Winna Góra (województwo wielkopolskie)


Na mapach: 52°12′17″N 17°26′48″E/52,204722 17,446667

Winna Góra (województwo wielkopolskie) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Winna Górawieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie średzkim, w gminie Środa Wielkopolska. Nazwa pochodzi od powszechnych w okolicy w wiekach średnich winnic (winogrona uprawiano tu do końca XIX wieku[1]).

Wieś duchowna, własność biskupstwa poznańskiego, pod koniec XVI wieku leżała w powiecie pyzdrskim województwa kaliskiego[2]. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa poznańskiego.

Spis treści

Historia | edytuj kod

Winna Góra na litografii Napoleona Ordy (1880)[3] Sala pamięci gen. Dąbrowskiego w pałacu w Winnej Górze

Pierwsza wzmianka o Vineus Mons (Winnej Górze) pochodzi z 1250, kiedy to książę Bolesław Pobożny nadał wieś biskupowi poznańskiemu Boguchwałowi[4]. Nie znamy dokładnej daty erygowania parafii winnogórskiej, ale ksiądz Stanisław Kozierowski zauważa, że „prawdopodobnie benedyktyni lubińscy, w rozmaitych okolicach sąsiedzi Awdańców, przez nich popierani, mieli tu kaplicę, nie wiadomo, czy już wtedy św. Michałowi, patronowi Awdańców poświęconą”[5]. Pod koniec XIII wieku we wsi znajdował się dwór biskupa poznańskiego Jana. W 1305 biskup poznański Andrzej z Czermina herbu Zaremba założył na nowo i uposażył kościół parafialny w Winnej Górze. Wieś w 1331 została spustoszona przez Krzyżaków.

W Winnej Górze funkcjonował szpital, założony zapewne przez któregoś z biskupów poznańskich, ale już w 1737 nie istniał, a jego fundusze zaginęły[6].

W posiadaniu biskupów poznańskich Winna Góra pozostawała do 1796, kiedy to rząd pruski przeprowadził kasatę majątków kościelnych. W 1807 Napoleon nadał Winną Górę wraz z okolicznymi folwarkami generałowi Janowi Henrykowi Dąbrowskiemu. Dąbrowski spędził w Winnej Górze ostatnie lata swojego życia, po nim majątek odziedziczył syn, Bronisław Dąbrowski, a następnie potomkowie córki, Bogusławy z Dąbrowskich Mańkowskiej.

W rękach Mańkowskich Winna Góra pozostawała do 1939. Od 1963 pałac i park były własnością poznańskiego Instytutu Ochrony Roślin, który do dzisiaj posiada we wsi Polową Stację Doświadczalną[7]. Od 2003 wydzierżawiony w prywatne ręce lokalnemu przedsiębiorcy. W pałacu od 1987 znajdowała się niewielka ekspozycja poświęcona generałowi Dąbrowskiemu (początkowo jako samodzielna „Sala Pamięci”, a od 1997 oddział gnieźnieńskiego Muzeum Początków Państwa Polskiego).

Od 10 października 2018 w pałacu w Winnej Górze mieści się oddział Muzeum Ziemiaństwa w Dobrzycy. We wnętrzach rezydencji, kojarzonej przede wszystkim z generałem Janem Henrykiem Dąbrowskim, mieszczą się pamiątki po twórcy Legionów Polskich we Włoszech. Stanowi on wiodącą postać w programie nowego muzeum. Planowane jest również otwarcie wystawy poświęconej najbardziej zasłużonym Wielkopolanom. Muzeum będzie przybliżać również kolejną wybitną postać związaną z czynem legionowym – blisko współpracującego z Dąbrowskim twórcę „Mazurka Dąbrowskiego” Józefa Wybickiego. Nie brakuje także historii właścicieli dóbr w Winnej Górze z rodu Mańkowskich, wśród których znajdziemy wiele postaci zasługujących na bliższe zainteresowanie – od córki wodza Legionów Bogusławy z Dąbrowskich Mańkowskiej po słynną z działalności szpiegowskiej w II wojnie światowej Klementynę Mańkowską.

Zabytki | edytuj kod

Ludzie związani z Winną Górą | edytuj kod

  • generał Jan Henryk Dąbrowski, zm. 6 czerwca 1818 w Winnej Górze,
  • Maciej Mielżyński – działacz polityczny i społeczny, ur. 15 września 1799 w Winnej Górze,
  • Stanisław Kupś (1879–1948) – działacz społeczny i polityczny, delegat na Polski Sejm Dzielnicowy w Poznaniu, od 1910 aż do śmierci związany z Winną Górą[8],
  • ks. Stanisław Kozierowski – historyk i onomasta, długoletni proboszcz miejscowej parafii, zm. w 1949 r. w Winnej Górze,
  • Henryk Mańkowski (1872–1924) – kolekcjoner, numizmatyk, prezes Towarzystwa Numizmatycznego w Krakowie (w latach 1908–1920) i Poznaniu (1920–1924),
  • Andrzej Bujakiewicz – dyrygent i pedagog, ur. 21 września 1939 w Winnej Górze.

Turystyka | edytuj kod

Przez Winną Górę przebiega czarny szlak rowerowy, łączący Żerków przez Raszewy, Śmiełów, Nową Wieś Podgórną, Czeszewo i Białe Piątkowo z Miłosławiem.

Przypisy | edytuj kod

  1. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XIII – wynik wyszukiwania – DIR, dir.icm.edu.pl [dostęp 2019-02-04] .
  2. Atlas historyczny Polski. Wielkopolska w drugiej połowie XVI wieku. Część II. Komentarz. Indeksy, Warszawa 2017, s. 245.
  3. NapoleonN. Orda NapoleonN., Album widoków historycznych Polski : poswięcony rodakom. Seria 5, Album widoków przedstawiających miejsca historyczne Księstwa Poznańskiego i Prus Zachodnich, W Warszawie: lit. M. Fajansa, 1880 .
  4. Kodeks Dyplomatyczny Wielkopolski T.1 Zawiera numera 1–616 lata 984–1287, Poznań, 1877 [dostęp 2019-02-04] .
  5. Stanisław D.S.D. Kozierowski Stanisław D.S.D., Szematyzm historyczny ustrojów parafjalnych dzisiejszej Archidiecezji Gnieźnieńskiej, 1934, s. 229 .
  6. JózefJ. Łukaszewicz JózefJ., Krótki opis historyczny kościołów parochialnych, kościółków, kaplic, klasztorów, szkółek parochialnych, szpitali i innych zakładów dobroczynnych w dawnej Dyecezyi Poznańskiej, t. I, 1858, s. 359 .
  7. Instytut Ochrony Roślin – Państwowy Instytut Badawczy, www.ior.poznan.pl [dostęp 2019-02-04] .
  8. Słownik delegatów na Polski Sejm Dzielnicowy, www.wtk.poznan.pl [dostęp 2019-01-29] .

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Winna Góra (województwo wielkopolskie)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy