Województwo


Województwo w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Podział administracyjny Polski (stan na 1 stycznia 2010)

Województwo – jednostka podziału administracyjnego najwyższego stopnia w Polsce, od 1990 r. jednostka zasadniczego podziału terytorialnego administracji rządowej, od 1999 r. także jednostka samorządu terytorialnego.

Podział kraju na województwa ma swoje korzenie w okresie rozbicia dzielnicowego, stąd ich zróżnicowanie pod względem wielkości w czasach Rzeczypospolitej. Pierwsze województwa powstawały na przełomie XIV i XV w. Pierwotnie były to samodzielne zgromadzenia wojskowe na określonych terenach Polski, którymi zarządzali wyznaczani przez władcę wojewodowie – od: wodzić woje.

Status województwa reguluje w Polsce ustawa o samorządzie województwa z dnia 5 czerwca 1998 r.[1]

Spis treści

Liczba województw | edytuj kod

(w Księstwie Warszawskim w miejsce województw wprowadzono departamenty)

(w Królestwie Polskim w latach 1837–1915 w miejsce województw wprowadzono gubernie)

Stan aktualny – 16 województw | edytuj kod

Herby województw Herb województwa dolnośląskiego. Herb województwa kujawsko-pomorskiego. Herb województwa lubelskiego. Herb województwa lubuskiego. Herb województwa łódzkiego. Herb województwa małopolskiego. Herb województwa mazowieckiego. Herb województwa opolskiego. Herb województwa podkarpackiego. Herb województwa podlaskiego. Herb województwa pomorskiego Herb województwa śląskiego Herb województwa świętokrzyskiego Herb województwa warmińsko-mazurskiego Herb województwa wielkopolskiego Herb województwa zachodniopomorskiego Flagi województw Flaga województwa dolnośląskiego Flaga województwa kujawsko-pomorskiego Flaga województwa lubelskiego Flaga województwa lubuskiego Flaga województwa łódzkiego Flaga województwa małopolskiego Flaga województwa mazowieckiego Flaga województwa terytorialna opolskiego Flaga województwa podkarpackiego Flaga województwa podlaskiego Flaga województwa pomorskiego Flaga województwa śląskiego Flaga województwa świętokrzyskiego Flaga województwa warmińsko-mazurskiego Flaga województwa wielkopolskiego Flaga województwa zachodniopomorskiego

Reforma administracyjna, która weszła w życie 1 stycznia 1999, ustanowiła 16 nowych województw. Celem tej reformy było utworzenie większych regionów, które mogłyby konkurować z innymi regionami po wstąpieniu do Unii Europejskiej (zobacz: NUTS). Dotychczasowe województwa były zbyt małe, by efektywnie wykorzystywać środki finansowe.

Wprowadzeniu nowego podziału na województwa towarzyszyły liczne dyskusje. Niektóre projekty zakładały utworzenie mniejszej liczby województw (najczęściej mówiło się o 12). Nieco mniej zwolenników miały projekty utworzenia 25 województw[2] lub pozostawienia dotychczasowego podziału na 49 województw. Liczne protesty społeczne, m.in. w Opolu i Kielcach, doprowadziły do utworzenia większej liczby jednostek. W dwóch województwach zdecydowano się na rozdzielenie siedzib wojewodów i sejmików województw.

Od 1999 r. pojawiają się opinie postulujące utworzenie jeszcze trzech województw: staropolskiego, środkowopolskiego, środkowopomorskiego oraz wyłączenia Warszawy z województwa mazowieckiego.

Potoczne określenie „miasto wojewódzkie” odnosi się do miasta, w którym siedzibę mają wojewoda i (lub) marszałek województwa. Wszystkie miasta wojewódzkie mają status miasta na prawach powiatu.

Podział na województwa od 1999 r. | edytuj kod

(¹) – siedziba wojewody, (²) – siedziba sejmiku wojewódzkiego i urzędu marszałkowskiego

Województwa w przeszłości | edytuj kod

Pierwsze województwa w Polsce | edytuj kod

Województwa w okresie I Rzeczypospolitej | edytuj kod

 Osobny artykuł: Podział terytorialny Rzeczypospolitej Obojga Narodów.

Województwa Królestwa Kongresowego (do 1816 – departamenty) 1815–1837 | edytuj kod

 Osobny artykuł: Podział administracyjny Królestwa Polskiego. Podział administracyjny Królestwa Polskiego w 1907 r.

Od 1837 Królestwo Polskie dzieliło się na gubernie.

Województwa w okresie międzywojennym (1918–1939) | edytuj kod

 Osobny artykuł: Podział administracyjny II RP. Podział administracyjny II RP w 1930 r.

2 sierpnia 1919 uchwałą sejm podzielił terytorium byłego Królestwa Polskiego na 5 województw, a dla Warszawy przewidział odrębną jednostkę administracyjną:

W ciągu następnych kilku lat dodano kolejnych 10 województw z ziem pozostałych zaborów:

15 lipca 1920 roku utworzono nowe województwo powstałe na terenach odłączonych od Niemiec

Województwa z podziałem na powiaty – zobacz podział administracyjny II RP.

Województwa w latach 1944–1975 | edytuj kod

Podział administracyjny w 1946 r. Podział administracyjny w 1957 r. Podział administracyjny w 1968 r.

Zmiany terytorium Polski po II wojnie światowej wymusiły reorganizację podziału administracyjnego kraju. W 22 sierpnia 1944 na mocy Dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 21 sierpnia 1944 r. o trybie powołania władz administracji ogólnej I-ej i II-ej instancji[6] przywrócono przedwojenny podział administracyjny Polski. Ponieważ granice kraju nie były jeszcze ustalone, a jego część znajdowała się nadal pod okupacją, nie można mówić o faktycznej liczbie istniejących wówczas województw.

1 kwietnia 1945 z województwa kieleckiego przeniesiono do województwa krakowskiego powiat miechowski, 7 kwietnia 1945 powołano województwo gdańskie, w którego skład wszedł obszar Wolnego Miasta Gdańska i 6 powiatów województwa pomorskiego (gdyński, kartuski, morski, starogardzki, kościerski i tczewski). 7 maja 1945 anulowano autonomię województwa śląskiego. 9 sierpnia fragment województwa lwowskiego włączono do województwa lubelskiego, a 18 sierpnia 1945 utworzono województwo rzeszowskie z pozostałej w Polsce części województwa lwowskiego i 4 powiatów województwa krakowskiego (dębicki, gorlicki, jasielski i mielecki) oraz zmieniono granice województw: śląskiego, krakowskiego, kieleckiego, białostockiego i warszawskiego (powiaty będziński i zawierciański przeniesiono z województwa kieleckiego do śląskiego, olkuski z kieleckiego do krakowskiego oraz łomżyński z warszawskiego do białostockiego). Dodatkowo z województwa łódzkiego wydzielono miasto Łódź, które stało się miastem na prawach województwa.

Tereny włączone do Polski początkowo znajdowały się pod radziecką administracją wojskową, a 14 marca 1945, jeszcze przed zajęciem wszystkich tych terenów, utworzono na nich 4 okręgi administracyjne nie posiadające statusu województw: Okręg I (Śląsk Opolski), Okręg II (Dolny Śląsk), Okręg III (Pomorze Zachodnie), Okręg IV (Mazurski)[7]. Dopiero 28 czerwca 1946[8] obszar Ziem Odzyskanych włączono do zasadniczego podziału kraju tworząc na nim trzy nowe województwa (olsztyńskie, szczecińskie i wrocławskie) oraz część ziem włączając do województw: białostockiego, gdańskiego, poznańskiego i śląskiego.

Od 28 czerwca 1946 Polska dzieliła się na 14 województw oraz 2 miasta wydzielone:

W 1950 r. dokonano kilku zmian w podziale administracyjnym. Zmiany te dotyczyły tak zwanych Ziem Odzyskanych. Trzy istniejące już województwa podzielono, wydzielając tym samym trzy nowe jednostki terytorialne: województwo koszalińskie (z województwa szczecińskiego), województwo zielonogórskie (z województwa poznańskiego) i województwo opolskie (z województwa śląskiego, które zmieniło nazwę na województwo katowickie (w latach 1953–1956 województwo stalinogrodzkie). Owe zmiany nie ograniczały się jednak tylko do utworzenia nowych województw, skorygowano także granice już istniejących. W 1957 roku wydzielone zostały 3 kolejne miasta: Kraków, Poznań i Wrocław.

Województwa w latach 1975–1998 | edytuj kod

W dniu 29 listopada 1972 r. został przeprowadzony pierwszy etap reformy administracyjnej: zamiast 4459 tzw. gromad wprowadzono podział na gminy; na drugim etapie, wprowadzonym 1 czerwca 1975 r., zlikwidowano poziom powiatowy i wprowadzono podział dwustopniowy: gminy, miasta i dzielnice miast na pierwszym poziomie oraz w miejsce 17 województw i 5 miast wydzielonych wprowadzono podział na 49 województw na poziomie drugim. Ten podział przetrwał do 1998. Niekiedy miasta wojewódzkie liczyły poniżej 50 tys. mieszkańców. Powołano dodatkowe struktury przestrzenne: makrorejony oraz rejony.

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Dz.U. z 2019 r. poz. 512
  2. Mapa proponowanego podziału na 25 województw. Polityka nr 11 (2028), 16 marca 1996. [dostęp 2019-04-08].
  3. Główny Urząd Statystyczny / Obszary tematyczne / Ludność / Ludność / Struktura ludności, stat.gov.pl [dostęp 2019-05-14]  (pol.).
  4. GUS, Bezrobotni zarejestrowani i stopa bezrobocia. Stan w końcu stycznia 2019 r., stat.gov.pl [dostęp 2019-05-14]  (pol.).
  5. Rocznik Statystyczny Województw 2017. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2018-01-19, s. 526. ISSN 1230-5820.
  6. Dz.U. z 1944 r. nr 2, poz. 8
  7. Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej Nr 9–10 (56–57), wrzesień–październik 2005 ISSN 1641-9561
  8. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 maja 1946 r. w sprawie tymczasowego podziału administracyjnego Ziem Odzyskanych (Dz.U. z 1946 r. nr 28, poz. 177)
Na podstawie artykułu: "Województwo" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy