William McKinley


William McKinley w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

William McKinley (ur. 29 stycznia 1843 w Niles, zm. 14 września 1901 w Buffalo) – amerykański polityk, dwudziesty piąty prezydent USA (1897-1901).

Spis treści

Młodość i edukacja | edytuj kod

William McKinley urodził się 29 stycznia 1843 roku w Niles, jako syn przemysłowca, Williama McKinleya seniora i jego żony Nancy[1]. Rodzice jego byli szkocko-irlandzkiego pochodzenia i mieli dziewięcioro dzieci[1]. Ponieważ rodzina była liczna, a zarobki, niezbyt duże, McKinleyowie przenieśli się do miejscowości Poland, gdzie młody William uczęszczał do szkoły[1]. W 1860 roku rozpoczął naukę w Allegheny College w Meadville, jednak wkrótce potem musiał przerwać studia, ze względu na zły stan zdrowia i trudną sytuację materialną[1]. Ze względu na wybuch wojny secesyjnej, nie ukończył on wówczas studiów i 11 czerwca 1861 roku zaciągnął się do wojska[1].

Podczas wojny brał udział m.in. w bitwach pod Carnifax Ferry, Antietam, Opequan, Fisher’s Hill czy Cedar Creek[2]. Podczas wojny dosłużył się stopnia majora, który uzyskał 13 marca 1865[2]. Trzy miesiące później wystąpił z wojska[2]. Po wojnie powrócił do studiowania prawa w Albany[2]. Dyplom otrzymał w roku 1867[2].

Kariera polityczna | edytuj kod

Pracując jako prawnik McKinley działał na rzecz Partii Republikańskiej w Ohio, gdzie poparł Rutherforda Hayesa na stanowisko gubernatora, a następnie agitował na rzecz Ulyssesa Granta, startującego w wyborach prezydenckich[2]. W 1869 roku został wybrany prokuratorem hrabstwa Stark i pełnił tę rolę przez dwa lata[2]. W 1876 roku występował jako adwokat strajkujących robotników, których gubernator Hayes nakazał rozpędzić służbom porządkowym[3]. Po wygranym procesie nie przyjął zapłaty czym dodatkowo zyskał sobie sympatię klasy robotniczej[3].

W 1877 roku został członkiem Izby Reprezentantów i pozostał nim do 1883[3]. Po dwuletniej przerwie ponownie zasiadł w Kongresie i pełnił swój urząd do roku 1890[3]. Jako kongresmen był zaangażowany w konflikt dotyczącym emisji dolara opartego na złocie lub srebrze[3]. McKinley twierdził, że należy oprzeć walutę na obu kruszcach, co było sprzeczne z ideami Partii Republikańskiej, która popierała system waluty złotej[3]. Głównym punktem jego działalności były wysokie taryfy celne, które popierał, twierdząc że sprzyja to wysokim płacom[3]. Był autorem tzw. „ustawy McKinleya” z 1890 roku, która podnosiła cła na produkty przemysłowe i żywnościowe, natomiast znosiła je na cukier[4]. Rok wcześniej ubiegał się o stanowisko spikera Izby Reprezentantów, którego jednak nie uzyskał, przegrywając z Thomasem Reedem[4]. Po utracie mandatu w Izbie Reprezentantów został wybrany gubernatorem Ohio i pełnił ten urząd od 11 stycznia 1892 do 13 stycznia 1896[4].

Podczas konwencji republikanów w Saint Louis przed wyborami w 1896 roku, McKinley uzyskał nominację prezydencką w pierwszym głosowaniu[5]. Dużą zasługę miał w tym jego menadżer – Marcus Hanna, przemysłowiec z Cleveland[5]. Kandydatem na wiceprezydenta został Garret Hobart[5]. Rywalem McKinleya z ramienia Partii Demokratycznej był William Bryan[5]. W głosowaniu powszechnym zwyciężył McKinley, podobnie jak w Kolegium Elektorów, gdzie otrzymał 271 głosów (ok. 60,6%) wobec 176 głosów dla Bryana (ok. 39,4%)[6].

Prezydentura | edytuj kod

Po zaprzysiężeniu McKinley starał się wprowadzić w życie zapowiedzi o podwyższeniu ceł[7]. Jego ustawa została anulowana przez administrację Clevelanda, zatem nowy prezydent starał się ją przywrócić[7]. 24 lipca 1897 podpisał ustawę Dingleya, która wprowadzała najwyższe w historii Stanów Zjednoczonych cła[7]. W sprawie emisji dolara McKinley zmienił zdanie – w czasach gdy był kongresmenem popierał system bimetalizmu[7]. Gdy objął najwyższy urząd w państwie, kraje europejskie i Dalekiego Wschodu opierały swoją walutę na złocie[7]. Ponieważ odkryto nowe złoża tego kruszcu w Afryce Południowej czy Kanadzie, McKinley postanowił uchwalić ustawę „Gold Standard Act” i ustalił poziom rezerw złota na 150 milionów dolarów[7].

Prezydent, podobnie jak sekretarz stanu John Sherman byli zwolennikami ekspansji, dlatego żywo zainteresowali się aneksją Hawajów[7]. Ponieważ na Hawajach także panowały tendencje proamerykańskie 16 czerwca 1897 podpisano nowy układ o aneksji, który został zaaprobowany przez komisję senacką 14 lipca[8]. Protest przeciw anektowaniu wysp złożyły grupy robotnicze, plantatorzy trzciny cukrowej ze stanów południowych, a także Japonia, która uważała, że przyłączenie Hawajów do USA zagraża jej interesom na Oceanie Spokojnym[8]. Sprzeciw Japończyków został wycofany po otrzymaniu 75 tysięcy dolarów odszkodowania[8]. Dyskusja w Kongresie rozpoczęła się w styczniu 1898 roku, lecz cztery miesiące później wybuchła wojna z Hiszpanią[9]. Ponieważ Hawaje były strategicznie ważną bazą floty, McKinley postanowił przedstawić w Senacie rezolucję o aneksji, zamiast układu – do rezolucji była potrzebna jedynie zwykła większość głosów, a nie jak w przypadku układu – większość 2/3[9]. Rezolucja została przyjęta 6 lipca, a następnego dnia zaaprobował ją prezydent[9]. Dzień później dotychczasowy prezydent Hawajów, Sanford B. Dole, został mianowany gubernatorem[9].

Jeszcze za czasów prezydentury Clevelanda, na Kubie wybuchło antyhiszpańskie powstanie[10]. Kongres uznał rewolucjonistów za stronę walczącą i zalecił wsparcie rządu amerykańskiego[10]. Wśród opinii publicznej nastroje antyhiszpańskie pobudzała prasa, zwłaszcza dzienniki New York Journal Williama Hearsta i New York World Josepha Pulitzera[10]. Prezydent początkowo niechętny wojnie z Hiszpanią, na początku roku 1898 wysłał na Kubę 24-działowy pancernikMaine”, który dotarł do Zatoki Hawańskiej 25 stycznia[11]. 16 lutego okręt zatonął w wyniku niewyjaśnionej eksplozji[11]. W wyniku tego żółta prasa amerykańska rozpoczęła propagować kampanię wojenną wśród społeczeństwa[11]. Mimo że 9 marca Kongres uchwalił wydatek 50 milionów dolarów na przygotowanie do wojny, to niecałe trzy tygodnie później poseł amerykański w Madrycie miał się dowiedzieć czy Hiszpania jest gotowa podpisać rozejm[12]. Hiszpanie zgodzili się pójść na ustępstwa, ale incydent z „Maine” sprawił, że 11 kwietnia prezydent wystosował orędzie wojenne do Kongresu[13]. Osiem dni później Kongres przyjął rezolucję wypowiadającą wojnę Hiszpanii, która została podpisana przez McKinleya 20 kwietnia 1898[13]. Dwa dni później Stany Zjednoczone wysłały okręty, aby dokonały blokady wyspy, na co Hiszpania odpowiedziała ogłoszeniem stanu wojny 23 kwietnia[14]. Flota amerykańska odniosła zwycięstwa w maju w Zatoce Manilskiej i w czerwcu w pobliżu Santiago, a 13 sierpnia zajęła Manilę[14]. Ze względu na dominację morską USA, 1 października 1898 w Paryżu rozpoczęły się rozmowy pokojowe, gdzie Stany Zjednoczone reprezentowała pięcioosobowa komisja[14]. Strona hiszpańska chciała by USA zaanektowały Kubę, ponieważ w ten sposób przejęły by jej dług w wysokości 400 milionów dolarów[14]. Amerykanie opowiadali się za niepodległością Kuby, jednak głównym celem McKinleya były Filipiny, a zwłaszcza wyspa Luzon[14]. Podczas negocjacji prezydent zaproponował 20 milionów dolarów odstępnego za Filipiny[15]. Ostatecznie, 10 grudnia 1898 podpisano traktat pokojowy, który stwierdzał że Hiszpania zrzeka się Kuby, Filipin, Portoryko oraz Guam na rzecz Stanów Zjednoczonych[15]. 6 lutego 1899 traktat został przegłosowany w Senacie, stosunkiem głosów 57:27, co stanowiło tylko jeden głos więcej, niż wymagana większość 2/3[16]. Po ratyfikacji traktatu, USA rozpoczęły okupację Filipin i stłumiły ruch niepodległościowy, natomiast na Kubie założyły bazę wojskową Guantanamo[16]. We wcześniejszych ustaleniach, Stany Zjednoczone poprzez tzw. poprawkę Tellera deklarowały, że nie zamierzają zaanektować Kuby[17]. Jednakże po zwycięskiej wojnie prezydent nie chciał uznać rządu wyzwoleńczego, ani wycofać wojsk z wyspy[17]. Wojskowy gubernator Kuby zabronił zebrania się delegacji, która by miała opracować projekt konstytucji, natomiast USA domagały się, by w nowym dokumencie znalazły się klauzule o stosunkach wzajemnych pomiędzy oboma państwami[17]. W lutym 1901 Kuba przyjęła swoją Konstytucję, jednak zignorowała żądania Ameryki[17].

Podczas konwencji republikanów w 1900 roku McKinley ubiegał się o reelekcję[18]. Nominację uzyskał w pierwszym głosowaniu, natomiast kandydatem na wiceprezydenta został Theodore Roosevelt[18]. Jego rywalem z ramienia demokratów, był, podobnie jak cztery lata wcześniej, William Bryan[18]. W głosowaniu powszechnym, zwyciężył urzędujący prezydent, który następnie uzyskał 292 głosy (ok. 65,3%) w Kolegium Elektorskim, wobec 155 głosów (ok. 34,7%) dla Bryana[18]. Po zaprzysiężeniu na drugą kadencję, McKinley postanowił wybrać się w podróż po kraju[18]. Kilkumiesięczna wyprawa, podczas której odwiedził zachodnie wybrzeże (San Francisco), zakończyła się we wrześniu w jego domu w Canton[18].

Śmierć | edytuj kod

 Osobny artykuł: Zamach na Williama McKinleya.

Po powrocie z podróży po kraju, McKinley planował wygłosić przemówienie na Wystawie Panamerykańskiej w Buffalo, 5 września 1901[18]. Dzień po wystąpieniu odbył podróż do wodospadu Niagara, a następnie powrócił do tzw. Świątyni Muzyki w Buffalo, gdzie miał się spotkać z mieszkańcami[19]. Podczas spotkania został postrzelony przez Leona Czolgosza, Amerykanina polskiego pochodzenia, który uważał, że McKinley jest winny powszechnej niesprawiedliwości społecznej[19]. Prezydent otrzymał dwa strzały w brzuch i pierś i został szybko przeniesiony do pobliskiego szpitala[19]. Po opatrzeniu rany brzucha, lekarze mieli nadzieję że McKinley wyzdrowieje, zwłaszcza że stan jego zdrowia się polepszył[19]. Jednak tydzień później rozwinęła się gangrena i 14 września prezydent zmarł[19].

Życie prywatne | edytuj kod

William McKinley poślubił Idę Saxton 25 stycznia 1871 roku[2]. Para miała dwie córki, które zmarły w młodości[2].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 495.
  2. a b c d e f g h i L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 496.
  3. a b c d e f g L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 497.
  4. a b c L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 498.
  5. a b c d L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 499.
  6. L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 500.
  7. a b c d e f g L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 501.
  8. a b c L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 502.
  9. a b c d L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 503.
  10. a b c L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 504.
  11. a b c L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 506.
  12. L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 507.
  13. a b L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 508.
  14. a b c d e L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 509.
  15. a b L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 510.
  16. a b L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 511.
  17. a b c d L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 512.
  18. a b c d e f g L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 516.
  19. a b c d e L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 517.

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "William McKinley" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy