Wilkowice (powiat bielski)


Na mapach: 49°45′44″N 19°05′25″E/49,762222 19,090278

Wilkowice (powiat bielski) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Wilkowice (niem. Abtsdorf[3] lub Wolfsdorf[4]) – wieś w Polsce, położona w województwie śląskim, w powiecie bielskim, siedziba władz gminy Wilkowice. Dawniej wieś była siedzibą gminy Bystra-Wilkowice.

Powierzchnia sołectwa wynosi 1750 ha[5], a liczba ludności 6761 osób, co daje gęstość zaludnienia równą 386,34 os./km².

Wilkowice są siódmą największą wsią w województwie śląskim wg liczby ludności (2012)[6].

Spis treści

Położenie | edytuj kod

Wieś leży w dolinie rzeki Białej, na południe od Bramy Wilkowickiej, w północnej części Kotliny Żywieckiej u podnóży Beskidu Małego. Miejscowość jest częścią aglomeracji bielskiej. Miejscowość leży 71,5 km od Katowic i 13 km od centrum Bielska-Białej.

Współrzędne GPS wsi Wilkowice to (19.091111, 49.761667)[7].

Geografia | edytuj kod

Ukształtowanie powierzchni[8] | edytuj kod

Na ukształtowanie powierzchni Wilkowic wpłynęły ruchy górotwórcze, w wyniku których powstał Beskid Mały, u podnóża którego leży obecna wieś. Miejscowość stromo opada od pasma Magurki Wilkowickiej na zachód ku Kotlinie Żywieckiej i Bramie Wilkowickiej. Najwyższym punktem na terenie wsi jest Magurka, zaś najniższym - okolice ul. Granicznej.

  • Najwyżej położony punkt: 909 m n.p.m.
  • Najniżej położony punkt: 380 m n.p.m.
  • Średnia wysokość wsi: między 400–650 m n.p.m.

Powierzchnia Wilkowic jest równa 1750 ha. Obszar ten pokrywają:

  • tereny leśne: w 60%
  • tereny zabudowane: w 25%
  • tereny pozostałe: w 15%

Sąsiednie miejscowości | edytuj kod

Bielsko-Biała, Bystra, Meszna, Rybarzowice, Łodygowice, Czernichów, Kozy

Cieki wodne i zbiorniki | edytuj kod

Na terenie sołectwa Wilkowice swe źródła biorą rzeki: Wilkówka, Skleniec, Zimnik, Mała Straconka (dopływ Straconki) i Wieśnik. Ponadto przez wieś przepływają Biała i Mesznianka.

Na terenie Wilkowic znajduje się zbiornik retencyjny będący jedynym tak dużym akwenem w całej Gminie Wilkowice. Jego budowę rozpoczęto w roku 2010, a zakończono po kilku latach. Wilkowicki projekt zbiornika małej retencji kosztował 7 mln złotych. Inwestorem tamy był Śląski Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w Katowicach, którego celem była ochrona położonych w dolinie Wilkówki zabudowań i zbiór wody w razie ewentualnej klęski żywiołowej[9].

Integralne części wsi | edytuj kod

Historia | edytuj kod

Wilkowice prawdopodobnie założone zostały przez cystersów z Rud k. Raciborza w latach 1310–1320, kiedy to opatem był Baldwin przezywany Wilkiem. Po raz pierwszy wieś wzmiankowana została w łacińskim liście z 22 kwietnia 1364 jako Abbatisvilla (wieś opata), który wymienia również dwie inne posiadłości cystersów z Rud k. Raciborza, mianowicie Łodygowice (Ludovicivilla) i Pietrzykowice (Petrivilla)[12]. List ten był związany z zatargiem o dochody i podatki książęce między cystersami a księciem oświęcimskim Janem Scholastykiem, w wyniku którego doszło do najazdu księcia na te ziemie i ich złupienia. Powyższe trzy wsie mogły być przynajmniej częściowo osiedlone przez osadników niemieckich i należeć do niemieckiej bielsko-bialskiej wyspy językowej, lecz jedynie w Wilkowicach według szesnastowiecznych wizytacji biskupich mieszkańcy wciąż nie posługiwali się językiem polskim[13].

Dalsza historia Wilkowic to przerzucanie wsi z rąk do rąk, o czym świadczy litania nazwisk szlacheckich rodów, które były właścicielami Wilkowic: Komorowscy, Zbarascy, Wiśniowieccy, Warszyccy, Wielkopolscy i Habsburgowie. Wilkowice przez lata wiele też wycierpiały. W czasie Potopu szwedzkiego wieś wraz z Mikuszowicami została spalona przez najeźdźców.

W wyniku I rozbioru Polski w 1772 miejscowość znalazła się w granicach Imperium Habsburgów. W 1886 roku w Wilkowicach powstał przystanek kolei Wilkowice-Bystra.

Według austriackiego spisu ludności z 1900, w 278 budynkach w Wilkowicach (gmina i „Gutsgebiete”, bez obecnego przysiółka Huciska) na obszarze 1394 hektarów mieszkało 2429 osób (gęstość zaludnienia 174,2 os./km²), z czego 2406 (99,1%) było katolikami, 21 (0,9%) wyznawcami judaizmu, 2417 (99,5%) było polsko- a 9 niemieckojęzycznymi[14].

Po I wojnie światowej Wilkowice znalazły się w granicach II Rzeczypospolitej, w województwie krakowskim, w powiecie bialskim. W 1929 do Wilkowic przyłączono dotąd niezależną wieś Huciska[15]. W 1934 utworzono gminę Bystra-Wilkowice.

W czasach okupacji hitlerowskiej wielu mieszkańców zostało przesiedlonych na Zamojszczyznę i Lubelszczyznę. W 1941 roku mieszkańcom Wilkowic groziło wysiedlenie przez administrację okupacyjną. Wtedy ówczesny proboszcz parafii św. Michała Archanioła w Wilkowicach ks. kan. Zbigniew Przeworski zawierzył parafię Najświętszemu Sercu Pana Jezusa, a do wysiedlenia nie doszło. Od tamtej pory co roku obchodzony jest w Wilkowicach drugi odpust ku czci Najświętszego Serca Pana Jezusa.

5 sierpnia 1944 roku oddział partyzantów Armii Ludowej z grupy Józefa Habdasa ps. „Kwaśny”, w sile siedmiu ludzi zatrzymał się w miejscowości na nocleg. Wskutek zdrady konfidenta, dom został otoczony przez hitlerowców. Doszło do walki. Po skończeniu się amunicji partyzanci pod osłoną nocy próbowali się przebić przez kordon niemiecki. Próba nie powiodła się. Tylko jeden partyzant zbiegł żywy[16].

Od 1973 roku Wilkowice wraz ze wsiami Bystra i Meszna tworzą Gminę Wilkowice. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa bielskiego.

Zmiany liczby ludności | edytuj kod

Komunikacja | edytuj kod

Przez Wilkowice kursują autobusy PKS Bielsko-Biała do przystanku Wilkowice Granica oraz dalej do Pietrzykowic oraz Bielska-Białej (Żywiecka – Lwowska – Piłsudskiego – Wałowa – 3 Maja – dworzec PKS). Przez Wilkowice Sanatorium kursują również autobusy w kierunku Żywca, jak i do Bielska-Białej. Do Wilkowic Górnych kursuje także linia nr 2 z MZK Bielsko-Biała, którą można dojechać do centrum miasta (przystanek Dmowskiego/Urząd Miejski), a także w rejon Dworca PKS i PKP (przystanek 3 Maja/Dworzec).

Na terenie miejscowości znajduje się stacja kolejowa Wilkowice Bystra. Stacja posiada 2 perony odjazdowe. Budynek dworca jest zaniedbany, użytkowane są jedynie mieszkania na piętrze.

Przemysł | edytuj kod

Na terenie Wilkowic, sąsiedniej Mesznej oraz Rybarzowic w latach 2010–2013 rozbudowywano specjalną strefę przemysłową, będącą częścią BOP-u i Bielskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej. Przez strefę przemysłową przebiega droga ekspresowa S1, a także ulica E. Kwiatkowskiego, ulica Furmaniec i ulica Wilkowska (Rybarzowice). Na terenie przemysłowym znajduje się ponad 12 przedsiębiorstw i magazynów[18]. Do największych z nich należą Bulten Polska, Lenko S.A., Prosperplast sp z.o.o. i Eko-Wtór Jakubiec.

Edukacja | edytuj kod

W Wilkowicach zgodnie z reformą edukacyjną z roku 2017[19], w miejscowości znajdują się:

Przedszkola | edytuj kod

  • Przedszkole publiczne w Wilkowicach[20]
  • Niepubliczne Przedszkole „Mądra Sówka”

Szkoły podstawowe | edytuj kod

Sport | edytuj kod

Na terenie miejscowości funkcjonuje kilka boisk piłkarskich, kompleks sportowy „Orlik” oraz Gminny Ośrodek Sportu i Rekreacji GOSIR w Wilkowicach[23]. Na terenie miejscowości działa klub piłkarski GLKS Wilkowice występujący w bielskiej grupie klasy okręgowej[24]. Klub posiada własny stadion, o wymiarach 100 × 65 z widownią na 500 miejsc[25].

W Wilkowicach corocznie odbywają się liczne imprezy sportowe. Należą do nich między innymi „Uphill Magurka MTB”, „Puchar Magurki w biegach narciarskich śladami Arcyksiężnej Marii Teresy Habsburg” oraz „Bieg górski Wilkowice-Magurka”. Oprócz wcześniej wspomnianych wydarzeń, w Wilkowicach organizowane są zawody rowerów MTB, będące częścią Pucharu Europy Centralnej oraz eliminacją do Pucharu Świata w Enduro MTB[26].

Przez Wilkowice przebiegają następujące szlaki rowerowe:

Turystyka | edytuj kod

Letniskowa wieś jest punktem wyjścia szlaków turystycznych w Beskid Mały i Beskid Śląski. Wilkowice leżą u podnóża Magurki Wilkowickiej i Rogacza, skąd prowadzą szlaki do pozostałych części Beskidu Małego. Na terenie wsi funkcjonuje część z prawie 3 km ścieżek rowerowych Gminy Wilkowice. Na stokach Magurki i sąsiednich szczytów wyznakowano trasę biegową z czterema pętlami. Spełnia ona wymogi FIS. Odbywają się tutaj m.in. zawody „Śladami arcyksiężnej Marii Teresy”. Schroniska turystyczne (na Magurce i Rogaczu) zapewniają już część bazy noclegowej dla turystów. Dodatkową atrakcją jest Jaskinia Wietrzna Dziura (zwana także „Smoczą Jamą”) i Skała Czarownic, obie położone na stoku Magurki Wilkowickiej.

Oprócz walorów przyrodniczych w miejscowości znajduje się także kilka zabytkowych obiektów, m.in.

Wspólnoty wyznaniowe | edytuj kod

Bezpieczeństwo | edytuj kod

Na terenie miejscowości znajdują się następujące służby mundurowe i służby ochrony zdrowia:

POLICJA - Posterunek Policji w Wilkowicach[36]

STRAŻ GMINNA - Straż Gminna Wilkowice[37]

STRAŻ POŻARNA - Ochotnicza Straż Pożarna w Wilkowicach

POGOTOWIE - SP ZOZ Szpital Kolejowy w Wilkowicach-Bystrej

Postacie związane z Wilkowicami | edytuj kod

Gminy partnerskie | edytuj kod

Gmina Wilkowice współpracuje z gminami w Czechach, Słowacji i Polsce. Są to

Galeria[38] | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Polska w liczbach, wieś Wilkowice w liczbach [dostęp 2017-05-23]  (pol.).
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 1456 [dostęp 2020-12-22] [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22] .
  3. Jacek Kachel: Pietrzykowice. Siedem wieków Pietrzykowic. Gmina Łodygowice, 2017, s. 6. ISBN 978-83-948222-1-7.
  4. Gemeindeverzeichnis Landkreis Bielitz [Stand: 1. 1. 1945].
  5. UG Wilkowice: Statut Sołectwa WILKOWICE (pol.). W: bip.ugwilkowice.rekord.pl [on-line]. bip.ugwilkowice.rekord.pl, b.r.. [dostęp 2010-12-01].
  6. Lista wsi w województwie śląskim (spis wsi, mapa wsi, sołectwa, gmina, powiat, liczba ludności, wyszukiwarka), Polska w liczbach [dostęp 2019-01-23]  (pol.).
  7. X, W opisie miejscowości na stronie http://www.polskawliczbach.pl/wies_Wilkowice_wilkowice_slaskie, 3 listopada 2019 .
  8. WILKOWICE - Powiat Bielski, powiat.bielsko.pl [dostęp 2019-04-11] .
  9. Lut 7, 2018 |2. | Aktualności 2018 |2. |, Wilkowice, Bubel za 7 milionów, Gazeta Region, 7 lutego 2018 [dostęp 2019-04-11]  (pol.).
  10. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 18, 2013-02-13. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2013-04-24].  Dz.U. z 2013 r. poz. 200.
  11. GUS. Rejestr TERYT.
  12. Codex Diplomaticus Silesiae T.2 Urkunden der Klöster Rauden und Himmelwitz, der Dominicaner und der Dominicanerinnen in der Stadt Ratibor. W. Wattenbach (red.). Breslau: Josef Max & Comp., 1859, s. 33. (łac.)
  13. Jacek Kachel: Pietrzykowice. Siedem wieków Pietrzykowic. Gmina Łodygowice, 2017, s. 86. ISBN 978-83-948222-1-7.
  14. Gemeindelexikon der im Reichsrate vertretenen Königreiche und Länder, bearbeitet auf Grund der Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1900, XII. Galizien. Wien: 1907.
  15. Radosław Truś: Beskid Mały. Przewodnik. Pruszków: Oficyna Wydawnicza Rewasz, 2008, s. 265. ISBN 978-83-89188-77-9.
  16. Józef Bolesław Garas „Oddziały Gwardii Ludowej i Armii Ludowej 1942 – 1945” Wydawnictwo MON 1971 str. 434.
  17. Wieś Wilkowice (śląskie) » mapy, GUS, nieruchomości, szkoły, kod pocztowy, atrakcje, kierunkowy, edukacja, przedszkola, demografia, zabytki, tabele, statystyki, ulice, linie kolejowe, „Polska w liczbach” [dostęp 2018-03-21]  (pol.).
  18. Strefa Ekonomiczna Wilkowice - NaszeMiasto.pl, bielskobiala.naszemiasto.pl [dostęp 2019-02-07]  (pol.).
  19. Reforma edukacji – prezentacja projektów ustaw, „Ministerstwo Edukacji Narodowej”, 16 września 2016 [dostęp 2017-11-29]  (pol.).
  20. Przedszkole Wilkowice, Przedszkole Publiczne w Wilkowicach [dostęp 2017-11-29]  (pol.).
  21. Szkoła Podstawowa nr 1 w Wilkowicach, spwj.edu.pl [dostęp 2017-11-29]  (pol.).
  22. Aktualności – Szkoła Podstawowa nr 2 im. Królowej Jadwigi w Wilkowicach z Oddziałami Sportowymi, gimwilk.lap.pl [dostęp 2017-11-29]  (pol.).
  23. GOSIR Wilkowice, gosir.wilkowice.pl [dostęp 2017-11-16]  (pol.).
  24. GLKS Wilkowice, GLKS Wilkowice [dostęp 2017-11-16]  (pol.).
  25. O klubie, GLKS Wilkowice [dostęp 2019-04-01]  (pol.).
  26. O nas – Enduro Trails, endurotrails.pl [dostęp 2019-05-07] .
  27. BTCBB.PL - Beskidzkie Towarzystwo Cyklistów, www.btcbb.pl [dostęp 2019-04-11] .
  28. XYZ, BTCBB.PL - Beskidzkie Towarzystwo Cyklistów, 11 kwietnia 2019 [zarchiwizowane z adresu 2010-08-17] .
  29. Trasy turystyczne - Traseo.pl, www.traseo.pl [dostęp 2019-04-11] .
  30. XYZ, Wyprawa rowerem na Magurkę Wilkowicką (909 m) w Beskidzie Małym, 11 kwietnia 2019 [zarchiwizowane z adresu 2019-04-11] .
  31. Szpital Kolejowy w Wilkowicach-Bystrej, szpital-kolejowy.com [dostęp 2019-02-07] .
  32. - Hotel Kanik - Bystra - historia Bielsko - Biała stare zdjęcia, archiwalna fotografia, filmy Bielsko – stare filmy bielsko - wehikuł czasu - beskidia.pl, 13 stycznia 2019 [zarchiwizowane z adresu 2019-01-14] .
  33. Wilkowice - cmentarz epidemiczny - Strażnicy Czasu, 13 stycznia 2019 [zarchiwizowane z adresu 2019-01-14] .
  34. Schronisko PTTK na Magurce - Beskid Mały, magurka.beskidy.pl [dostęp 2019-01-13] .
  35. Pomnik ku czci Bohaterów Odrodzenia Ojczyzny – 1921r., polskaniezwykla.pl [dostęp 2019-01-23] .
  36. XYZ, wilkowice.pl/news/1281-posterunek-policji-w-wilkowicach, 11 kwietnia 2019 .
  37. XYZ, www.wilkowice.pl/p/gmina/straz_gminna, 11 kwietnia 2019 .
  38. JacekJ. Kuczowic JacekJ., Kapliczki i krzyże przydrożne w Bielsku-Białej i powiecie bielskim – Wilkowice, przydrozne.eu [dostęp 2018-03-21]  (pol.).
  39. Schronisko Rogacz, chatki.com.pl [dostęp 2018-12-20] .
  40. Schronisko PTTK na Magurce - Beskid Mały, magurka.beskidy.pl [dostęp 2018-12-20] .

Bibliografia | edytuj kod

  • Ks. Stanisław Cieślak SI: Dzieje kościoła i parafii rzymskokatolickiej pw. św. Michała Archanioła w Wilkowicach. Kraków: Wyższa Szkoła Filozoficzno-Pedagogiczna Ignatianum, 2004.
Na podstawie artykułu: "Wilkowice (powiat bielski)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy