Wikipedysta:Swmar/brudnopis/projekt/wtrakcie/Machu Picchu


Wikipedysta:Swmar/brudnopis/projekt/wtrakcie/Machu Picchu w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii < Wikipedysta:Swmar‎ | brudnopis‎ | projekt‎ | wtrakcie Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Fragment Machu Picchu

Machu Picchu (keczua Machu Pikchustary szczyt) – najlepiej zachowane miasto Inków, w odległości 112 km od Cuzco. Położone jest na wysokości 2090–2400 m n.p.m., na przełęczy pomiędzy Huayna Picchu i Machu Picchu w Andach Peruwiańskich. Poniżej płynie rzeka Urubamba.

Miasto zbudowano w II połowie XV wieku podczas panowania jednego z najwybitniejszych władców Pachacuti Inca Yupanqui (1438–1471). Pełniło wówczas funkcję głównego centrum ceremonialnego, ale także gospodarczego i obronnego. Zamieszkiwali je kapłani, przedstawiciele inkaskiej arystokracji, żołnierze oraz opiekunowie tutejszych świątyń. Miasto składało się z dwóch części. W Górnej, zwanej hanman, znajdowały się: Świątynia Słońca, Grobowiec Królewski, Pałac Królewski oraz Intihuatana, największa inkaska świętość. W Dolnej mieściły się domy mieszkalne kryte strzechą oraz warsztaty produkcyjne. Na stromych zboczach otaczających miasto znajdowały się tarasy uprawne o szerokości 2-4 m., z pionowymi ścianami między nimi wzniesionymi z kamieni[1].

Miasto opuszczono ok. 1537 roku. Współczesna nazwa miasta jest połączeniem machu (stary) w języku keczua i zapożyczonego z hiszpańskiego słowa pico (szczyt). Oryginalnie miasto nazywało się Patallaqta, od keczuańskich słów pata (stopień, schodek) i llaqta (miasto)[2].

Spis treści

Historia | edytuj kod

Machu Picchu zostało zbudowane około 1450-1460. Budowa przypada na czas panowania dwóch inkaskich władców Pachacuteca Inca Yupanqui (1438-1471) oraz Túpaca Inca Yupanqui (1472-1493). Archeologowie zgadzają się, że Pachacutec zamówił budowlę jako jego własną królewską posiadłość po udanej wyprawie wojennej. Miasto było używane przez około 80 lat i zostało opuszczone ze względu na możliwe zniszczenie przez hiszpańskich konkwistadorów. Ale prawdopodobnym jest też, że mieszkańcy zmarli na ospę jeszcze przed pojawieniem się w pobliżu Europejczyków.

Codzienne życie w królewskiej posiadłości Machu Picchu | edytuj kod

Podczas gdy Machu Picchu funkcjonowało jako posiadłość królewska mieszkało tam do 750 osób. Większość z nich to byli służący tzw. yanakuna. Wypełniali oni wiele różnych zadań dla Inków, inkaskiej królowej i kapłanów. Mogli oni mieć swoje nieruchomości, a czasem nawet własne farmy i gospodarstwa. Nie byli oni niewolnikami, nie byli zmuszani do pracy. Najczęściej zajmowali się rzemieślnictwem, wypełniali drobne obowiązki dla inkaskiej szlachty jak opieka nad trzodą lub zajmowanie się domem. Chociaż posiadłość należała do władcy mieszkali tam też duchowni i mayocs, czyli tymczasowi pracownicy. Jednak w cięższych czasach panowania Pachacuteca personel Machu Picchu liczył zaledwie 100 służących i kilku ekspertów, którzy głównie zajmowali się jedynie przechowywaniem żywności. Badania prowadzone na ludzkich szczątkach pokazały, że lwią część społeczności żyjącej w Machu Picchu stanowili imigranci z rozmaitych środowisk. Nie mieli oni znaczników chemicznych ani osteologicznych, które posiadaliby gdyby mieszkali w Machu Picchu od urodzenia. Zamiast tego znaleziono uszkodzenia kości spowodowane przez różne gatunki pasożytów rodzimych dla innych terenów Peru. Występowały również różne stresory osteologiczne i zmienne gęstości kości które sugerują różne długoterminowe diety charakterystyczne dla pewnych rejonów państwa Inków, często oddalonych od siebie o setki kilometrów. Diety te były złożone w różnym stopniu z kukurydzy, ziemniaków, zbóż, roślin strączkowych i ryb. Najnowsze pożywienie tych ludzi różniło się przede wszystkim większą zawartością kukurydzy i mniejszą ryb. Niektórzy mieszkańcy pochodzili z rejonów nabrzeżnych, gdzie głównym pożywieniem były ryby, a przeprowadzka do Machu Picchu spowodowała, że podstawowym elementem diety stała się kukurydza. Szczątki znalezione w Machu Picchu są wyjątkowe pod względem poziomu naturalnych uszkodzeń kostnych powstałych przez uciążliwe zajęcia. Większość osób znalezionych tutaj miała zdrowsze kości od mieszkańców innych rejonów państwa Inków. Artretyzm i złamania kości występowały jedynie u osób, którzy wykonywali ciężkie prace lub służyli w wojsku. W Machu Picchu żyli nie tylko ludzie ale również zwierzęta. Znaleziono kilka zwierzęcych kości które nie były naturalne na tamtejszym terenie. Większość kości pochodziły od lam i alpak, które naturalnie występowały dużo wyżej niż znajdowało się Machu Picchu. Najprawdopodobniej zwierzęta te zostały sprowadzone z regionu Puna ze względu na mięso i skórę. Szczątki świnek morskich znajdowały się w grobowcach. Były one wykorzystywane do obrzędów pogrzebowych i religijnych, ale też jako mięsne pożywienie. Odzyskane tez zostały szczątki sześciu psów. Ze względu na rozmieszczenie ich wśród ludzkich kości uważa się, że służyły one jako towarzysze zmarłych.

Rolnictwo | edytuj kod

W Machu Picchu większość roślin uprawiano na setkach tarasów zbudowanych przez ludzi. Tarasy były dziełem znakomitej inżynierii, budowane z myślą o zapewnieniu dobrego odwadniania i dobrej żyzności gleby, ale chroniły tez zbocze góry przed erozją i osunięciami ziemi. Jednak konstrukcja nie była idealna, zdarzały się osunięcia podczas budowy Machu Picchu. Nadal można zobaczyć, gdzie tarasy przesunęły się pod wpływem osuwisk, a następnie zostały naprawione przez Inków. Szacuje się, że ten obszar był nawadniany przez 182 cm deszczu każdego roku od 1450. Było to wymagane do wzrostu roślin. Z powodu dużej ilości wody deszczowej irygacja w Machu Picchu nie była dla tarasów wymagana. Tarasy otrzymywały tyle deszczu, że zostały zbudowane specjalnie z myślą o możliwości odprowadzenia dodatkowej wody. Wykopaliska i gleba przeanalizowana przez Kennetha Wrighta w latach 90 wykazały, że tarasy były budowane warstwowo. Dolna warstwa zawierała dużo większych kamieni, które były przykryte drobnym, luźnym żwirem. Na wierzchu żwiru była mieszanina piasku i żwiru, a na jej wierzchu była warstwa gleby upranej. Okazało się też, że gleby wykorzystywane do uprawy na tarasach, były sprowadzane z doliny, ponieważ wyżej ziemia nie była wystarczająco żyzna. Jednak tarasy tworzyły tylko 12 akrów terenu, na których rosły głównie ziemniaki i kukurydza. Nie było to wystarczająco dużo do wyżywanie 750 osób mieszkających w Machu Picchu. Stąd też odkryto, że większość żywności, którą żywili się mieszkańcy, była sprowadzana z bliskich i dalszych dolin.

Odkrycie | edytuj kod

Mimo tego, że Machu Picchu znajdowało się jedynie 80 km od stolicy Inków, Cusco, Hiszpanie nigdy nie odnaleźli miasta. Konkwistadorzy mieli notatki o istnieniu miejsca zwanego „Piccho”, ale nigdy go nie znaleźli. Święte skały, które w innych regionach Peru zostały zbezczeszczone przez konkwistadorów, były w Machu Picchu nietknięte.

Augusto Berns | edytuj kod

Jak wskazują kwerendy przeprowadzone przez amerykańskiego badacza Paolo Greera w peruwiańskich i amerykańskich archiwach, Machu Picchu było eksplorowane w dziki sposób znacznie wcześniej przed badaniami Binghama. Jak twierdzi Greer odnalezione listy oraz mapy niemieckiego przedsiębiorcy Augusto Bernsa dowodzą, że w 1867 u podnóża góry, na której znajduje się miasto, zbudował on tartak i prawdopodobnie w tym roku odnalazł Machu Picchu[3]. Jak wskazuje Greer opisy z listów Bernsa doskonale pasują do wyglądu Machu Picchu, a na jednej z map pochodzących z 1874 miasto jest wręcz zaznaczone[4]. Berns założył spółkę, która poza produkcją tartaczną zajmowała się przemysłową eksploracją i handlowała zawartością grobowców oraz innymi zabytkowymi przedmiotami. W swojej działalności korzystał ze wsparcia rządu Peru, któremu na podstawie bardzo intratnej umowy oddawał jedynie 10 procent zysku. Swoją część otrzymywał prawdopodobnie też prezydent Peru Andreas Avelino Caceres[5]. Jak twierdzi Greer wspólnikami Bernsa byli dyrektor biblioteki narodowej oraz profesor uniwersytetu w Limie (prywatnie kolekcjoner zabytków)[4]. Berns prowadził rabunkową eksplorację miasta przez wiele lat, a znaleziska trafiały w znacznej mierze do Europy.

Naukowcy wzbraniają się przed nadawaniem Bernsowi miana odkrywcy, jak zaczęły o nim pisać media[4].

Hiram Bingham III | edytuj kod

Odkrycie Machu Picchu przypisywane jest amerykańskiemu uczonemu, profesorowi Yale University Hiramowi Binghamowi[6]. Bingham trafił tam 24 lipca 1911 z władającym językiem keczua przewodnikiem Melchorem Arteaga[3]. Bingham wracał na miejsce odkrycia kilkukrotnie. W 1912 prowadził tu wykopaliska archeologiczne finansowane przez uniwersytet oraz National Geographic Society. Kolejne – szersze wykopaliska prowadził w 1915 roku[3]. Później Machu Picchu było także badane przez peruwiańskich archeologów: w 1934 przez Luisa E. Valcarcela, zaś w latach 1940–41 przez Paula Fejosa. Cywilizowane eksploracje prowadzone od pierwszej wyprawy Binghama pozwoliły na odkrycie tysięcy zabytkowych przedmiotów, w tym mumii, srebrnych posążków, złotych spinek i naczyń ceramicznych[4]. Łącznie Bingham wywiózł legalnie do Stanów Zjednoczonych 4000 zabytkowych przedmiotów, które trafiły do Yale University. Rząd peruwiański domaga się jednak ich zwrotu[4].

Budowa i wygląd | edytuj kod

Ruiny miasta początkowo utożsamiano z Vilcabambą, ostatnią stolicą Inków. Na pobliskich zboczach znajdują się tarasy rolne. Miasto-twierdza zostało zbudowane z jasnego granitu. Budowniczowie maksymalnie wykorzystali rzeźbę terenu łącząc mury z istniejącymi wcześniej skałami. W niższej, wschodniej części miasta znajdują się pozostałości dzielnic mieszkalnych. Położona wyżej część zachodnia to zabudowania centrum kulturowego. Stąd można przejść do położonego najwyżej obserwatorium astronomicznego. Intihuatana (miejsce, gdzie przystaje słońce). Kamienny słup stojący w centrum został wyrzeźbiony w litej skale. Obserwacje astronomiczne prowadzone były także ze zbudowanej na planie podkowy Wieży Słońca oraz Świątyni Trzech Okien. Budowle te miały tak usytuowane otwory okienne, aby padające przez nie słońce podczas przesilenia zimowego oświetlało kamień we wnętrzu pomieszczenia.

Położone na różnych poziomach miasto miało system kanałów doprowadzających wodę zebraną w wykutych w skale zbiornikach. Najbardziej widocznym elementem architektury są wszechobecne schody. Doliczono się 1200 stopni. Zapewniały one komunikację wewnątrz tego położonego na różnych poziomach miasta.

Funkcje | edytuj kod

Badania archeologiczne z początku XX wieku, w wyniku których amerykański uczony George Eaton twierdził że znaczącą większość pochowanych w Machu Picchu stanowiły kobiety (na dziesięć szkieletów tylko jeden należał do mężczyzny), dały podstawę do stwierdzeń, że Machu Picchu było sanktuarium Dziewic Słońca, a nie typowym miastem, czy twierdzą. W późniejszym okresie stwierdzono jednak, że wnioski były błędne - George Eaton nie wziął pod uwagę cech typowych dla Indian (drobna budowa, lekki kościec i niski wzrost zarówno u mężczyzn jak i kobiet). W 2000 roku John Verano, w ówczesnym czasie pracownik naukowy Yale, przebadał kości raz jeszcze uwzględniając współczesną wiedzę i okazało się, że stosunek liczba szczątków należących do mężczyzn i kobiet jest podobna[7].

Obok ludzkich szkieletów odnaleziono także szczątki wymarłych przed setkami lat zwierząt, które były prawdopodobne zostawiane w grobowcach jako pożywienie dla zmarłych. Uczestniczący w ekspedycji osteolog George F. Eaton opisał czaszki nieznanego, wymarłego przed stuleciami gatunku gryzonia z rodziny AbrocomidaeCuscomys oblativa.

7 lipca 2007 roku obiekt został ogłoszony jednym z siedmiu nowych cudów świata.

Pozostałe informacje | edytuj kod

  • Dziesiątki uprawnych tarasów skalnych pozwalało wyżywić całą okoliczną ludność.
  • Wykuty w kamieniu ponad 749-metrowy kanał, który służył jako system nawadniający pola oraz dostarczający wodę działa do dziś.
  • Długoletni spór między rządami Peru a USA o odnalezione przez Binghama artefakty z tego miejsca zakończył się dopiero w 2011 roku.
  • Istnieje teoria odnośnie tego, że Machu Picchu było swego rodzaju astronomicznym obserwatorium. Dowodem ma być kamień Intihuatana. Podczas równonocy gdy słońce znajduje się nad nim, kamienny słup nie rzuca cienia[8].

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Zdzisław Preisner "Zaginione miasto Synów Słońca" Express Bydgoski 30 lipca 2011 http://web.archive.org/web/20140814131404/http://express.bydgoski.pl/209543,Zaginione-miasto-Synow-Slonca.html
  2. Machu Picchu naprawdę nazywało się Patallaqta. Polskie Radio, 2012.
  3. a b c Encyklopedia Brittanica online; dostęp 27 października 2010
  4. a b c d e Wojciech Pastuszka Rabuś w Machu Picchu – Gazeta Wyborcza 10.06.2008; dostęp 27 października 2010
  5. Źródło:Lidové noviny 03.06.2008, strona 13
  6. Machu Picchu Rediscovered: The Royal Estate In The Cloud Forest – Richard L. Burger And Lucy Salazar-Burger
  7. What Was Machu Picchu For? Top Five Theories Explained, 22 lipca 2017 [dostęp 2017-02-16] .
  8. Jan Repetto: Machu Picchu – ciekawostki z miasta w andyjskich szczytach (pol.). 2013. [dostęp 2013-05-07].

Linki zewnętrzne | edytuj kod


Kategoria:Inkowie Kategoria:Obiekty z listy dziedzictwa UNESCO w Peru Kategoria:Opuszczone miasta Kategoria:Stanowiska archeologiczne w Peru Kategoria:Region Cuzco

Na podstawie artykułu: "Wikipedysta:Swmar/brudnopis/projekt/wtrakcie/Machu Picchu" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy