Wsiesław Briaczysławicz


Wsiesław Briaczysławicz w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Wsiesław Briaczysławicz, Wsiesław Czarodziej[1] (biał.Усяслаў Брачыславіч, Усяслаў Чарадзей, Усяслаў Полацкі; ros.Всеслав Брячиславич, Всеслав Вещий) – syn Briaczysława Iziasławicza, książę połocki, wielki książę kijowski. Urodził się około 1029 roku, zmarł 14 kwietnia 1101 roku. Był jedynym przedstawicielem Rurykowiczów połockich, który panował w Wielkim Księstwie Kijowskim.

Spis treści

Przydomek | edytuj kod

Ilustracja Iwana Bilibina z XIX wieku do podania o Olegu Światosławiczu lub Wołchu Wsiesławiczu. Według niektórych badaczy wzorem dla postaci z baśni był Wsiesław Czarodziej Wsiesław wraz z dwoma synami przeprawia się przez Dniepr w 1067 roku

Wsiesław Briaczysławicz urodził się jako syna Briaczysława Iziasławicza około 1029 roku. Imię jego matki jest nieznane. Powieść minionych lat podaje szczegóły urodzenia Wsiesława:

Wierzono, że w związku z nietypowymi okolicznościami narodzin i posiadanym przez księcia „amuletem”, Wsiesław miał magiczną moc. W nauce są rozbieżności co do znaczenia słowa ӕзвено. Słowo to jest interpretowane różnie: kołtun, znak, czepek, w którym się urodził. Użycie czasownika „nosi” w czasie teraźniejszym dowodzi, że tekst był pisany za życia Wsiesława.

Już za życia Wsiesława układano o nim legendy. Ówcześni poddani wierzyli, że książę ma dar proroczy, może przemienić się w wilka, w sokoła, w tura o złotych rogach. Autor Słowa o pułku Igora opisywał:

W niektórych baśniach wschodniosłowiańskich pojawia się Wołch Wsiesławicz – mądry władca, śmiały woj, syn księżniczki i okrutnego Węża, zwycięzca nad królem indyjskim. Historycy uważają, że za wzór bohatera wzięty został Wsiesław Czarodziej. Według badaczy epoki pamięć o Wsiesławie zachowała się w bylinach o Ilji Muromcu[3].

Walki z sąsiednimi księstwami | edytuj kod

W początkowym okresie panowania w Księstwie połockim Wsiesław zachował lojalność w stosunku do Wielkiego Księstwa Kijowskiego. W 1060 roku wraz z trzema synami Jarosława Mądrego – Iziasławem, Światosławem i Wsiewołodem – wziął udział w wyprawie przeciwko Torkom[4].

Powieść minionych lat podała, że Wsiesław rozpoczął wojny z sąsiadami około 1065 roku. Prawdopodobnie przyczyną zmiany polityki Połocka było dążenie do usamodzielnienia się w regionie. Wsiesław wykorzystał spory dynastyczne potomków Jarosława Mądrego i, jak napisał Latopis Pskowski, próbował zdobyć Psków, ale po długim oblężeniu zrezygnował[5].

W 1066 roku, według Latopisu Nowogrodzkiego, Wsiesław splądrował Nowogród Wielki: uprowadził kobiety i dzieci, także zdjął i wywiózł dzwony z soboru Mądrości Bożej w Nowogrodzie[6]. Historycy uważają, że zabrane z chramu artefakty miały upiększać nowo wybudowany sobór Mądrości Bożej w Połocku. Pogląd ten znajduje potwierdzenie w archeologii: prowadzone w Połocku wykopaliska dowodzą, że w latach 1056-1066 powstały dwie budowle obronne: zamek i sobór Mądrości Bożej (Sofia Połocka)[3]. Podboje Wsiesława na północy wywołały reakcję potomków Jarosława Mądrego. W zimie 1067 roku Iziasław, Światosław i Wsiewołod wyruszyli na Księstwo Połockie. Po drodze do stolicy Wsiesława złupili Mińsk.

 Osobny artykuł: Bitwa nad Niemigą.

Wsiesław po przegranej bitwie zdołał uciec znad Niemigi i schronił się prawdopodobnie w Połocku. Żadne ze źródeł nie podawało, że sojusznicy dotarli do stolicy księstwa: kilka miesięcy później, według Powieści minionych lat, bracia stacjonowali już pod Smoleńskiem nad rzeką Rszą. 10 lipca 1067 roku Iziasław, Światosław i Wsiewołod złożyli przysięgę, że nie zrobią Wsiesławowi krzywdy, jeśli ten przybędzie do nich. Wsiesław, ufając ich dobrym intencjom, spełnił prośbę, lecz, mimo gwarantowanego bezpieczeństwa, został schwytany i przewieziony do Kijowa, gdzie na rozkaz Iziasława został zamurowany w wieży wraz z dwojgiem synów[7].

Panowanie w Kijowie i powrót do Połocka | edytuj kod

W 1068 roku Ruś Kijowską najechali Połowcy. Decydującą bitwę rozegrano nad rzeką Altą, w której Jarosławicze ponieśli klęskę, następnie schronili się w Kijowie i Czernihowie. Rezultat wojny wywołał w Kijowie powstanie przeciwko Iziasławowi, na skutek którego 15 września 1068 roku kijowianie wyzwolili Wsiesława Czarodzieja i przekazali mu rządy nad księstwem. Iziasław znalazł schronienie na dworze bratanka swojej żony – Bolesława Śmiałego[8].

Wsiesław panował w Kijowie przez siedem miesięcy: na wieść, że Iziasław zdobył wsparcie militarne ze strony Bolesława Śmiałego i postanowił odzyskać tron, opuścił Kijów i uciekł do Połocka. Jednak stamtąd został wygnany, a na tron Iziasław wyniósł swojego syna, Mścisława Iziasławicza, który wkrótce zmarł. Namiestnikiem Iziasława w Połocku został jego drugi syn – Świętopełk Iziasławicz[9].

Wsiesław powrócił na tron połocki w 1071 roku, kiedy ponownie doszło do wojny Jarosławiczów z Połowcami[10]. W okresie 1071-1084 Rurykowicze kijowscy niejednokrotnie próbowali zająć Połock i pozbawić władzy Wsiesława. W 1073 roku Światosław, według Powieści minionych lat, podburzył swojego brata, Wsiewołoda, przeciwko Iziasławowi. Dążeniem Światosława było objęcie władzy w Kijowie. W celu zdobycia poparcia Wsiewołoda – Światosław insynuował, że Wsiesław i Iziasław podejmują próby wystąpienia przeciwko nim. Autor Powieści minionych lat przypisywał Światosławowi wypowiedź, z której wynikało, że Iziasław i Wsiesław Połocki prawdopodobnie zawarli sojusz:

Latopisy przemilczały dalszy etap intrygi z udziałem Wsiesława. W 1078 roku Księstwo Połockie najechał Włodzimierz Monomach, syn Wsiewołoda. Połock został spalony. Wsiesław Czarodziej nie zdołał obronić granic państwa: księstwo utraciło terytorium na południu od linii, łączącej miasta Łukoml i Łohojsk[11]. Prawdopodobnie w okresie 1078-1101 w Księstwie Połockim panował pokój[12], roczniki nie wspominają o żadnych wojnach, ani najazdach.

Powieść minionych lat podała dokładną datę i godzinę śmierci Wsiesława: 14 kwietnia 1101 roku o dziewiątej rano[13].

Przypisy | edytuj kod

  1. W polskiej literaturze imię zapisywane było również jako
  2. Слово о полку Игореве.
  3. a b У. Арлоў, 1029. Нарадзіўся князь Усяслаў Чарадзей, w: У. Арлоў, Г. Сагановіч, Дзесяць вякоў беларускай гісторыі, Менск, 1997.
  4. В год 6568 (1060), w: Повесть временных лет.
  5. В л'вто 6573, w: Псковские летописи.
  6. Въ лѣто 6574 (1066), w: Новгородская первая летопись старшего извода.
  7. В год 6575 (1067), w: Повесть временных лет.
  8. В год 6576 (1068), w: Повесть временных лет.
  9. В год 6577 (1069), w: Повесть временных лет.
  10. В год 6579 (1071), w: Повесть временных лет.
  11. В год 6604 (1096). Поучение, w: Повесть временных лет.
  12. А. Ю. Карпов, Всеслав Полоцкий, w: Люди Древней Руси. IX-XIII вв.
  13. В год 6609 (1101), w: Повесть временных лет.

Bibliografia | edytuj kod


Na podstawie artykułu: "Wsiesław Briaczysławicz" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy