Wojna domowa w Peru


Wojna domowa w Peru w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Wojna domowa w Peru – konflikt toczony pomiędzy rządem Peru a lewicowymi radykałami z ugrupowań Świetlisty Szlak (aktywny militarnie od 1980 roku) i Ruch Rewolucyjny im. Tupaca Amaru (od 1986 roku). Obecnie ugrupowania rebeliantów mają marginalne znaczenie.

Świetlisty Szlak i Ruch Rewolucyjny im. Tupaca Amaru zwalczały się wzajemnie w militarny sposób[1].

Spis treści

Działalność Świetlistego Szlaku | edytuj kod

Świetlisty Szlak (hiszp. Sendero Luminoso) jest zmilitaryzowaną partią stalinowsko-maoistowską. Członkowie ruchu określani są mianem „senderystów”[2][3]. W 1980 roku lider grupy Abimael Guzmán zdecydował o rozpoczęciu antyrządowego powstania[4]. Sygnałem do rozpoczęcia rebelii był atak na lokal wyborczy w Chuschi w dniu wyborów 17 maja 1980 roku[4]. Sendero Luminoso początkowo grupował od 200 do 300 partyzantów[5], którzy wsławili się egzekucjami na właścicielach ziemskich[5]. Do końca 1981 roku liczba ataków zorganizowanych przez maoistów przekroczyła tysiąc[6]. Cała broń, amunicja i materiały wybuchowe były przejmowane z rąk służb bezpieczeństwa[5]. Świetlisty Szlak często atakował także obozy górnicze i grabił place budowlane, skąd partyzanci kradli dynamit[5] – ulubioną bronią powstańców była maraka, czyli laska dynamitu wystrzeliwana z procy[5]. Kampanii militarnej towarzyszyły akty terroryzmu. Bojownicy za pomocą bomb niszczyli budynki publiczne, koszary wojsk, komisariaty policji, linie kolejowe, mosty, sieci energetyczne, biura partii politycznych i związków zawodowych, banki, hotele, sklepy, ambasady i kościoły, centralne telefoniczne, stacje telewizyjne oraz obiekty należące do kapitału zagranicznego (głównie amerykańskiego)[5][7].

W 1982 roku rewolucjoniści kontrolowali już niemal całe trzy południowe departamenty[6]. Ciesząc się dużym poparciem w Ayacucho, oddziały buntowników w marcu 1982 roku przeprowadziły atak na miasto[5]. Rebeliantom udało się zająć miejscowe więzienie, skąd wypuszczonych zostało 297 skazańców (zarówno więźniów politycznych i kryminalnych)[5].

Rebelianci, prezentując się jako reprezentacja rdzennej ludności zdołali zdobyć poparcie niektórych plemion[8]. Świetlisty Szlak skorzystał z fali nienawiści, którą rdzenna ludność kierowała wobec rządu[8]. Z upływem lat indiańskie poparcie dla rebelii wygasło, spowodowane było to coraz większym nakręceniem spirali maoistowskiej przemocy i przymusowym poborem do partyzantki[8].

Na zajętych regionach powstancy tworzyli „komitety ludowe”. Stały one niejako na czele lokalnych społeczności. Każdym z komitetów kierowało pięciu „komisarzy politycznych“[8]. Komisarze polityczni korzystali z pracy komisarzy odpowiedzialnych za kierowanie organizacją i produkcją[8]. Kilka komitetów ludowych wchodziło w skład bazy, podległej kolumnie głównej, składającej się z 7 do 11 członków[8]. Na terenach kontrolowanych przez komitety ludowe mieszkańców obowiązywał surowo przestrzegany ład moralny. Rewolucjoniści zakazali organizowania imprez, karali chłostą zdradzających małżonków i alkoholików, golili głowy prostytutkom, zabijali homoseksualistów i organizowali przymusowe prace[8]. Tereny wiejskie siłowo izolowane były przy tym od miast[8][6]. Z drugiej strony komitety zaangażowały się w walkę z analfabetyzmem, oferowały pomoc medyczną oraz pomagały w pracach rolniczych[6]. Ponadto partyzanci pomagali rolnikom niszcząc bandy złodziei bydła[8].

W 1983 roku powstańcy nawiązali współpracę z handlarzami narkotyków z regionu Huánuco[8]. Co więcej, w zamian za ochronę, partyzanci wymuszali haracz od handlarzy narkotyków z kontrolowanej przez senderystów Doliny Górnej Huallag[7].

W latach 1983-1984 powstanie przybrało ofensywny charakter[8]. W kwietniu 1983 roku 50-osobowy oddział Ludowej Armii Partyzanckiej wkroczył do Luconamanca. Partyzanci zamordowali tam 67 osób uznanych przez nich za zdrajców[8][1]. W listopadzie 1983 roku rebelianci zabili burmistrza miejscowości Cerro de Pesco[1]. Burmistrzowie i inni lokalni politycy ze strachu przed maoistami masowo składali dymisje, a duchowni uciekali z terenów zagrożone przez rebeliantów[1][7]. Jak podaje Czarna księga komunizmu w samym 1984 roku senderyści przeprowadzili ponad 2600 akcji terrorystycznych, zginęło w nich 400 funkcjonariuszy państwowych[1].

Także regularna armia odpowiedzialna była za akty przemocy i zbrodnie[1]. Kiedy w czerwcu 1986 roku senderyści wywołali bunty w trzech zakładach karnych w stolicy, wojsko wybiło ponad 200 więźniów[1].

W 1984 roku w dziesięciu prowincjach (na 146 ogółem) wprowadzony został stan wyjątkowy[1]. Ofiarami wojska padali często przypadkowi mieszkańcy wsi. Według profesor Leonor Sagermann Bustinza dla służb bezpieczeństwa prawie każdy chłop był terrorystą[6]. Represyjna działalność rządu jedynie popchnęła niezdecydowanych w stronę rebeliantów[1].

W 1985 roku Sendero Luminoso utworzył nowy front partyzancki w regionie Puno. Dzielność buntowników rozszerzyła się na regiony La Libertad, Huanuco i La Mar oraz Górną Amazonię[1]. W miejscowościach Arequipa i Cuzco terroryści zniszczyli elektrownie[1]. W tym samym roku Świetlisty Szlak przyjął politykę mającą zastraszyć rządzący Amerykański Rewolucyjny Sojusz Ludowy. W przeciągu roku zamordowanych i brutalnie okaleczonych zostało siedmiu aprystów (podobnych tortur uświadczyć mogli tylko donosiciele)[1].

Porażkę rebeliantów przyśpieszył wybór Alberto Fujimori na prezydenta. Fujimori rozpętał terror rządowy; senderyści i podejrzewani o ich wspieranie, byli zatrzymywani, torturowani i zabijani. Kampania przeciwko partyzantom była coraz skuteczniejsza dzięki szkoleniom CIA i amerykańskim dostawom sprzętu wojskowego[6].

Na początku lat 90. rząd zmienił taktykę walki z powstańcami[1], wieśniacy przestali być uważani przez armię za wrogów[1]. Na pomoc rządowi przyszły w tym momencie tzw. Rondas Campesinas, czyli chłopskie oddziały samoobrony[6]. Opozycja narastała także wewnątrz Świetlistego Szlaku[1]. W partii doszło do próby rozłamu, buntownicy zostali jednak szybko spacyfikowani i poddani egzekucjom[1].

Plakat propagandowy Świetlistego Szlaku pochodzący z 1985 roku

Będący w odwrocie maoiści dosłownie masakrowali wieśniaków sprzeciwiających się rebelii i domniemanych kolaborantów[6]. Świetlisty Szlak utworzył ponadto w Amazonii obozy pracy przeznaczone dla zdrajców „sił ludowych”[1].

Jeszcze w 1991 roku partyzanci stanowili dominującą siłę polityczną na około 40% powierzchni kraju, a 55% ludności znajdowało się na terenach objętych stanem wyjątkowym[7].

16 lipca 1992 roku terroryści przeprowadzili atak z użyciem samochodu pułapki w ekskluzywnej dzielnicy Limy Miraflores. W eksplozji zginęło 25 osób, a rannych zostało kilkadziesiąt. Zamach był najbardziej krwawym atakiem Świetlistego Szlaku[9].

12 i 13 września 1992 roku Guzmán i jego zastępczyni Elena Iparraguire zostali schwytani przez policję[10]. 2 marca 1993 roku w ręce policji wpadła Margot „Edith“ Dominguez, koordynująca akcje wojskowe partii[10]. Guzmán wezwał do złożenia broni a rząd ogłosił amnestię dla senderystów. Większość powstańców złożyła broń i oddała się w ręce służb, niektórzy postanowili kontynuować walkę[6].

Po uwięzieniu Abimaela Guzmána władzę nad powstańcami objął Oscar Ramirez Duran[7], który został schwytany w 1999 roku[9]. Kolejnym przywódcą senderystów został ukrywający się pod pseudonimem „towarzysz Artemio“ (właściwie Florindo Flores)[6]. Pod jego dowództwem ruch nie odbudował dawnej potęgi, przetrzebieni przez rząd senderyści zdołali jednak przeprowadzać kolejne ataki partyzanckie i terrorystyczne[6]. W lutym 2012 roku Florindo Flores został ujęty przez armię w następstwie potyczki[6]. Floresa zastąpił Victor Quispe znany jako „towarzysz Jose“[9]. Obecnie partia pozostaje w rozbiciu i dzieli się na zwalczające się wzajemnie frakcje[7]. Świetlisty Szlak zdaje się coraz bardziej przypominać organizację handlarzy narkotyków[11].

W 2016 roku liczbę partyzantów Świetlistego Szlaku szacowano na 300[12] (w latach świetności liczył ich 20 tysięcy[6]).

Działalność Ruchu Rewolucyjnego im. Tupaca Amaru | edytuj kod

Ruch Rewolucyjny im. Tupaca Amaru (hiszp. Movimiento Revolucionario Tupac Amaru) jest zbrojnym ugrupowaniem o charakterze marksistowsko-leninowskim[13]. Organizacja narodziła się w Peru w 1983 lub 1984 roku[14][15]. Do pierwszych akcji militarnych Tupamaros doszło w 1986 roku[15]. W lutym 1987 roku bojownicy zajęli siedem stacji radiowych w Limie. Tam odczytali manifest programowy ruchu[15]. W latach 80. i 90. ugrupowanie prowadziło z rządem walki partyzanckie, porywało polityków i przeprowadzało zamachy bombowe[14][15].

W 1989 roku siły rządowe schwytały przywódcę ugrupowania Víctora „Comandante Rolando“ Polaya. Działacz zbiegł z więzienia i został ponownie ujęty w 1992 roku. Kolejnym dowódcą grupy został Nestor Cerpa Cartolini ukrywający się pod pseudonimem „Comandante Evaristo”)[15], przewodził on ruchowi do 1997 roku. Cartolini był dowódcą bojówki, która w grudniu 1996 roku zaatakowała i zajęła ambasadę Japonii w Limie[15]. Komandosi peruwiańscy w nocy z 23 na 24 kwietnia 1997 roku odbili ambasadę, w akcji zginęli wszyscy bojownicy[15]. Od tego czasu ruch nie podjął się większych akcji militarnych[14].

W XXI wieku Ruch Rewolucyjny im. Tupaca Amaru ma marginalne znaczenie, będąc w zasadzie organizacją przestępczą powiązaną z handlem narkotykami[15].

Liczba ofiar konfliktu | edytuj kod

W wojnie zginęło około 70 tysięcy osób[6].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q Czarna księga komunizmu s. 635
  2. Czarna księga komunizmu s. 632
  3. Świetlisty Szlak (pol.). encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2017-12-14].
  4. a b Czarna księga komunizmu s. 631
  5. a b c d e f g h Czarna księga komunizmu s. 633
  6. a b c d e f g h i j k l m n Aneta Wawrzyńczak: Krwawy Świetlisty Szlak - tragiczna historia Peru zatoczy koło? (pol.). wiadomosci.wp.pl. [dostęp 2017-12-15].
  7. a b c d e f Świetlisty szlak (pol.). stosunki-miedzynarodowe.pl. [dostęp 2017-12-14].
  8. a b c d e f g h i j k l Czarna księga komunizmu s. 634
  9. a b c Shining Path (ang.). perureports.com. [dostęp 2017-12-15].
  10. a b Czarna księga komunizmu s. 636
  11. Sendero Luminoso (SL) (ang.). globalsecurity.org. [dostęp 2017-12-15].
  12. Jonathan Watts: Che Guevara era closes as Latin America's oldest guerrilla army calls it a day (ang.). theguardian.com. [dostęp 2017-12-15].
  13. Tupac Amaru Revolutionary Movement (MRTA) (ang.). globalsecurity.org. [dostęp 2017-12-15].
  14. a b c Tupac Amaru Revolutionary Movement (ang.). encyclopedia.com. [dostęp 2017-12-15].
  15. a b c d e f g h Amerykomania: Księga jubileuszowa prof. dr hab. Andrzeja Mani. Tom 2, s. 633.

Bibliografia | edytuj kod

  • pod redakcją Włodzimierza Bernackiego i Adama Walaszka: Amerykomania: Księga jubileuszowa prof. dr hab. Andrzeja Mani. Tom 2. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2012. ISBN 978-83-233-3142-1.
  • Stéphane Courtois, Nicolas Werth, Jean-Louis Panné, Andrzej Paczkowski, Karel Bartošek, Jean-Louis Margolin: Czarna księga komunizmu. Warszawa: Prószyński i S-ka, 1999. ISBN 978-83-7180-326-0.
Na podstawie artykułu: "Wojna domowa w Peru" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy