Września


Na mapach: 52°19′30,4″N 17°33′54,9″E/52,325111 17,565250

Września w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Września (niem. Wreschen) – miasto w województwie wielkopolskim, w powiecie wrzesińskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Września. Położone 50 km na wschód od Poznania, nad rzeką Wrześnicą.

Ważny węzeł komunikacji drogowej i kolejowej. Okolica równinna, rolnicza.

Prywatne miasto szlacheckie lokowane w 1357 roku położone było w XVI wieku w województwie kaliskim[2].

Herb miasta – biała róża na czerwonym tle. Wywodzi się on z rodowego herbu Porajów – rodu będącego pierwszym właścicielem Wrześni.

W latach 1993–2009 we Wrześni przeprowadzano prawybory polityczne – parlamentarne, prezydenckie oraz do Parlamentu Europejskiego.

Według danych z 30 czerwca 2016 roku miasto liczyło 29 855 mieszkańców[1].

Spis treści

Położenie | edytuj kod

Według danych z 1 stycznia 2011 powierzchnia miasta wynosi 12,73 km²[3].

Miasto znajduje się przy międzynarodowej trasie E30autostradzie A2 na odcinku PoznańWarszawa.

Historia | edytuj kod

Rynek Ulica Kościelna Pałac na Opieszynie Pomnik Dzieci Wrzesińskich Pomnik 68 Pułku Piechoty

Wykopaliska archeologiczne świadczą o pojawieniu się na tym terenie pierwszych grup ludzkich w środkowej epoce kamiennej – mezolicie (8000–2500 lat p.n.e.). Z epoki tej pochodzi m.in. osada wydmowa z Tarnowej pod Pyzdrami, stąd w archeologii stosuje się określenie „kultura tarnowska”. Ciągłość osadnictwa potwierdzają znaleziska z epoki brązu i żelaza. Nieopodal Wrześni znajduje się Giecz – jeden z najważniejszych w średniowieczu grodów książęcych i siedziba kasztelanii. Za czasów Bolesława Chrobrego, według Galla Anonima gród skupiał 2300 wojowników. Coraz głośniej mówi się też o grodzisku w Grzybowie – wiosce położonej między Wrześnią a Gnieznem. Gród ma imponujące wymiary (4,7 hektara), a jego położenie blisko Gniezna, Giecza i Ostrowa Lednickiego świadczy o tym, iż musiał pełnić ważną rolę w okresie formowania się państwa polskiego. Najstarsze materiały dendrologiczne datuje się na rok 923.

Pierwsza wzmianka o Wrześni pochodzi z 1256. Lokacja miasta nastąpiła w połowie XIV w. Od 1314 miasto leżało w województwie kaliskim. Miasto rozwinęło się na planie owalnicy wzdłuż traktu handlowego łączącego Kalisz z Gnieznem, opodal skrzyżowania ze szlakiem Poznań – Łęczyca. Korzystne położenie miasta sprzyjało rozwojowi handlu i rzemiosła. W 1580 było tu 60 rzemieślników. Podczas wojny szwedzkiej w 1656 miasto zostało poważnie zniszczone.

Zabory Polski | edytuj kod

 Osobne artykuły: Powstanie wielkopolskie 1794 roku, Powstanie wielkopolskie 1806 rokuPowstanie wielkopolskie 1848 roku.

W wyniku II rozbioru Polski w 1793 miasto zostało włączone do Królestwa Prus. W wyniku zwycięskiego powstania wielkopolskiego 1806 roku w latach 1807-1815 Września wraz z całą Wielkopolską wchodziła w skład Księstwa Warszawskiego. Podczas Wiosny Ludów mieścił się tutaj obóz powstańców wielkopolskich 1848 roku. W drugiej połowie XIX w. istniało kilka zakładów przemysłowych: fabryka obuwia, fabryka powozów, betoniarnia, mleczarnia, cukrownia. Powstało również w tym okresie połączenie kolejowe Gniezno – Września – Oleśnica oraz Poznań – Września – Strzałkowo.

Międzynarodową uwagę przyciągnął strajk dzieci we Wrześni, który rozpoczął się 20 maja 1901 roku, po tym jak niemiecki nauczyciel wymierzył karę cielesną dzieciom za odmowę odpowiadania w języku niemieckim na lekcji religii. Zastrajkowało wówczas 118 uczniów i uczennic. Ich rodziców władze niemieckie ukarały więzieniem. Za przykładem dzieci wrzesińskich poszli uczniowie w innych szkołach zaboru pruskiego. W 1906 opór dzieci, podtrzymywany przez rodziców, przybrał postać powszechnego strajku. W fazie największego jego nasilenia strajkowało ok. 75 tys. dzieci w ok. 800 szkołach (na łączną ilość 1100 szkół).

W 1905 w mieście (noszącym wówczas nazwę Wreschen) mieszkało 7007 osób, w tym 65,4% Polaków, 28,9% Niemców i 5,5% Żydów[4], natomiast w całym ówczesnym powiecie wrzesińskim Polacy stanowili 85,6% (1890). Ponad stuletnie panowanie pruskie zakończył wybuch powstania wielkopolskiego. Po rozbrojeniu garnizonu pruskiego 28 grudnia 1918. Września powróciła pod władzę polską.

II RP | edytuj kod

W 1920 podczas wojny polsko-bolszewickiej, po odezwie Rady Obrony Państwa z dnia 1 lipca 1920, z inicjatywy hr. Stanisława Mycielskiego, mieszkańcy ziemi wrzesińskiej utworzyli Legię Ochotniczą Wrzesińską, która brała czynny udział w walkach w obronie Polski.

W latach międzywojennych Września była miastem handlowo-rzemieślniczym, zamieszkanym przez Polaków, Żydów i Niemców. W związku z tym w mieście istniały wówczas: kościół rzymskokatolicki, kościół ewangelicki i synagoga. W tym okresie na terenie Wrześni działało aktywnie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”.

II wojna światowa | edytuj kod

 Osobne artykuły: Kraj Warty, Wysiedlenia Polaków z Wielkopolski 1939–1941Heim ins Reich.

1 września 1939 bombowce hitlerowskie zburzyły cukrownię. 5 września Niemcy zbombardowali węzeł kolejowy we Wrześni, strategiczny punkt, gdyż krzyżowały się tu i łączyły linie wschód-zachód (Warszawa-Poznań) oraz północ-południe (Gdynia-Katowice). Miasto zajęli Niemcy i włączyli w obszar Kraju Warty. W latach 1939–1941 z miasta wysiedlono większość Polaków do Generalnego Gubernatorstwa, a w zamian sprowadzono Niemców w ramach akcji kolonizacyjnej Heim ins Reich. 22 stycznia 1945 do miasta wkroczyli żołnierze 1 armii pancernej gen. M. Katukowa, kończąc tym samym okres niemieckiej okupacji.

Okres powojenny | edytuj kod

Po wojnie nastąpiła intensywna rozbudowa i modernizacja przemysłu, gospodarki komunalnej, zaplecza socjalnego i kulturalnego, szkolnictwa i węzła komunikacyjnego. Powstała m.in. fabryka głośników Tonsil, zakłady zielarskie Herbapol, zakłady automatyki Mera-Zapmont oraz produkujące silniki elektryczne zakłady Mikroma[5]. Powstały osiedla o zabudowie blokowej oraz willowej. Utworzono Jezioro Wrzesińskie – zalew na rzece Wrześnicy (26 ha, 3 km dł.), a przy nim niewielki ośrodek wypoczynkowy. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. poznańskiego.

Od 2014 pod Wrześnią trwa budowa fabryki samochodów koncernu Volkswagen AG. Pierwsze samochody mają zjechać z linii produkcyjnej pod koniec 2016[6].

Budynki użyteczności publicznej we WrześniGmach Sądu RejonowegoBudynek Starostwa PowiatowegoSzpital PowiatowyDawne koszary we Wrześni

Demografia | edytuj kod

Według stanu na dzień 31 grudnia 2014 w mieście zamieszkiwało 28692 osób, w tym 15018 kobiet i 13674 mężczyzn[7].

  • Piramida wieku mieszkańców Wrześni w 2014 roku[1].


Zabytki | edytuj kod

Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Stanisława Biskupa Męczennika (farny) Drewniany Kościół Świętego Krzyża z 1664 r. - widok od wschodu

Na terenie miasta znajduje się 14 obiektów zabytkowych[8]:

Pomniki przyrody | edytuj kod

Transport | edytuj kod

Dworzec kolejowy we Wrześni EP09 i EU44 z TLK – widok od strony peronów

Września usytuowana jest przy autostradzie A2, która łączy Berlin z Warszawą. Przez miasto przebiegają drogi krajowe:

oraz drogi wojewódzkie:

Przez miasto przebiega również linia kolejowa nr 281: Oleśnica – Chojnice, a w odległości ok. 1,5 km na północ od stacji przebiega linia kolejowa nr 3 Warszawa Zachodnia – Poznań Główny – Kunowice. Połączenie z tą linią zapewnia łącznica kolejowa nr 807 i 808.

Komunikację autobusową w mieście i powiecie zapewnia lokalny oddział PKS Gniezno. Można spotkać tu także autobusy PKS Poznań, PKS Łodź, PKS Turek, PKS Włocławek, PKS Konin i inne.

Września posiada bezpośrednie połączenia autobusowe z Poznaniem, Gnieznem, Krakowem, Łodzią, Koninem, Turkiem, Włocławkiem, Szczecinem, Kielcami, Kaliszem i inne. Najwazniejsze kierunki lokalne to Słupca, Miłosław, Pyzdry, Orzechowo, Witkowo, Czerniejewo i Środa Wielkopolska. Autobusy lokalne nie kursują w niedziele i święta.

Edukacja | edytuj kod

 Osobny artykuł: Edukacja we Wrześni.
  • Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych (opieka naukowo-dydaktyczna: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu)
  • Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Prezydenta Stanisława Wojciechowskiego w Kaliszu, zamiejscowy Wydział Medyczno-Społeczno-Techniczny we Wrześni (utworzony w 2016 jako Wydział Inżynierii Przemysłu we Wrześni)
  • Liceum Ogólnokształcące im. Henryka Sienkiewicza
  • Zespół Szkół Politechnicznych im. Bohaterów Monte Cassino
  • Zespół Szkół Technicznych i Ogólnokształcących im. gen. dr. Romana Abrahama
  • Zespół Szkół Zawodowych nr 2 im. Powstańców Wielkopolskich
  • Zespół Szkół Specjalnych im. Janusza Korczaka
  • Zespół Szkół nr 1:
    • Gimnazjum nr 1 im. Mikołaja Kopernika
    • Samorządowa Szkoła Podstawowa nr 3
  • Gimnazjum nr 2 im. Andrzeja Prądzyńskiego
  • Samorządowa Szkoła Podstawowa nr 1 im. 68 Wrzesińskiego Pułku Piechoty
  • Samorządowa Szkoła Podstawowa nr 2 im. Dzieci Wrzesińskich
  • Samorządowa Szkoła Podstawowa nr 6 im. Jana Pawła II
  • Przedszkole Niepubliczne „Słoneczko”
  • Przedszkole Niepubliczne „Mali Przyrodnicy”
  • Przedszkole Niepubliczne „Miś Uszatek”
  • Przedszkole Publiczne nr 6 „Pszczółka Maja”
  • Niepubliczna Szkoła Muzyczna I i II st. "Collegium Artes"
  • Szkoła Podstawowa "Collegium Artes"
  • Niepubliczna Szkoła Muzyczna I stopnia Effect we Wrześni[9]
Szkoły we WrześniSzkoła Podstawowa nr 1 im. 68 Wrzesińskiego Pułku PiechotySzkoła Podstawowa nr 2 im. Dzieci WrzesińskichGimnazjum nr 1 im. Mikołaja KopernikaGimnazjum nr 2 im. Andrzeja PrądzyńskiegoZespół Szkół Technicznych i Ogólnokształcących im. gen. dr. Romana AbrahamaZespół Szkół Zawodowych nr 2 im. Powstańców WielkopolskichZespół Szkół Politechnicznych im. Bohaterów Monte Cassino

Kultura | edytuj kod

Amfiteatr Anny Jantar Widok wieży ciśnień i zbudowań PWiK od strony Szosy WItkowskiej Pomnik - ławeczka Bronisławy Śmidowiczównej

Media lokalne | edytuj kod

  • „Wieści z Ratusza” – Biuletyn Informacyjny Urzędu Miasta i Gminy we Wrześni
  • „Przegląd Powiatowy” – Biuletyn Informacyjny Starostwa Powiatowego we Wrześni
  • „Wiadomości Wrzesińskie” – tygodnik lokalny
  • „Gazeta Radio Września” – tygodnik lokalny
  • „Bezpłatna Gazeta Wielkopolska” – dwutygodnik regionalny
  • Radio Września 93,7 FM – lokalne radio nadające na częstotliwości UKF 93.7
  • NowaWrzesnia.pl – lokalny portal informacyjny
  • Wrzesnia.info.pl – lokalny portal informacyjny

Organizacje społeczne | edytuj kod

Wspólnoty wyznaniowe | edytuj kod

Poewangelicki Kościół Świętego Ducha z 1894 r.

Obecnie na terenie Wrześni działalność religijną prowadzą następujące kościoły i związki wyznaniowe:

Sport i turystyka | edytuj kod

 Osobny artykuł: Sport we Wrześni. Hala sportowa przy stadionie Victorii Września
  • Miejski Klub Sportowy Victoria Września
  • Klub Piłki Siatkowej Krispol Września
  • Klub Szachowy Wrzos
  • Klub Szachowy UKS Żak Września
  • Ludowy Uczniowski Klub Sportowy Orkan
  • Wrzesiński Klub Karate Do Shotokan
  • Wrzesińskie Towarzystwo Piłki Nożnej w Futsalu
  • Wrzesiński Klub Tenisa Stołowego
  • Wrzesińska Grupa Płetwonurków Aqua
  • Oddział PTTK we Wrześni im. Henryka Kamińskiego
  • Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej Sokół
  • Wrzesińskie Towarzystwo Tenisowe
  • Wrzesiński Klub Koszykówki
  • Klub Sportowy Kosynier
  • Ludowy Klub Sportowy Błękitni
  • Klub Strzelectwa Myśliwskiego Trap
  • Kurkowe Bractwo Strzeleckie
  • Stowarzyszenie Born to ride
  • Polski Związek Wędkarski koło Września
  • Uczniowski Klub Sportowy Hwarang Taekwondo Olimpijskie Września
  • Uczniowski Klub Sportowy Tiger Taekwondo
  • Uczniowski Klub Sportowy Karate Tradycyjnego Orzeł Września
  • Uczniowski Klub Sportowy Żak
  • Uczniowski Klub Jeździecki Parkur
  • Wrzesińska Brygada Kolarska
  • Stadion Miejski
  • Basen Miejski „Łazienki”
  • Park Wodny Aqualife
  • Wrzesińskie Zrzeszenie Miłośników Fantastyki
  • Klub Biegacza Kosynier

Współpraca międzynarodowa | edytuj kod

Miasta i gminy partnerskie:

Znani ludzie związani z Wrześnią | edytuj kod

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Wrześnią.

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c Września polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  2. Zenon Guldon, Jacek Wijaczka, Skupiska i gminy żydowskie w Polsce do końca XVI wieku, w: Czasy Nowożytne, 21, 2008, s. 180.
  3. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-07-26. ISSN 1505-5507.
  4. Na podstawie danych ze spisu powszechnego z 1905, według deklarowanego języka ojczystego i religii; część ludności zadeklarowała więcej niż jeden język ojczysty, Gemeindelexikon für das Königreich Preußen. Heft V. Provinz Posen, Berlin 1908.
  5. Wojciech Jankowski, Mały przewodnik po Polsce, Wydawnictwo Sport i Turystyk Warszawa 1983 ​ISBN 83-217-2329-2​ s. 340
  6. Fabryka Volkswagena (pol.). wrzesnia.naszemiasto.pl, 2014-03-18. [dostęp 2014-09-05].
  7. WRZEŚNIA - Miasto w centrum zainteresowania Dane statystyczne, www.wrzesnia.pl [dostęp 2015-12-28] .
  8. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo wielkopolskie. 2018-09-30. s. 257. [dostęp 2012-06-22].
  9. Niepubliczna Szkoła Muzyczna I stopnia Effect we Wrześni
  10. Koncert Muzykujących Skrzatów. „wrzesnia.naszeiasto.pl”, 2013-09-20. Września. ISSN 1505-5507
  11. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2017-09-20] .
  12. a b Szymon Krajniak: Historia miasta.
  13. Informacja o umowie partnerskiej Września-Bruz z 2007.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (miasto):
Na podstawie artykułu: "Września" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy