Województwo lubuskie


Na mapach: 52°11′N 15°20′E/52,183333 15,333333

Województwo lubuskie w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Województwo lubuskiewojewództwo w zachodniej Polsce, utworzone w 1999 roku – w wyniku reformy administracyjnej – z większości terytoriów dawnych województw: gorzowskiego i zielonogórskiego oraz niewielkiej części leszczyńskiego, a funkcjonujące od 1 stycznia 1999. Siedzibą wojewody jest Gorzów Wielkopolski, zaś władz samorządu województwa – Zielona Góra.

Od północy graniczy z woj. zachodniopomorskim, od wschodu – z woj. wielkopolskim, od południa – z woj. dolnośląskim, a od zachodu – z Niemcami (Brandenburgia i Saksonia). Według danych na 31 grudnia 2018, obejmuje obszar o powierzchni 13 987,93 km²[1], a jego populacja wynosi 1 014 548 mieszkańców[2] (co czyni je drugim po województwie opolskim najmniej liczebnym województwem w Polsce)[2]. Posiada największą lesistość w kraju (49%).

Nazwa województwa nie pochodzi od Lubina, który leży w województwie dolnośląskim. Wywodzi się ona od krainy historycznejZiemi Lubuskiej. W skład województwa wchodzą ziemie czterech krain historycznych – Ziemi Lubuskiej, Dolnego Śląska, Wielkopolski, Łużyc Dolnych[3]. Wbrew nazwie nie zawiera Lubusza, ponieważ to miasto znajduje się na terytorium Niemiec.

Spis treści

Historia | edytuj kod

Województwa z lat 1975–1998 z granicą obecnego województwa lubuskiego

1945–1998 | edytuj kod

W 1945, po zakończeniu II wojny światowej, w granicach Polski znalazło się mniej niż 60% historycznej ziemi lubuskiej i stało się częścią województwa poznańskiego.[potrzebny przypis] 6 lipca 1950, w wyniku reformy administracyjnej, z zachodniej części województwa poznańskiego i fragmentu województwa wrocławskiego utworzono województwo zielonogórskie[4], pokrywające się w przybliżeniu z granicami obecnego woj. lubuskiego (w jego skład weszły historyczne ziemie Dolnego Śląska, Dolnych Łużyc, Nowej Marchii, zachodniej Wielkopolski i część Ziemi Lubuskiej). Reforma administracyjna z 1975 doprowadziła do podziału dawnego województwa zielonogórskiego na województwo gorzowskie i nowe województwo zielonogórskie, które istniały do 31 grudnia 1998.

Reforma z 1998 | edytuj kod

Według pierwotnego projektu reformy prof. Kuleszy dawne województwa gorzowskie i zielonogórskie miały zostać podzielone między województwo zachodniopomorskie (Gorzów Wlkp.), dolnośląskie (Zielona Góra) oraz wielkopolskie. Spotkało się to z licznymi protestami organizowanymi głównie przez ówcześnie opozycyjne SLD (podczas jednej z demonstracji ukuto nawet złośliwy wierszyk: Ziemia lubuska pozdrawia premiera Buzka). Ostatecznie rząd okazał się niezdolny do przeprowadzenia swego projektu (w wyniku zawetowania ustawy przez prezydenta) i konieczne stało się utworzenie kolejnych województw, w tym lubuskiego. Jego nazwa pochodzi od historycznej miejscowości Lubusz (obecnie: Lebus w Niemczech), będącej administracyjnym i kulturalnym centrum Ziemi Lubuskiej w średniowieczu. Sami Niemcy zaś nazywają ziemię lubuską Lebuser Land lub Neumark (Nowa Marchia), albo rzadziej wschodnią Brandenburgią.

Geografia | edytuj kod

Mapa fizyczna obszaru województwa

Według danych z 1 stycznia 2017 powierzchnia województwa wynosiła 13 987,93 km², co stanowi 4,5% powierzchni Polski[1].

Lesistość województwa wynosi 49%[5]. Według danych z 31 grudnia 2012 w woj. lubuskim lasy obejmowały powierzchnię 687,2 tys. ha, co stanowiło 49,1% jego powierzchni. 4,6 tys. ha lasów znajdowało się w obrębie parków narodowych[6].

Położenie administracyjne | edytuj kod

Województwo jest położone w zachodniej Polsce i graniczy z[7]:

oraz z województwami:

Położenie fizycznogeograficzne | edytuj kod

Charakterystyczny dla krajobrazu województwa jest układ naprzemianległych obniżeń pradolin i pasów wysoczyznowych wytworzony w wyniku ostatniego zlodowacenia. Jego zasięg wyznacza linia biegnąca przez Gubin, Lubsko, Zieloną Górę i Sławę. Obszary położone na południe od tej linii zostały ukształtowane podczas zlodowacenia środkowoeuropejskiego, które spowodowało dość dużą różnorodność krajobrazu. Na północy Kotlina Gorzowska graniczy z Równiną Gorzowską, Pojezierzem Dobiegniewskiem, Równiną Drawską, Pojezierzem Wałeckim, od południa z Pojezierzem: Łagowskim i Poznańskim, od wschodu z Pojezierzem Chodzieskim, a na zachodzie łączy się z Kotliną Freienwaldzką. Długość Kotliny Gorzowskiej wynosi 120 km, szerokość do 35 km, powierzchnia obejmuje 3740 km². W jej skład wchodzą 4 subregiony:

  • Dolina Dolnej Noteci,
  • Obornicka Dolina Warty,
  • Dolina Dolnej Warty,
  • Międzyrzecze Warty i Noteci.

Topografia | edytuj kod

W wymiarze północ-południe województwo rozciąga się na długości 195 km, to jest 1°45′38″. W wymiarze wschód-zachód rozpiętość województwa wynosi 128 km, co w mierze kątowej daje 1°52′57″.

Współrzędne geograficzne skrajnych punktów:

Ukształtowanie powierzchni ma charakter wybitnie nizinny.

Najwyższym punktem jest wierzchołek Gołębiej (pot. Góry Żarskiej) – 226,9 m n.p.m. w pasie Wzniesień Żarskich.

Klimat | edytuj kod

Podział administracyjny | edytuj kod

 Osobny artykuł: Podział administracyjny województwa lubuskiego.

Województwo lubuskie jest podzielone na 12 powiatów i 2 miasta na prawach powiatu. Na jego terenie funkcjonują 82 gminy: 9 gmin miejskich (w tym dwie tożsame z miastami na prawach powiatu), 34 gminy miejsko-wiejskie i 39 gmin wiejskich. W czterech przypadkach (Gubin, Nowa Sól, Żagań, Żary) istnieją zarówno gminy miejskie: GM Gubin, GM Nowa Sól, GM Żagań, GM Żary, jak i wiejskie (obwarzankowe): GW Gubin, GW Nowa Sól, GW Żagań, GW Żary. W województwie lubuskim są 43 miejscowości, posiadające status miasta (nadane prawa miejskie).

Największym powiatem województwa jest powiat żarski, którego powierzchnia wynosi 1392,78 km², a najmniejszym powiat wschowski 624,20 km². Największą gminą województwa jest gmina Drezdenko 399,91 km², a najmniejszą gmina miejska Łęknica 16,43 km²[8].

Wyłączając miasta na prawie powiatu (Gorzów Wielkopolski, Zielona Góra) według danych z 31 grudnia 2018 powiatem o największej liczbie mieszkańców jest powiat żarski – 96,9 tys. osób, a powiatem o najmniejszej liczbie mieszkańców jest powiat sulęciński – 35,3 tys. osób. Wyłączając miasta na prawach powiatu, gminą o największej liczbie mieszkańców jest gmina miejska Nowa Sól – 38,8 tys. osób, a gminą o najmniejszej liczbie mieszkańców jest gmina Wymiarki – 2 351 osób[2].

Demografia | edytuj kod

Według danych z 31 grudnia 2018 województwo liczyło 1 014 548 mieszkańców[2], co stanowiło 2,65% ludności Polski:

Liczba ludności (dane z 31 grudnia 2018[2]):

Piramida wieku mieszkańców woj. lubuskiego w 2014 roku[11]:

Religia | edytuj kod

 Osobny artykuł: Religia w województwie lubuskim.

Administracja i polityka | edytuj kod

Samorząd województwa | edytuj kod

Organem stanowiącym samorządu jest Sejmik Województwa Lubuskiego, składający się z 30 radnych. Siedzibą sejmiku województwa jest Zielona Góra. Sejmik wybiera organ wykonawczy samorządu, którym jest zarząd województwa, składający się z 5 członków, z przewodniczącym mu marszałkiem.

Marszałkowie Województwa Lubuskiego:

Administracja rządowa | edytuj kod

Siedziba Lubuskiego Urzędu Wojewódzkiego w Gorzowie Wlkp.

Przedstawicielem Rady Ministrów, będącym terytorialnym organem administracji rządowej jest Wojewoda Lubuski, powoływany przez Prezesa Rady Ministrów. Siedzibą wojewody jest Gorzów Wielkopolski[17], gdzie znajduje się Lubuski Urząd Wojewódzki w Gorzowie Wielkopolskim. W ramach urzędu działa także delegatura Zielonej Górze[18].

Wojewodowie Lubuscy:

Polityka | edytuj kod

Mieszkańcy województwa wybierają łącznie 12 posłów na Sejm w jednym okręgu wyborczym nr 8. Mieszkańcy wybierają 3 senatorów w jednomandatowych okręgach wyborczych: nr 20, nr 21, nr 22.

Do Parlamentu Europejskiego są wybierani 4 posłowie z okręgu wyborczego nr 13, który obejmuje także województwo zachodniopomorskie.

Współpraca międzynarodowa | edytuj kod

Umowy, porozumienia i oświadczenia o współpracy:

  1. Brandenburgia (Niemcy) – od 12 stycznia 2000 r.
  2. Obwód pskowski (Rosja) – od 16 stycznia 2002 r.
  3. Obwód iwanofrankiwski (Ukraina) – od 16 września 2002 r.
  4. Abruzja (Włochy) – od 2 lipca 2003 r.
  5. Hajnan (Chiny) – od 24 lutego 2006 r.
  6. Kiszyniów (Mołdawia) – od 14 marca 2007 r.
  7. Obwód homelski (Białoruś) – od 7 grudnia 2007 r.
  8. Obwód sumski (Ukraina) – od 7 grudnia 2007 r.
  9. Kraj nitrzański (Słowacja) – od 17 kwietnia 2008 r.
  10. Departament Lot (Francja) – od 17 października 2008 r.
  11. Saksonia (Niemcy) – od 19 listopada 2008 r.
  12. Obwód wołogodzki (Rosja) – od 2 czerwca 2011 r.

Gospodarka | edytuj kod

W 2012 r. produkt krajowy brutto woj. lubuskiego wynosił 35,7 mld zł, co stanowiło 2,2% PKB Polski. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosił 33,9 tys. zł (83,1% średniej krajowej), co plasowało lubuskie na 9. miejscu względem innych województw[19].

W 2010 r. produkcja sprzedana przemysłu w woj. lubuskim wynosiła 24,6 mld zł, co stanowiło 2,5% produkcji przemysłu Polski. Sprzedaż produkcji budowlano-montażowej w lubuskim wynosiła 3,1 mld zł, co stanowiło 2,0% tej sprzedaży Polski[20].

Przeciętne miesięczne wynagrodzenie mieszkańca woj. lubuskiego w 3. kwartale 2011 r. wynosiło 3140,74 zł, co lokowało je na 14. miejscu względem wszystkich województw[21].

W końcu marca 2012 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w województwie obejmowała ok. 63,8 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 16,3% do aktywnych zawodowo[22].

Według danych z 2011 r. 3,2% mieszkańców w gospodarstwach domowych woj. lubuskiego miało wydatki poniżej granicy ubóstwa skrajnego (tzn. znajdowało się poniżej minimum egzystencji)[23].

Ludność i miasta | edytuj kod

W województwie lubuskim są 43 miasta, w tym 2 miasta na prawach powiatu. Liczba ludności – według stanu na 31 grudnia 2018[2], powierzchnia – według stanu na 30 czerwca 2014. Wytłuszczone zostały miasta na prawach powiatu.

 Zobacz też: Miasta w Polsce (statystyki).

Ośrodki akademickie | edytuj kod

Akademia im. Jakuba z Paradyża w Gorzowie Wielkopolskim Collegium Polonicum w Słubicach Uniwersytet Zielonogórski – budynek Wydziału Matematyki, Informatyki I Ekonometrii oraz Wydziału Fizyki i Astronomii

Gorzów Wielkopolski | edytuj kod

Kostrzyn nad Odrą | edytuj kod

Słubice | edytuj kod

Sulechów | edytuj kod

Zielona Góra | edytuj kod

Żary | edytuj kod

Żagań | edytuj kod

Pozostałe | edytuj kod

Bezpieczeństwo publiczne | edytuj kod

W województwie lubuskim działa centrum powiadamiania ratunkowego, które znajduje się w Gorzowie Wielkopolskim i które obsługuje zgłoszenia alarmowe kierowane do numerów alarmowych 112, 997 [24].

Obsługą zgłoszeń alarmowych kierowanych do numeru 999 z terenu województwa lubuskiego zajmuje się Dyspozytornia Medyczna, która znajduje się w Gorzowie Wielkopolskim.[24]

Obsługą zgłoszeń alarmowych kierowanych do numeru 998 zajmuje się Państwowa Straż Pożarna.[24]

Ochrona przyrody | edytuj kod

Park Narodowy Ujście Warty Ujście Nysy Łużyckiej do Odry Główna rzeka Borów DolnośląskichBóbr w Żaganiu

Na terenie województwa znajduje się 61 rezerwatów, chronionych jest 1510 pomników przyrody.

Parki narodowe | edytuj kod

Parki krajobrazowe | edytuj kod

Zobacz też | edytuj kod

Transport | edytuj kod

Katedra w Gorzowie Wielkopolskim Palmiarnia w Zielonej Górze Kościół w Nowej Soli Kościół w Żarach Pałac w Żaganiu Arkady w stylu Reformstil na koronie stadionu w Słubicach Ratusz w Świebodzinie Zespół zamkowy w Międzyrzeczu Dwupoziomowy dworzec kolejowy w Kostrzynie Ruiny gubińskiej fary i ratusz Rynek w Bytomiu Odrzańskim Zespół klasztorny opactwa cysterskiego w Paradyżu

Transport drogowy | edytuj kod

Według danych na dzień 31 grudnia 2015, na terenie województwa lubuskiego było 14 975,7 km dróg publicznych, w tym: 906,2 km dróg krajowych (z czego 89,2 km autostrad i 142,4  km dróg ekspresowych), 1 604,9 km dróg wojewódzkich, 4 151,5 km powiatowych i 8 313,1 km gminnych[25].

 Główny artykuł: Drogi wojewódzkie w województwie lubuskim.

Transport kolejowy | edytuj kod

Transport wodny śródlądowy | edytuj kod

Transport lotniczy | edytuj kod

Media | edytuj kod

Największe media o zasięgu regionalnym:

  • TVP3 Gorzów Wielkopolski – siedziba w Gorzowie Wielkopolskim oraz redakcja zamiejscowa w Zielonej Górze
  • Radio Zachód – siedziba w Zielonej Górze oraz redakcja zamiejscowa w Gorzowie Wielkopolskim
  • Gazeta Lubuska – siedziba w Zielonej Górze oraz redakcja zamiejscowa w Gorzowie Wielkopolskim
  • Gazeta Wyborcza – oddziały w Zielonej Górze i w Gorzowie Wielkopolskim

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2017 r.. Główny Urząd Statystyczny, 2017-07-19. [dostęp 2017-07-27].
  2. a b c d e f g Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 grudnia 2018 r.. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2019-05-07].
  3. Historia, portal ziemialubuska.pl
  4. Dz.U. z 1950 r. nr 28, poz. 255
  5. Rocznik Statystyczny Województw 2011 (wybrane tablice). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2012-01-24, s. 69. ISSN 1230-5820.
  6. Raport o stanie lasów w Polsce 2012. Warszawa: Centrum Informacyjne Lasów Państwowych, 2013, s. 78. ISSN 1641-3229.
  7. geoportal.gov.pl. geoportal.gov.pl. [dostęp 2013-07-27].
  8. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-07-26. ISSN 1505-5507.
  9. a b c Analizy > Wykonanie budżetu przez lubuskie JST w roku 2012 (zestawienie tabelaryczne) PDF. Regionalna Izba Obrachunkowa w Zielonej Górze. s. 24, 41. [dostęp 2014-10-10].
  10. Obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 24 września 2014 r. ws. przeciętnej stopy bezrobocia w kraju oraz na obszarze powiatów (M.P. z 2014 r. nr 0, poz. 853)
  11. http://www.polskawliczbach.pl/lubuskie, w oparciu o dane GUS.
  12. Uchwała Nr I/3/2006 Sejmiku Województwa Lubuskiego z dnia 30 listopada 2006 roku ws. wyboru Marszałka WL
  13. Uchwała Nr XXVI/240/2008 Sejmiku Województwa Lubuskiego z dnia 21 sierpnia 2008 r. ws. rozpatrzenia przez głosowanie wniosku o odwołanie Marszałka WL
  14. Uchwała Nr XXVI/241/2008 Sejmiku Województwa Lubuskiego z dnia 21 sierpnia 2008 r. ws. wyboru Marszałka WL
  15. Uchwała Nr II/7/10 Sejmiku Województwa Lubuskiego z dnia 29 listopada 2010 r. ws. wyboru Marszałka WL
  16. Obwieszczenie Komisarza Wyborczego w Zielonej Górze z dnia 21 listopada 2014 r. o wynikach wyborów do rad na obszarze województwa lubuskiego (Dz. Urz. Woj. Lubuskiego z 2014 r., poz. 2228)
  17. (Art. 3.) Ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. (Dz.U. z 1998 r. nr 96, poz. 603)
  18. (§3. Statut LUW w Gorzowie Wlkp.) Zał. do Zarządzenia Nr 112 Wojewody Lubuskiego z dnia 26 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Lubuskiego z 2009 r., Nr 71, poz. 985)
  19. Rocznik Statystyczny Województw 2014. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2015-01-12, s. 625. ISSN 1230-5820.
  20. Rocznik Statystyczny Województw 2011 (wybrane tablice). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2012-01-24, s. 58-59. ISSN 1230-5820.
  21. Obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 28 listopada 2011 r. (M.P. z 2011 r. nr 108, poz. 1099)
  22. Bezrobotni oraz stopa bezrobocia według województw, podregionów i powiatów (Stan na koniec marca 2012 r.). Główny Urząd Statystyczny, 2012-04-26. [dostęp 2012-05-20].
  23. Ubóstwo w Polsce w 2011r.. Główny Urząd Statystyczny, 2012-05-31. s. 15. [dostęp 2012-06-08].
  24. a b c Tablica numerów kierowania alarmowego (NKA). bip.uke.gov.pl
  25. Transport – wyniki działalności w 2016 r./Transport – Activity Results in 2016 (pol. • ang.). Główny Urząd Statystyczny, 2016. s. 134, 135. [dostęp 2018-02-28]. ISSN 1506-7998.
  26. Rozporządzenie Rady Ministrów zmieniające rozporządzenie w sprawie sieci autostrad i dróg ekspresowych (Dz.U. z 2009 r. nr 187, poz. 1446)
  27. Zarządzenie Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 10.12.2009

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (województwo):
Na podstawie artykułu: "Województwo lubuskie" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy