiega od źródła. Na przykład układ opisu gatunku (kolejność i sposób opisywania treści) lub układ systematyczny gatunków może nosić znamiona plagiatu, bo dotyczyć może oryginalnego układu treści, kompozycji całego utworu

Wnioski | edytuj kod

Jak cytować na różnych fazach rozwoju hasła na Wikipedii i jak odróżnić plagiat od cytatu i cytat od cytowania? Po pierwsze czytelnik powinien jasno wiedzieć, co z jakiego źródła pochodzi a co jest odautorską interpretacją, komentarzem czy podsumowaniem. To zależy od stopnia rozbudowy danego hasła i różnorodności zawartych informacji. Po drugie forma cytatu (cytowania) powinna ułatwiać kolejnym Wikipedystom rozbudowę hasła, bez utraty informacji o źródłach.

Wikipedia "różnych prędkości" – nie da się zastosować jednakowych algorytmów, szablonów, wzorców dla wszystkich haseł. Bo różne hasła znajdują się na różnym etapie rozwoju i „doskonałości” opisu jak i faktu, że jedne mają postać krótkich opisów typu definicja, inne ze swej natury muszą szeroko opisać wieloaspektowe zjawisko (np. ewolucja). Jest to więc nieustanne podróżowanie między pragmatyzmem i funkcjonalnością a biurokratycznym przerostem formy i zbędnym zdobnictwem cytatów mało ważnych.

  • "(...) ocena dotycząca charakteru wykorzystania cudzego fragmentu lub całości utworu we własnej twórczości musi być dokonywana każdorazowo na potrzeby oceny konkretnego utworu." [4]
  • "Aby móc wykorzystywać cudzą twórczość bez konieczności uzyskiwania zgody od twórcy utworu pierwotnego na rozpowszechnianie naszego utworu konieczne jest skorzystanie z instytucji cytatu albo inspiracji. Należy pamiętać o tym, że z prawa cytatu możemy skorzystać tylko i wyłącznie w przypadku wykorzystywania urywków lub całości cudzych utworów w stanie nieprzetworzonym oraz przy zachowaniu wymogów celu wykorzystania i oznaczenia cytatu. Natomiast w przypadku dzieła inspirowanego przetworzenie cudzej twórczości jest dopuszczalne, jednak warunkiem dla prawidłowości inspiracji jest to, aby nowy utwór inspirowany powstawał przede wszystkim w wyniku istotnego wkładu twórczego autora utworu inspirowanego i jedynie w niewielkim stopniu wykorzystywał pewne elementy utworu pierwotnego." [5]

Zobacz też: | edytuj kod


  • Wyżej wymienione pojęcia wymagają lepszego opisania, zatem potrzebne jest dopracowanie tych haseł, bo sa kluczowe dla lepszego zrozumienia nie tylko plagiatu, NPA potrzeby lub braku uźródławiania

Przykłady nieporozumień, różne interpretacje tych samych przypadków | edytuj kod

Zostały przeniesione do: Dyskusja wikipedysty:S.Czachorowski/Jak cytować. Miały ilustrować potrzebę tegoż tekstu i ułatwić dyskusję nad powstającym tu tekstem. Tekst się zbytnio rozrasta i jest zbyt obszerny więc został podzielony.

Bibliografia tegoż tekstu | edytuj kod

W jakimś sensie bibliografię można traktować jako wskazanie źródła inspiracji do napisania "hasła" (wskazanie na źródła inspiracji najogólniej ujmując).

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Polimerek
  2. Cytowanie tekstów | badania.net
  3. Różnica między "cytat" a "cytowanie". - Sciaga.pl
  4. Można w sensie możliwości a nie zalecania i zachęty!Plagiat jest czymś nagannym, nawet niezamierzony
  5. http://www.zenderowski.republika.pl/plagiat.pdf
  6. indeks górny
  7. prawo cytatu | itlaw.pl - prawo it dla it
  8. ponieważ cytat nie jest dosłowny i zawarta była adautorska ingerencja w kompozycję, w przytaczanej wypowiedzi wyraźnie musiały być zaznaczone skróty oraz wyróżnienia

Linki zewnętrzne dla tegoż "hasła" | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Wikipedysta:S.Czachorowski/Jak cytować" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy