Województwo podlaskie


Na mapach: 53°16′N 22°56′E/53,267219 22,931939

Województwo podlaskie w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Województwo podlaskie – jednostka podziału administracyjnego Polski, jedno z 16 województw. Położone jest w północno-wschodniej części kraju, w geograficznym środku Europy. Przez jego środek przepływa Narew. Siedzibą władz województwa jest Białystok. Na dzień 30 czerwca 2020 województwo miało około 1,2 mln mieszkańców[2]. Obejmuje obszar 20 187,02 km²[1].

Spis treści

Historia | edytuj kod

Województwa z lat 1975–1998 z granicą obecnego województwa podlaskiego

Województwo podlaskie zostało utworzone w 1999 roku z województw poprzedniego podziału administracyjnego:

Województwo posiada fragmenty pierwotnej Puszczy Białowieskiej oraz unikatowe bagna w dolinie Biebrzy i rozlewiskami Narwi. Wyróżnikiem jest także wielokulturowość i wielowyznaniowość jego mieszkańców.

Geografia | edytuj kod

Według danych z 1 stycznia 2014 r. powierzchnia województwa wynosiła 20 187,02 km², co stanowi 6,5% powierzchni Polski[3].

Położenie administracyjne | edytuj kod

Województwo jest położone w północno-wschodniej Polsce i graniczy z[4]:

oraz z województwami:

Położenie fizycznogeograficzne | edytuj kod

Województwo podlaskie znajduje się na terenie Niziny Podlaskiej, Pojezierza Suwalskiego i Niziny Mazowieckiej. Krajobraz urozmaicony, ukształtowany na północy podczas zlodowacenia bałtyckiego, na pozostałym obszarze podczas zlodowacenia środkowopolskiego. Najwyższe wzniesienia występują na północy, gdzie dominuje krajobraz pagórkowaty pojezierny. Pojezierza: Zachodniosuwalskie, Wschodniosuwalskie, Ełckie oraz sandrowy pojezierny (Równina Augustowska); w środkowej i południowej części przeważają równiny peryglacjalne (wysoczyzny: Kolneńska, Białostocka, Wysokomazowiecka, Drohiczyńska, Wzgórza Sokólskie, Międzyrzecze Łomżyńskie, Równina Bielska), urozmaicone wcinającymi się w nie kotlinami i dolinami rzek, na zachodzie leży skraj sandrowej Równiny Kurpiowskiej.

Położenie historyczne | edytuj kod

Obszar województwa podlaskiego nie pokrywa się z Podlasiem. Tworzy je:

(większość powiatu białostockiego, powiat bielski, powiat hajnowski, powiat moniecki, część powiatu siemiatyckiego, część powiatu sokólskiego, wschodnia część powiatu wysokomazowieckiego)

(powiat augustowski, północna część powiatu grajewskiego, część powiatu sokólskiego, powiat sejneński, powiat suwalski)

(większość powiatu grajewskiego, powiat kolneński, powiat łomżyński, powiat zambrowski, zachodnia część powiatu wysokomazowieckiego, zachodnia część powiatu białostockiego)

(część powiatu siemiatyckiego)

[potrzebny przypis]

  • w 1% Mazury (mała część powiatu grajewskiego, głównie wsie znajdujące się na północ od Grajewa za rzeką Ełk położone wzdłuż granicy z województwem warmińsko-mazurskim).
  • Ponadto nie zawiera ono 42% Podlasia – części na południe od Bugu (są to ziemie od Węgrowa po Międzyrzec Podlaski).[potrzebny przypis]

    Topografia | edytuj kod

    W wymiarze północ-południe województwo rozciąga się na długości 237 km, to jest 2°07′50″. W wymiarze wschód-zachód rozpiętość województwa wynosi 170 km, co w mierze kątowej daje 2°32′29″.

    Współrzędne geograficzne skrajnych punktów:

    Najwyższym punktem jest wierzchołek Rowelskiej Góry – 298 m n.p.m.

    Klimat | edytuj kod

    Klimat w porównaniu z innymi regionami Polski jest bardziej surowy, a Suwałki, są nazywane „polskim biegunem zimna”. Jest on pod silnym wpływem mas powietrza kontynentalnego; średnia roczna temperatura powietrza poniżej 7 °C, w części północno-wschodniej poniżej 6,5 °C. Jest to jeden z chłodniejszych obszarów w kraju (zimy najchłodniejsze w Polsce, poza górami, o temp. poniżej 5,5 °C); amplitudy temperatur powyżej 23 °C, większe niż przeciętne w kraju. Opady wynoszą średnio 550 mm na południu województwa, do 700 na północy. Z warunków klimatycznych wynika długi okres zalegania pokrywy śnieżnej (ponad 3 miesiące) oraz skrócony okres wegetacyjny roślin 190–205 dni.[potrzebny przypis]

    Podział administracyjny | edytuj kod

     Osobny artykuł: Podział administracyjny województwa podlaskiego.

    Województwo podlaskie jest podzielone na 14 powiatów oraz 3 miasta na prawach powiatu.

    Powierzchnia stan na 31 grudnia 2017[1], liczba ludności stan na 30 czerwca 2020[2].

    Urbanizacja | edytuj kod

    Białystok – fragment rynku z fontanną Suwałki – resursa obywatelska Łomża – panorama od strony Narwi Augustów – kamienica w rynku Bielsk Podlaski – ratusz Zambrów – park nad zalewem Grajewo – centrum miasta  Osobny artykuł: Miasta w województwie podlaskim.  Zobacz też: Dane statystyczne o miastach w Polsce.

    Demografia | edytuj kod

    Piramida płci i wieku – dane z 30 czerwca 2007[5]

    Według danych z 30 czerwca 2020 r. województwo miało 1 176 576 mieszkańców, co stanowiło 3,1% ludności Polski[2].

    Dane z 30 czerwca 2020 r.[2]:

    Bardzo niska gęstość zaludnienia 61 os./km², największe zaludnienie (poza miastami) w zachodniej i środkowej części województwa podlaskiego; w Białymstoku i okolicach mieszka 1/3 ludności; niższy od średniej krajowej stopień urbanizacji 57,8%; wyższy przyrost naturalny 1,2, ujemne saldo migracji (0,6).

    Podlaskie jest województwem najbardziej zróżnicowanym w Polsce pod względem etnicznym i kulturowym. Od stuleci sąsiadują tu różne narodowości i wyznania. Poza ludnością polską mieszkają tu:

    [potrzebny przypis]

    Występuje tu najliczniejsze w Polsce skupisko ludności prawosławnej (ok. 300 tys.)[potrzebny przypis], w Grabarce znajduje się ośrodek pielgrzymek prawosławnych (dane z 1999 roku).

    Religia | edytuj kod

     Osobny artykuł: Religia w województwie podlaskim.

    Administracja i polityka | edytuj kod

    Pieczęć woj. podlaskiego

    Samorząd wojewódzki | edytuj kod

    Organem stanowiącym samorządu jest Sejmik Województwa Podlaskiego, składający się z 30 radnych. Siedzibą sejmiku województwa jest Białystok. Sejmik wybiera organ wykonawczy samorządu, którym jest zarząd województwa, składający się z 5 członków z przewodniczącym mu marszałkiem. Obecny skład zarządu przedstawia się następująco: marszałek – Artur Kosicki, wicemarszałkowie: Marek Olbryś, Stanisław Derehajło, członkowie zarządu: Wiesława Burnos i Marek Malinowski.

    Administracja państwowa | edytuj kod

    Organem administracji rządowej jest Wojewoda Podlaski, wyznaczany przez Prezesa Rady Ministrów. Siedzibą wojewody jest Białystok[6], gdzie znajduje się Podlaski Urząd Wojewódzki w Białymstoku. W ramach urzędu działa także delegatura w Łomży[7].

    Gospodarka | edytuj kod

    Odsetek pracujących według grup sekcji PKD2007 w powiatach województwa w 2012 roku

    W 2012 r. produkt krajowy brutto woj. podlaskiego wynosił 36,1 mld zł, co stanowiło 2,2% PKB Polski. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosił 30,1 tys. zł (71,7% średniej krajowej), co plasowało podlaskie na 14. miejscu względem innych województw[8].

    W 2010 r. produkcja sprzedana przemysłu w woj. podlaskim wynosiła 16,7 mld zł, co stanowiło 1,7% produkcji przemysłu Polski. Sprzedaż produkcji budowlano-montażowej w podlaskim wynosiła 4,8 mld zł, co stanowiło 3,0% tej sprzedaży Polski[9].

    Biała Synagoga w Sejnach

    Przeciętne miesięczne wynagrodzenie mieszkańca woj. podlaskiego w 3. kwartale 2011 r. wynosiło 3220,88 zł, co lokowało je na 11. miejscu względem wszystkich województw[10].

    We wrześniu 2019 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w województwie obejmowała ok. 32,8 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 6,9% do aktywnych zawodowo[11].

    Według danych z 2011 r. 11,0% mieszkańców w gospodarstwach domowych woj. podlaskiego miało wydatki poniżej granicy ubóstwa skrajnego (tzn. znajdowało się poniżej minimum egzystencji), co stanowiło największy odsetek względem innych województw[12].

    Fauna i flora | edytuj kod

    Według danych z 31 grudnia 2012 r. w woj. podlaskim lasy obejmowały powierzchnię 618,4 tys. ha, co stanowiło 30,6% jego powierzchni. 32,7 tys. ha lasów znajdowało się w obrębie parków narodowych[13].

    W rozległych lasach i puszczach (Puszcza Białowieska, Augustowska, Knyszyńska, Zielona), z których niektóre jako jedyne w Europie zachowały swój pierwotny charakter, można spotkać bogactwo unikatowej fauny i flory.[potrzebny przypis] Spotkać tu można łosie, wilki, rysie i żubry żyjące w Puszczy Białowieskiej i Knyszyńskiej.

    Żubry w Białowieskim Parku Narodowym

    Ochrona środowiska | edytuj kod

    Na terenie województwa istnieją 4 parki narodowe, w tym najstarszy w Polsce Białowieski Park Narodowy, a także o największej powierzchni, czyli Biebrzański Park Narodowy. Dwa pozostałe parki narodowe to wigierski i narwiański.

    Ochrona przyrody i środowiska naturalnego w województwie podlaskim obejmuje także 3 parki krajobrazowe, 85 rezerwatów przyrody oraz 2051 pomników przyrody.

    Parki narodowe:

    1. Białowieski Park Narodowy
    2. Biebrzański Park Narodowy
    3. Narwiański Park Narodowy
    4. Wigierski Park Narodowy

    Parki krajobrazowe:

    1. Suwalski Park Krajobrazowy
    2. Park Krajobrazowy Puszczy Knyszyńskiej
    3. Łomżyński Park Krajobrazowy Doliny Narwi

    87 rezerwatów przyrody oraz liczne obszary chronionego krajobrazu.

    Transport | edytuj kod

    Drogowy | edytuj kod

    Kolejowy | edytuj kod

    Na terenie województwa podlaskiego znajduje się 36 linii kolejowych z których 6 jest liniami szerokotorowymi.

    Lista linii kolejowych występujących na terenie województwa podlaskiego[14]:

    Tabor kolejowy | edytuj kod

    Województwo podlaskie posiada 17 pojazdów szynowych zakupionych przez Urząd Marszałkowski z których 11 stanowią spalinowe zespoły trakcyjne i autobusy szynowe oraz sześć elektrycznych zespołów trakcyjnych. Przewoźnikiem obsługującym tabor należący do Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego jest Polregio.

    Nauka i oświata | edytuj kod

    Uczelnie publiczne (alfabetycznie)[15] | edytuj kod

    Państwowa Wyższa Szkoła Informatyki i Przedsiębiorczości w Łomży

    Uczelnie niepubliczne | edytuj kod

    Wyższa Szkoła Administracji Publicznej w Białymstoku

    Seminaria duchowne | edytuj kod

    Bezpieczeństwo publiczne | edytuj kod

    W województwie podlaskim działa centrum powiadamiania ratunkowego, które znajduje się w Białymstoku i które obsługuje zgłoszenia alarmowe kierowane do numerów alarmowych 112, 997, 998 i 999[16].

    Historia | edytuj kod

    Województwo podlaskie, jakkolwiek w niewielkim stopniu pokrywało się z aktualnym obszarem, istniało pod tą nazwą także w latach 1513–1795 (Województwo podlaskie (I Rzeczpospolita)) i 1816–1837. Poniżej jednostki administracyjne istniejące dawniej na obszarze aktualnego województwa podlaskiego.

    Wiek XX | edytuj kod

    Polska Rzeczpospolita Ludowa / III Rzeczpospolita

    II wojna światowa

    II Rzeczpospolita

    I wojna światowa

    Wiek XIX | edytuj kod

    Imperium rosyjskiego

    Królestwo Polskie (kongresowe)

    Księstwo Warszawskie

    Królestwo Prus

    Wiek XI – Wiek XVIII | edytuj kod

    Korona Królestwa Polskiego

    Wielkie Księstwo Litewskie

    Królestwo Polskie

    Księstwo Halicko-Wołyńskie

    Wiek X | edytuj kod

    Przypisy | edytuj kod

    1. a b c Urząd Statystyczny w Białymstoku, bialystok.stat.gov.pl [dostęp 2020-02-14] .
    2. a b c d e Wyniki badań bieżących – Baza Demografia – Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-11-25] .
    3. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2014 r.. „Powierzchnia i Ludność w Przekroju Terytorialnym”, 2014-07-24. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507
    4. geoportal.gov.pl. geoportal.gov.pl. [dostęp 2013-07-27].
    5. GUS. Rocznik demograficzny 2008, s. 545.
    6. (Art. 3.) Ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. (Dz.U. z 1998 r. nr 96, poz. 603).
    7. (§ 9. Statut PUW w Białymstoku) Zarządzenie Nr 55/09 Wojewody Podlaskiego z dnia 19 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z 2009 r., Nr 128, poz. 1437).
    8. Rocznik Statystyczny Województw 2014, Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 12 stycznia 2015, s. 625, ISSN 1230-5820 .
    9. Rocznik Statystyczny Województw 2011 (wybrane tablice), Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 24 stycznia 2012, s. 58–59, ISSN 1230-5820 .
    10. Obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 28 listopada 2011 r. (M.P. z 2011 r. nr 108, poz. 1099).
    11. GUS, Bezrobotni zarejestrowani i stopa bezrobocia. Stan w końcu września 2019 r., stat.gov.pl [dostęp 2019-11-22]  (pol.).
    12. Ubóstwo w Polsce w 2011r. Główny Urząd Statystyczny, 2012-05-31. s. 15. [dostęp 2012-06-08].
    13. Raport o stanie lasów w Polsce 2012, Warszawa: Centrum Informacyjne Lasów Państwowych, 2013, s. 78, ISSN 1641-3229 .
    14. Wykaz linii kolejowych przebiegających przez teren województwa podlaskiego, Wrota Podlasia [dostęp 2020-11-22]  (pol.).
    15. Lista Uniwersytet w Województwie podlaskim http://firmstrony.pl/uniwersytet/wojewodztwo-podlaskie.
    16. Wykaz NKA dla lokalizacji Ab. Służb Alarmowych 112 (pol.). uke.gov.pl. [dostęp 2014-12-27].

    Linki zewnętrzne | edytuj kod

    Kontrola autorytatywna (województwo):
    Na podstawie artykułu: "Województwo podlaskie" pochodzącego z Wikipedii
    OryginałEdytujHistoria i autorzy