Wołyń (film)


Wołyń (film) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Cerkiew z Grąziowej, w której w 2014 były realizowane sceny do filmu Wołyń Smarzowski, Jakubik podczas festiwalu w Gdyni (2016)

Wołyńpolski dramat wojenny z 2016 w reżyserii Wojciecha Smarzowskiego, którego scenariusz powstał na kanwie opowiadań Stanisława Srokowskiego oraz wspomnień świadków rzezi wołyńskiej w latach 1943–1944.

Spis treści

Produkcja | edytuj kod

Scenariusz filmu powstał z inspiracji opowiadaniami Stanisława Srokowskiego ze zbioru pt. Nienawiść, z których zostało zaczerpniętych kilka wątków[3][4]. W filmie zaplanowano około 130 ról aktorskich, w których mówi się pięcioma językami: po ukraińsku, polsku, niemiecku, rosyjsku i w jidysz[5].

Za plenery przy kręceniu filmu posłużyły Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej, Trzęsówka (kościół), Lipnica (Brzycholina), Jeziorzany, Muzeum Wsi Lubelskiej w Lublinie[6][7], gmina Wizna[8]. Zaplanowano także ujęcia w Sanoku (Muzeum Budownictwa Ludowego)[9], w okolicach Rawy Mazowieckiej, Skierniewic[10].

Powstała Fundacja na Rzecz Filmu Wołyń[11]. W trakcie prac nad filmem w lutym 2016 jego twórca Wojciech Smarzowski zaapelował publicznie o wsparcie finansowe, potrzebne do ukończenia produkcji[12][13]. Wówczas proces powstawania filmu wsparli w oświadczeniach Stanisław Srokowski[14], Ewa i Władysław Siemaszkowie[15]. Następnie wsparcia finansowego udzieliły m.in. Telewizja Polska[16] i Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych[17].

Fabuła | edytuj kod

Film opowiada historię 17-letniej Zosi Głowackiej z wołyńskiej wioski, zamieszkanej przez Ukraińców, Polaków i Żydów[18]. Główna bohaterka zakochuje się w Ukraińcu Petrze, lecz ojciec wydaje ją za mąż za dużo starszego od niej sołtysa, Macieja Skibę. Krótko po ślubie Zosia zostaje w domu z dziećmi męża z pierwszego małżeństwa, gdy ten udaje się na wojnę, która wybucha we wrześniu 1939. Po powrocie do wioski Maciej ukrywa się z obawy przed nacjonalistami ukraińskimi. Gdy Wołyń zajmuje Armia Czerwona, Rosjanie witani są przez Ukraińców chlebem i wódką. Skiba, uznany za kułaka, zostaje zesłany w głąb ZSRR, a bohaterka ponownie sama zajmuje się wychowaniem dzieci w wojennych warunkach. Gdy w 1941 Zachodnia Ukraina zostaje zajęta przez Niemców, ci sami ludzie, którzy radośnie witali Sowietów, cieszą się, widząc mundury hitlerowskie. Rozpoczyna się ludobójstwo. Niemcy mordują Żydów, następnie Ukraińcy Polaków. Polacy w odwecie mordują Ukraińców. Zosia jest świadkiem zabójstw z zemsty i porachunków sąsiedzkich. Reżyser ukazał również Polaków pomagających Żydom i Ukraińców ratujących Polaków[19].

Obsada | edytuj kod

i inni

Nagrody i nominacje | edytuj kod

  • 2016: Nominacja do Złotych Lwów[22][23].
  • 2016: Nagroda dla Piotra Sobocińskiego za zdjęcia na 41. Festiwalu Filmowym w Gdyni[24][25]
  • 2016: Nagroda dla Michaliny Łabacz za najlepszy debiut aktorski na 41. Festiwalu Filmowym w Gdyni[26]
  • 2016: Nagroda dla Ewy Drobiec w kategorii charakteryzacja na 41. Festiwalu Filmowym w Gdyni[24][25]
  • 2016: Nagroda prezesa Telewizji Polskiej dla filmu „Wołyń” (100 tys. zł)[27]
  • 2017: Nagroda Koła Piśmiennictwa Filmowego Stowarzyszenia Filmowców Polskich Złota Taśma 2016[28]
  • 2017: Orły – dla najlepszego filmu[29]

Odbiór w Polsce | edytuj kod

  • W opinii Tadeusza Sobolewskiego „Wołyń” jest wielkim filmem, niemającym precedensu w polskim kinie po 1989 roku. Zdaniem recenzenta Gazety Wyborczej film uczciwie pokazuje historię z wielu perspektyw i jest uniwersalnym ostrzeżeniem przed nacjonalizmem[30].
  • Także historycy i publicyści jak Paweł Lisicki czy Piotr Zychowicz wyrażają się bardzo pozytywnie o filmie, podkreślając jego autentyzm i oddanie realiów historycznych wydarzeń na Wołyniu[31][32]
  • Grażyna Torbicka i Tomasz Raczek uznali, że film nie jest jednostronny. Oboje wyrazili zdziwienie pominięciem filmu przy przyznawaniu głównych nagród na festiwalu w Gdyni. Zdaniem krytyków obraz jest znakomicie zrealizowanym filmem, wielkim dziełem filmowym, ogromną produkcją[33].
  • Jakub Majmurek uważa, że „Wołyń” spełnił wiązane z nim wysokie oczekiwania i jest jednym z najważniejszych obrazów opisujących dzieje „skrwawionych ziem”. Autor ten uważa, że Smarzowski uczciwie przedstawił racje Polaków i Ukraińców, a przesłaniem filmu jest ostrzeżenie przed wszelkimi formami radykalizmu, w tym przed nacjonalizmem. Majmurek przewiduje próby wykorzystania filmu przez propagandę, przed którymi jednak dzieło to się obroni[34].
  • Piotr Tyma w wypowiedzi bezpośrednio po premierze filmu uznał, że dzieło Smarzowskiego epatuje niepotrzebnymi scenami okrucieństwa i to w skrajnie naturalistycznej formie, zarzuca również autorowi fascynację ludzką brutalnością. Według Tymy film pokazuje Kresy z perspektywy polskiego patrzenia na Wschód z pewną wyższością, nie zbliża do zrozumienia historii, ale powiela negatywne stereotypy z okresu PRL, polaryzując społeczeństwo. Według przewodniczącego ZUwP film był potrzebny, ponieważ odziera polskie Kresy z romantycznego mitu i sielskiego idealizmu[35].
  • 7 października 2016, w dniu premiery filmu, politycy partii Kukiz’15 na konferencji prasowej w sejmie wystosowali apel do służb dyplomatycznych MSZ, aby dołożono starań i zaangażowano się w promowanie i rozpropagowanie filmu na terenie Ukrainy – to zadanie miało być nadrzędnym interesem narodowym i państwowym w relacji z Ukrainą[36]. Tymczasem Smarzowski deklarował od początku, że nie chce, żeby jego film wykorzystali politycy[37].
  • Jarosław Kuisz i Karolina Wigura z Kultury Liberalnej krytycznie ocenili „Wołyń”, pisząc, że „nie jest to film służący pojednaniu, lecz odwrotnie: podgrzewa najgorsze stereotypy, firmuje resentyment i lubowanie się we własnej krzywdzie”. Kuisz i Wigura zarzucają Smarzowskiemu całkowity brak odniesienia do późniejszych prób pojednania podejmowanych przez oba społeczeństwa oraz władze państwowe na najwyższym szczeblu. „Twierdzenie, że film ten ma służyć pojednaniu polsko-ukraińskiemu, brzmi jak ponury żart. Nie wiadomo, na jakim gruncie miałoby ono nastąpić. Humanizmu, wiary w człowieka, który przezwycięża swoje słabości i uczy się na błędach poprzednich pokoleń – jak deklarowali prezydenci Lech Kaczyński i Wiktor Juszczenko w Pawłokomie – tutaj nie ma ani na jotę”[38].
  • Łukasz Jasina uważa, że intencją autorów filmu było uleczenie traumy Polaków po rzezi wołyńskiej. Jego zdaniem błędem jest nadawanie filmowi nacjonalistycznych czy politycznych interpretacji[39].
  • Ewa Siemaszko stwierdziła, że „film prawdziwie i wiernie przedstawia to, co w zbrodni wołyńskiej było istotne”. Zacytowała też opinię świadków ludobójstwa na Wołyniu, którzy twierdzili, że film jest „dokładną rejestracją tego, co działo się na Wołyniu”[40].
  • Adam Szczupak wysunął zarzut, że rzeź Polaków ukazana została jako spontaniczny zryw wywołany wyłącznie wybuchem nienawiści między sąsiadami, podczas gdy w rzeczywistości mordy Polaków na Wołyniu miały charakter w pełni przemyślany i zorganizowany. Autor zwrócił też uwagę, że ukazane w filmie jako codzienność małżeństwa polsko-ukraińskie były na Wołyniu rzadkością, oraz na to, że scenariusz filmu pomija kluczową postać: Dmytro Klaczkiwskiego „Kłyma Sawura” – dowódcy UPA i głównego inicjatora rzezi[41].

Odbiór w Niemczech | edytuj kod

Według Gerharda Gnaucka film „Wołyń” jest obrazem, na który społeczność polska czekała bardzo długo. Przy okazji premiery „Wołynia” Gnauck przypomniał historię regionu i stosunków polsko-ukraińskich. Autor cytuje przewidywania części ekspertów politycznych, że film może prowadzić do powikłań „międzynarodowych”, wywołać na Ukrainie oburzenie z jednej strony i być wykorzystywany do celów propagandowych w Rosji, oraz przytacza pierwsze polskie, ukraińskie i rosyjskie opinie o filmie. Uwagę Gnaucka zwróciły epizody z udziałem żołnierzy Wehrmachtu, u których polska Zosia z synem szuka schronienia. W opinii Gnaucka film jest bardzo dobry i wyważa polityczne racje dwóch skonfliktowanych stron, jednak w odbiorze filmu nie uniknie się wrażenia o sile starej pogardy Polaków wobec Ukraińców. Gnauck podkreślił słowa Smarzowskiego, który ma nadzieję, że jego praca zbuduje mosty, jeśli nie dziś, to w przyszłości, oraz przesłanie „dzikość nie idzie ze wschodu, tylko z człowieka”[42].

Odbiór na Ukrainie | edytuj kod

  • Jeszcze w trakcie realizacji przedsięwzięcia kilku ukraińskich aktorów, którzy dostali zaproszenie do zagrania Ukraińców w filmie, po przeczytaniu scenariusza odmówiło w nim swojego udziału ze względów ideologicznych[43]. W rozmowie z Oksaną Zabużko ukraińscy artyści mieli stwierdzić, że film jest prawdziwą szkołą nienawiści[44]. Andrij Lubka, poeta i prozaik młodego pokolenia, zauważa, że po premierze obrazu Smarzowskiego „w stosunkach polsko-ukraińskich cofniemy się o 10 lat”[45].
  • Jurij Andruchowycz w artykule Нищівна дикість зла opublikowanym na portalu Zbrucz przed obejrzeniem filmu napisał, że Smarzowski ze swoim filmem wpisuje się w ideologiczną kampanię obecnego rządu i partii, której przesłanie najcelniej oddawać mają słowa ks. Tadeusza Isakowicza-Zaleskiegofilm Wołyń zabije pojednanie, którego nigdy nie było[46].
  • Pozytywnie na fakt powstania filmu Wołyń zareagowała Nadija Sawczenko[47][48].
  • 17 października Instytut Polski w Kijowie odwołał zapowiedziany na wtorek pokaz filmu „Wołyń” Wojciecha Smarzowskiego. Na decyzję tę wpłynęły zalecenia ukraińskiego ministerstwa spraw zagranicznych[49].
  • 9 listopada portal wschodnik.pl podał informację, że czworo ukraińskich aktorów z Tarnopolskiego Teatru Dramatycznego, którzy zagrali w filmie, zostało ukaranych finansowo. Kierownik roboczej komisji Tarnopolskiej Rady Obwodowej Ołeksandr Baszta oświadczył w trakcie rozmowy z portalem „Komsomolskaja Prawda w Ukrainie”, że ukraińscy aktorzy wystąpili w polskim antyukraińskim filmie[50].

Epizody nawiązujące do wydarzeń historycznych | edytuj kod

 Osobny artykuł: Krwawa niedziela na Wołyniu.
  • kazanie starszego kapłana w cerkwi prawosławnej nawiązuje do prawdziwie chrześcijańskiej postawy licznych kapłanów ukraińskich, z których wielu zostało zamordowanych za sprzeciwianie się propagandzie zbrodni. Za przykład może służyć ks. Fiłyp Borećkyj z parafii prawosławnej w Drańczy Polskiej[54], powieszony 31 maja 1943.
 Osobny artykuł: Kościoły podczas konfliktu polsko-ukraińskiego 1848-1945.
  • scena poświęcenia kos i siekier oraz kazanie w cerkwi nawiązuje do wydarzeń, które według konsultanta historycznego filmu Leona Popka są potwierdzone przez co najmniej kilka sprawozdań i ponad 20 relacji świadków[55]. Historyk Grzegorz Motyka stwierdził natomiast: „kresowiacy są przekonani, że takie ceremonie miały miejsce, ale brak na to dowodów”[56].
  • pisanie na domach należących do Ukraińców kredą liczby „102” nawiązuje do wydarzeń w Kisielinie przed atakiem UPA[57].

Oglądalność | edytuj kod

W ciągu siedmiu tygodni wyświetlania filmu w Polsce (7.10–27.11.2016)[58] obejrzało go w kinach blisko milion czterysta tysięcy widzów[59].

Ocena filmu | edytuj kod

Użytkownicy portalu Filmweb ocenili obraz na 7,9 na 10 możliwych punktów (stan na wrzesień 2018 przy liczbie 119 271 głosujących)[60]. Widzowie-użytkownicy anglojęzycznego portalu IMDb ocenili film na 7,7 na 10 (wrzesień 2018)[61].

Przypisy | edytuj kod

  1. Informacja o producencie filmu Wołyń. filmwolyn.org. [dostęp 2016-10-04].
  2. Hatred (2016) (ang.). imdb.com. [dostęp 2018-01-27].
  3. Stanisław Srokowski o filmie „Wołyń”: To będzie wielki wstrząs, który odkłamie historię. wpolityce.pl, 2015-03-11. [dostęp 2016-10-04].
  4. „Wołyń” Wojciecha Smarzowskiego w kinach w 2016 roku. canalplus.pl. [dostęp 2016-10-04].
  5. Wołyń Wojciecha Smarzowskiego w kinach w 2016 roku
  6. Tomasz Maciuszczak: Smarzowski kręci Wołyń w skansenie. Byliśmy na planie. dziennikwschodni.pl, 2015-07-14. [dostęp 2016-10-04].
  7. W nocy w lubelskim skansenie płonęły chaty. Nagrywano sceny do filmu „Wołyń”. lublin112.pl, 2015-07-28. [dostęp 2016-10-04].
  8. Michał Banach: Niedaleko Łomży będą kręcone zdjęcia do filmu „Wołyń” Smarzowskiego. onet.pl, 2016-05-19. [dostęp 2016-10-04].
  9. „W ujęciach, które powstaną w sanockim skansenie „zagrają” dwa obiekty: XIX wieczna cerkiew łemkowska z Ropek i XVIII wieczna cerkiew bojkowska z Grąziowej. Kręcona będzie m.in. scena pogrzebu. Zaangażowanych ma być ok. 200 statystów Chcesz zagrać u Smarzowskiego? Dziś casting w Sanoku, „Wołyń” Smarzowskiego w sanockim skansenie
  10. Paweł T. Felis: „Wołyń” ma być mostem. Na planie nowego filmu Smarzowskiego. wyborcza.pl, 2014-10-16. [dostęp 2016-10-04].
  11. Fundacja na Rzecz Filmu Wołyń. filmwolyn.org. [dostęp 2016-10-04].
  12. Realizacja filmu „Wołyń” zagrożona? Smarzowski w internecie apeluje o pomoc. tvp.info, 2016-02-17. [dostęp 2016-10-04].
  13. Srokowski: Gdy na Ukrainie dowiedziano się o filmie „Wołyń”, od razu zaczęły się ataki. wsensie.pl. [dostęp 2016-10-04].
  14. Ratujmy wielki epos narodowy Smarzowskiego. filmwolyn.org. [dostęp 2016-10-04].
  15. Apel o dofinansowanie filmowej kresowej epopei narodowej, tj. filmu Wojciecha Smarzowskiego pt.: „Wołyń”. filmwolyn.org. [dostęp 2016-10-04].
  16. TVP przekazuje milion złotych na film „Wołyń”. kresy.pl, 2016-05-28. [dostęp 2016-10-04].
  17. Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych. filmwolyn.org. [dostęp 2016-10-04].
  18. Wołyń (2016). [dostęp 2016-09-23].
  19. Marek Kozubal: Recenzja filmu „Wołyń” Wojciecha Smarzowskiego (pol.). www.rp.pl, 2016-09-23. [dostęp 2016-09-26].
  20. a b c Wołyń. Filmpolski.pl. [dostęp 2016-09-24].
  21. Film Wołyń | Obsada, filmwolyn.org [dostęp 2017-11-20]  (pol.).
  22. „Wołyń” zawalczy o Złote Lwy na Festiwalu Filmowym w Gdyni. Kresy.pl. [dostęp 2016-09-24].
  23. Od „Planety singli” do „Wołynia”. Konkursowe filmy Festiwalu Filmowego w Gdyni. Trójmiasto.pl. [dostęp 2016-09-24].
  24. a b Gala finałowa 41. Festiwalu Filmowego w Gdyni. Już wiemy, kto dostał „Złote Lwy”. Oto najlepszy film!. Radio Gdańsk. [dostęp 2016-10-06].
  25. a b ZŁOTE LWY 41. FESTIWALU FILMOWEGO W GDYNI. ZASP. [dostęp 2016-10-06].
  26. Najlepszy debiut – Michalina Łabacz (pol.). www.tvp.info, 2016-09-25. [dostęp 2016-09-25].
  27. Nagroda prezesa Telewizji Polskiej dla filmu „Wołyń” wręczona. Odebrali ją producenci. wyborcza.pl. [dostęp 2016-10-05].
  28. „Ostatnia rodzina” i „Wołyń” ze „Złotymi Taśmami”, filmpolski.pl, 5 stycznia 2017 [dostęp 2017-01-24] .
  29. Wielki sukces filmu „Wołyń” na tegorocznych Orłach. Salon 24. [dostęp 2017-03-21].
  30. Tadeusz Sobolewski: „Wołyń” to wielki film. Zło jak namalowane (pol.). wyborcza.pl, 2016-09-23. [dostęp 2016-10-08].
  31. RedakcjaR. DoRzeczy.pl RedakcjaR., „Wołyń” – film prawdziwy, 29 września 2016 [dostęp 2016-10-09] .
  32. PawełP. Lisicki PawełP., Paweł Lisicki: „Wołyń” – siła pamięci, „opinie.wp.pl”, 5 października 2016 [dostęp 2016-10-09]  (pol.).
  33. „Wołyń” niedoceniony w Gdyni. Raczek i Torbicka zdziwieni. „Film pokazuje okrucieństwo, ale jest doskonały, przemyślany, sprawiedliwy” (pol.). tokfm.pl, 2016-09-29. [dostęp 2016-10-08].
  34. Jakub Majmurek: „Wołyń”: Kino w wojnie pamięci (pol.). krytykapolityczna.pl, 2016-09-26. [dostęp 2016-10-08].
  35. Piotr Tyma, warszawska premiera filmu
  36. „To jest polska racja stanu, mamy nadzieję, że polski MSZ i nasz ambasador będą to rozumieli i dołożą wszelkich starań, aby zrealizować polską rację stanu” – powiedział poseł Kukiz’15 Bartosz Józwiak w piątek na konferencji prasowej w Sejmie. Kukiz’15: Apel do MSZ o promocję filmu „Wołyń” na Ukrainie 2016-19-17
  37. Wojciech Smarzowski nie przyjął nagrody od Jacka Kurskiego
  38. Kicz zła. Recenzja filmu „Wołyń”, Kultura Liberalna, 11 października 2016 [dostęp 2016-10-11] .
  39. Łukasz Jasina: „Wołyń”: z dala od nacjonalistycznych, polityzujących i manipulatorskich interpretacji (pol.). pl.aleteia.org, 2016-10-08. [dostęp 2016-10-15].
  40. Ewa Siemaszko: „Nie należy traktować Ukraińców protekcjonalnie w sprawie rzezi wołyńskiej, lecz jako odpowiedzialnych ludzi”. WYWIAD, wpolityce.pl [dostęp 2017-11-20] .
  41. „Wołyń” prawie prawdziwy / Film, www.deon.pl [dostęp 2017-11-20]  (pol.).
  42. Brutal und düster: „Wolhynien” erzählt vom Massaker an den Polen 1943, DW 2016-10-07
  43. To była precyzyjnie zorganizowana akcja. gosc.pl, 2016-09-29. [dostęp 2018-10-12].
  44. „Po tym filmie w stosunkach polsko-ukraińskich cofniemy się o 10 lat”. natemat.pl
  45. Tak zaczęła się rzeź na Ukrainie. Smarzowski kręci „Wołyń” newsweek.pl
  46. «Нищівна дикість зла 30-09-2016
  47. „Wołyń” w kinach. Nadija Sawczenko: historia nie powinna prowadzić do pogorszenia stosunków. polskieradio.pl, 2016-10-07. [dostęp 2016-10-07].
  48. Nadija Sawczenko: Dobrze, że powstał film „Wołyń”. rp.pl, 2016-10-07. [dostęp 2016-10-07].
  49. Pokaz „Wołynia” w Kijowie odwołany. MSZ Ukrainy „usilnie zalecił”. 2016-10-17.
  50. Ukraińscy aktorzy ukarani za udział w filmie „Wołyń”. Jest oświadczenie producenta. „Zastraszanie i łamanie ludzkich charakterów”. w Meritum.pl. [dostęp 2016-11-14].
  51. „Wołyń” zaboli każdego. Smarzowski bez litości rozmontowuje fikcję dialogu polsko-ukraińskiego, „wiadomosci.dziennik.pl” [dostęp 2016-10-10] .
  52. RMFR. FM. RMFR., „Wołyński Baczyński” rozerwany końmi [dostęp 2016-10-10] .
  53. Wołyń naszych przodków..., www.nawolyniu.pl [dostęp 2016-10-11] .
  54. Kresowa księga sprawiedliwych, str. 24
  55. Dziennik Wschodni, dziennikwschodni.pl [dostęp 2016-10-12] .
  56. Wyborcza.pl, wyborcza.pl [dostęp 2016-10-12] .
  57. Tomasz Potkaj: Tamtego lata w Kisielinie (pol.). [dostęp 11 marca 2009].
  58. Stowarzyszenie FilmowcówS.F. Polskich Stowarzyszenie FilmowcówS.F., WP, =283, {{{tytuł}}}, sfp.org.pl [dostęp 2016-11-28] .tytuł
  59. Milion widzów obejrzało Wołyń!, moviesroom.pl [dostęp 2017-11-20]  (pol.).
  60. Wołyń (2016) (pol.). www.filmweb.pl. [dostęp 2018-09-06].
  61. Wołyń (2016) (ang.). www.imdb.com. [dostęp 2018-09-06].

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Wołyń (film)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy