Wuhan


Na mapach: 30°35′00″N 114°19′00″E/30,583333 114,316667

Wuhan w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Wuhan ([wùhân] i; chiń. upr. 武汉市; chiń. trad. 武漢市; pinyin Wǔhàn Shì) – miasto w środkowych Chinach, stolica prowincji Hubei.

Miasto jest jednym z największych ośrodków gospodarczych współczesnych Chin z dużym udziałem kapitału wielkich światowych korporacji; rozwinięty przemysł wysokich technologii, hutnictwo metali, przemysł włókienniczy, spożywczy, maszynowy, stoczniowy, samochodowy, chemiczny oraz rafineryjny[3]. Centralny węzeł komunikacyjny, duży port nad rzeką Jangcy, port lotniczy Wuhan-Tianhe. Trzecie miasto w kraju po Pekinie i Szanghaju pod względem poziomu szkolnictwa wyższego[4].

Spis treści

Geografia | edytuj kod

Jezioro Wschodnie

Wuhan leży u zbiegu rzeki Han do Jangcy na jej środkowym biegu. Na zachodnim brzegu rzeki Jangcy leżą m.in. dawne miasta Hankou i Hanyang, dzisiaj wchodzące w skład Wuhanu, zaś na wschodnim brzegu pozostałe dzielnice m.in. Wuchang. Ponadto w dzielnicy Huangpi do Jangcy wpływa rzeka She. Większa część miasta leży na równinnych terenach, jedynie w północnej części dzielnicy Huangpi oraz północno-wschodniej części dzielnicy Xinzhou przeważa krajobraz górzysty. Na terenie Wuhanu istnieje 38 jezior[5], w tym największe jezioro - Wschodnie o powierzchni 33 km², które jest największym w Chinach jeziorem na obszarze miejskim[6]. W Wuhanie występują wszystkie cztery pory roku. Panuje tutaj klimat subtropikalny monsunowy z obfitymi opadami deszczu[7].

Podział administracyjny | edytuj kod

Dzielnica Jiang’an (widok na tunel pod rzeką Jangcy) Dzielnica Wuchang (widok na dworzec kolejowy Wuchang)

Wuhan dzieli się na 13 dzielnic, w skład których wchodzą 156 subdystrykty[9].

Demografia | edytuj kod

Nocny targ Baocheng Road (dzielnica Jiang’an)

W 2019 roku w Wuhanie mieszkało 11 212 000 osób[2]. Wśród osób zameldowanych na stałe 51% mieszkańców było mężczyznami, a 49% kobietami, ponadto 15% ludności było w wieku do 17 lat, 64% pomiędzy 18 a 59 rokiem życia, zaś 21% ludności było w wieku 60 lat i powyżej[10]. Średnia długość życia w 2019 roku wynosiła 81,4 lat[2].

Historia | edytuj kod

Wczesna historia | edytuj kod

Wieża Żółtego Żurawia za czasów panowania dynastii Yuan

Obecny Wuhan powstał poprzez połączenie trzech miast Hankou, Hanyangu i Wuchangu[13]. Na terenie dzisiejszej dzielnicy Huangpi w XVI – XIV wieku p.n.e., w okresie panowania dynastii Shang, istniało antyczne miasto Panlongcheng[14]. Prawobrzeżna część obecnego miasta m.in. Wuchang, począwszy od panowania dynastii Zhou, podlegała sąsiedniemu obecnemu miastu Ezhou, które najpierw było stolicą wasala tzw. hrabstwa E, następnie w Epoce Trzech Królestw pełniło przez pewien czas funkcję stolicy państwa Wu, zaś w następnych wiekach było stolicą prowincji[15]. W 223 roku wzniesiono wieżę Żółtego Żurawia. Miasto Hanyang, które zostało założone za rządów dynastii Sui (581–618), w okresie panowania dynastii Song (960-1279) wraz z Wuchang stały się jednym z najlepiej prosperujących ośrodków handlowych wzdłuż rzeki Jangcy[16]. Z czasów powyższej dynastii pochodzi pagoda Wuying[17] oraz pierwotne zabudowania Tarasu Guqin[18], który miał upamiętniać legendę o przyjaźni Yu Boya i Zhong Ziqi[19]. W okresie panowania dynastii Ming miasto Wuchang stało się stolicą prowincji[15]. W okresie panowania cesarza Chenghua (1464-1487) rzeka Hanjiang zmieniła swój bieg i oddzieliła Hankou od Hanyang. Od tego czasu w Hankou zaczęło się rozwijać jako miasto handlowe i już na początku XVII wieku było największym portem śródlądowym w kraju[20]. Ponadto od XVII wieku zaczął funkcjonować handlowy szlak herbaciany z Hankou do Carstwa Rosyjskiego o długości 13 tysięcy km[21].

XIX – XX wiek | edytuj kod

Otwarcie pierwszego mostu na rzece Jangcy

Na mocy zawartego między Chinami, Francją i Imperium brytyjskim traktatu tiencińskiego kończącego II wojnę opiumową, otwarto Hankou dla handlu zagranicznego, co dało dodatkowy impuls do rozwoju gospodarczego trzech sąsiadujących ze sobą miast. W latach 1861–1896 przyznano w Hankou koncesje Brytyjczykom, Francuzom, Niemcom, Japończykom oraz Rosjanom, dzięki czemu powstało w tym czasie wiele przedsiębiorstw zagranicznych zajmujących się handlem i spedycją[22]. W okresie największej prosperity miasto odpowiadało za eksport 80% chińskiej herbaty[23]. Rosyjscy kupcy założyli w 1863 roku faktorię herbaty Shunfeng Brick, pierwsze przedsiębiorstwo na terenie obecnego Wuhanu finansowane z zagranicy[24]. W 1891 roku do Hankou z wizytą przybył późniejszy car Mikołaj II Romanow. Faktoria herbaty w mieście przynosiła Imperium Rosyjskiemu ogromne zyski, które w tym samym roku stanowiły prawie jedną trzecią całkowitego dochodu państwa[25]. W latach 1891-1893 ówczesny gubernator Zhang Zhidong założył w Hanyang pierwszy kompleks przemysłu żelazowo-stalowego w kraju, zaś w 1895 roku fabrykę broni[26]. Według statystyk przeprowadzonych w 1905 roku przez japońskiego konsula w Hankou, w mieście funkcjonowało 124 przedsiębiorstwa założone przez obcokrajowców, których było ponad 2 tysiące osób (nie licząc dyplomatów, wojskowych i osób zajmujących się działalnością religijną)[27]. W 1906 roku uruchomiono linię kolejową do Pekinu, zaś pociągi odjeżdżały ze stacji Dazhimen, której budynek znajduje się w obecnej dzielnicy Jiang’an[28].

Hankou, Wuchang i Hanyang odegrały ważną rolę w XX-wiecznej historii Chin. W 1911 roku doszło do powstania w Wuchang, które dało początek rewolucji Xinhai, w wyniku której doszło do obalenia dynastii Qing i proklamowania Republiki Chińskiej. Obszar dzisiejszego Wuhanu był główną areną walk pomiędzy siłami cesarskimi a rewolucjonistami, których nadrzędnym celem było zdobycie arsenału w Hanyangu.

W pierwszych dekadach XX wieku w koncesjach mocarstw zachodnich powstało szereg budowli, które przetrwały do dnia dzisiejszego i stanowią charakterystyczną zabudowę obecnej dzielnicy Hankou[22]. W grudniu 1926 roku Hankou zostało zdobyte przez wędrujące z Guangdongu na północ siły Kuomintangu, co oznaczało wzmocnienie pozycji nacjonalistów w rejonie środkowego Jangcy. Zaraz po wkroczeniu Kuomintangu w mieście doszło do antybrytyjskich wystąpień. Tłum dokonał ataków na brytyjskie posiadłości, po których zawarto umowę z Brytyjczykami odnośnie dopuszczenia Chińczyków do zarządzania koncesjami[22]. Do pierwszej próby połączenia trzech miast w jedno o nazwie Wuhan doszło w 1927 roku, gdy w mieście powstał odrębny rząd stworzony przez lewicowe skrzydło KMT i KPCh[19]. Jednak wkrótce doszło do zerwania współpracy. Mao Zedong, późniejszy przywódca Chińskiej Republiki Ludowej, utworzył w Wuchangu Instytut Ruchu Ludowego, gdzie w 1927 odbył się piąty kongres Komunistycznej Partii Chin. W 1928 roku przekształcono założony w 1893 roku Instytut Ziqiang w Uniwersytet Wuhański[29]. W 1931 roku doszło do wielkiej powodzi w Chinach, która pochłonęła wiele istnień ludzkich, zaś miasto Hankou było zalane przez trzy miesiące[30]. W 1936 roku uruchomiono linię Kanton – Hankou, której pociągi odjeżdżały jednak z dzisiejszej dzielnicy Wuchang, znajdującej się na drugim brzegu rzeki Jangcy[31].

W trakcie wojny chińsko-japońskiej, po zajęciu Nankinu przez Japończyków w 1937 roku, rząd Kuomintangu wycofał się do Hankou, które stało się centrum chińskiego ruchu oporu. Miasto w okresie od 11 czerwca do 27 października 1938 roku broniło się przed wojskami japońskimi. Była to najdłuższa i największa bitwa w całej wojnie[32]. Od 1937 roku do 1945 roku miasto znajdowało się pod okupacją Cesarstwa Wielkiej Japonii. Obecne miasto Wuhan powstało w 1949 roku z połączenia trzech sąsiadujących ze sobą miast – Hankou, Hanyangu i Wuchangu[13]. W latach pięćdziesiątych XX wieku nastąpił szybki rozwój przemysłu, głównie przemysłu ciężkiego i tekstylnego[33]. 15 października 1957 roku otwarto pierwszy w historii most drogowo-kolejowy na rzece Jangcy[34]. W 1958 roku w mieście utworzono Wuhański Instytut Wirusologii, którego częścią jest otwarte w 2017 Narodowe Laboratorium Bezpieczeństwa Biologicznego, gdzie bada się niebezpieczne patogeny, m.in. wirusa SARS i wirusa Ebola (BSL-4)[35]. W 1981 roku zaczęto odbudowę wieży Żółtego Żurawia. W 1991 roku otwarto specjalną strefę ekonomiczną Wuhan East Lake High-tech Development Zone (tzw. Dolinę optyczną), jedyną wówczas w kraju strefą z dziedziny high-tech[36]. Drugi most na rzece Jangcy otwarto w 1995 roku i jednocześnie wyznaczono tzw. pierwszą obwodnicę przechodzącą przez oba ówczesne mosty[37]. W samym roku oddano do użytku port lotniczy Wuhan-Tianhe[38]. W 2000 roku doszło do katastrofy lotu Wuhan Airlines 343.

XXI wiek | edytuj kod

Wuhan Future City (Dolina Optyczna)

W pierwszych dwóch dekadach nowego wieku znacznie rozbudowano infrastrukturę drogową miasta: oddano do użytku 8 mostów nad rzeką Jangcy[37], dwunitkowy tunel pod rzeką[39] oraz dwie obwodnice[40][41], zaś czwarta ma zostać oddana pod koniec 2020 roku[42]. Pierwszą linię metra w Wuhanie oddano do użytku w 2004 roku[43]. Miasto od początku wieku zaczęło rozwijać przemysł wysokich technologii, w wyniku czego w 2018 roku wartość dodana tego przemysłu przekroczyła kwotę 300 miliardów CNY, co stanowiło wówczas 20% przychodu PKB Wuhanu[44]. W 2013 roku w Dolinie optycznej otwarto pierwszą w Chinach strefę wolnego handlu[45].

W związku z wyborem Wuhanu na gospodarza Światowych wojskowych igrzysk sportowych w mieście wybudowano szereg obiektów sportowych m.in. kompleks sportowy Wuhan Five Rings Sports Center[46]. Miasto Wuhan zostało w 2017 roku Miastem Kreatywnym UNESCO w dziedzinie designu[47]. W 2019 roku ukończono najwyższy budynek w mieście Wuhan Center. W tym samym roku odbyła się największa impreza sportowa w historii miasta, Światowe Wojskowe Igrzyska Sportowe w których wzięło udział ponad 9 tysięcy sportowców.

To właśnie w Wuhan w 2019 odnotowano pierwsze przypadki nowej choroby wywołującej zapalenie płuc wśród mieszkańców związanych z rynkiem zwierząt i owoców morza. Następnie chińscy naukowcy zidentyfikowali nowego koronawirusa, który okazał się podobny pod względem sekwencji genetycznej do wirusa SARS-CoV wywołującego ostry zespół oddechowy (SARS). (zob. pandemia COVID-19 w Chinach).

Od 24 stycznia do 8 kwietnia 2020 Wuhan został objęty kwarantanną z powodu epidemii wirusa SARS-CoV-2[48].

Transport | edytuj kod

Koleje | edytuj kod

Dworzec kolejowy Hankou

Wuhan jest centralnym węzłem kolejowym w kraju, odchodzą stąd bezpośrednie pociągi zarówno na północ do Pekinu, na południe do Kantonu/Hongkongu, jak też na wschód do Szanghaju i na zachód do Chengdu oraz do sąsiednich prowincji. Największym dworcem w mieście jest Dworzec Główny. Pozostałe ważniejsze dworce to: Hankou i Wuchang. Podczas święta narodowego w okresie od 1 do 8 października 2020 roku wszystkie stacje obsłużyły ponad 1,8 mln osób wyjeżdżających z miasta, co stanowiło 70% obciążenia z poprzedniego roku[49]. Z powyższych dworców kursują pociągi kolei dużej prędkości, które obsługują m.in. linię Wuhan – Kanton, z której w ciągu 10 lat od momentu oddania do użytku skorzystało 500 mln pasażerów[50].

Komunikacja lotnicza | edytuj kod

Miasto obsługuje port lotniczy Wuhan-Tianhe, z którego w 2019 roku skorzystało ponad 27 mln pasażerów[51].

Transport drogowy | edytuj kod

Pierwszy most na rzece Jangcy

Na koniec 2019 roku w Wuhanie było zarejestrowanych 3,14 mln samochodów[2].

Wuhan posiada 10 mostów przez rzekę Jangcy, począwszy od pierwszego w kraju mostu na wymienionej rzece oddanego w 1957 roku, do najnowszego oddanego we wrześniu 2019 roku[37]. Dodatkowo od 2008 roku pod rzeką przechodzi dwunitkowy tunel, z dwoma pasami w każdym kierunku[39].

Miasto posiada trzy obwodnicę, ponadto czwarta jest w budowie[42].

Najważniejsze drogi wychodzące z Wuhanu:

Transport publiczny | edytuj kod

Tramwaj na stacji University Science Park  Osobny artykuł: Metro w Wuhanie.

We wrześniu 2020 roku z transportu publicznego w Wuhanie korzystało dziennie średnio 5,815 mln pasażerów (spadek o ponad 30% w stosunku do września 2019 roku), w tym:

  • autobusy i tramwaje: 2,380 mln (-40%)
  • metro: 2,600 mln (-26%)
  • taxi: 825 tysięcy (-5%)
  • tramwaje wodne: 10 tysięcy (-48%)[52].

W listopadzie 2020 roku system metra w Wuhanie miał długość 339 km, zaś z 9 linii metra w 2019 roku korzystało dziennie średnio 3,35 mln pasażerów[53].

W Wuhanie działają 3 linie tramwajowe o łącznej długości 48,5 km i obsługujące 62 przystanków[54][55].

Ekonomia | edytuj kod

Strefa ekonomiczna „Dolina optyczna” Strefa ekonomiczna WEDZ

W 2019 roku przychód PKB Wuhanu zaliczył wzrost 7,4% w stosunku do poprzedniego roku i wyniósł ponad 1,62 biliona CNY[2], co stanowiło siódmy wynik na kontynentalnych Chinach[56]. W 2019 roku sektor usług odpowiadał za 60,8% przychodu PKB miasta, zaś za 39,2% pozostałe sektory gospodarki tj 36,9% - sektor przemysłowy i 2,3% - sektor rolniczy[2].

Główne ośrodki przemysłu wysokiej technologii skupiają się w specjalnych strefach ekonomicznych. Strefa Wuhan East Lake High-tech Development Zone (tzw. Dolina optyczna), mieszcząca się na prawobrzeżnej części miasta, w 1991 roku została jedyną wówczas w kraju strefą z dziedziny high-tech. Ponadto od 2001 roku utworzono w niej pierwszą w kraju strefę optoelektroniki, od 2007 roku została krajową bazą przemysłu biologicznego, zaś w 2011 roku została drugą w kraju po Pekinie niezależną strefą innowacji[36]. W 2019 roku powyższa strefa zajęła czwarte miejsce w kraju wśród stref zaawansowanej technologii i drugie w dziedzinie optoelektroniki[57]. Strefa ta przyniosła w 2018 roku przychód w wysokości 665 miliarda CNY, co stanowiło ponad 40% przychodu Wuhanu[58]. Otwarta w 2013 roku w Dolinie optycznej pierwsza w Chinach strefa wolnego handlu, obejmująca swoim zasięgiem niecałe 2 km², w 2018 roku odpowiadała za ponad jedną trzecią wolumenu eksportu całego miasta[45].

Strefa Wuhan Economic & Technological Development Zone (WEDZ), której głównymi filarami jest przemysł samochodowy i elektroniczny, osiągnęła w 2017 roku przychód w wysokości 144 miliarda CNY, co stanowiło 10% przychodu Wuhanu[59].

W 2019 roku ponad 300 firm z listy Fortune Global 500 dokonało inwestycji w mieście[60]. Swoją główną siedzibę w Wuhanie ma firma Dongfeng Motor, która w 2019 roku znajdowała się na 82 miejscu na powyższej liście, obejmującej największe na świecie firmy według przychodu brutto[61].

Do rozwoju miasta przyczynił się także fakt, iż Wuhan od 23 kwietnia 2014 roku jest jedną z końcowych stacji tzw. nowego szlaku jedwabnego, regularnego połączenia kolejowego z Europą utworzonego w wyniku inicjatywy „jeden pas i jedna droga[62]. W 2019 roku miasto obsłużyło 408 pociągów towarowych z powyższej trasy, w tym 195 było wyjeżdżających z miasta i 213 powrotnych z Europy[63]. Ponadto w 2019 roku łączne obroty ładunkowe portu rzecznego w Wuhanie wyniosły 1,69 milionów TEU [64].

W 2019 roku dochód rozporządzalny mieszkańca Wuhanu zameldowanego na stałe wyniósł 51 706 CNY, który w stosunku do poprzedniego roku (bez uwzględnienia inflacji) wzrósł o 9,2%, zaś dochód PKB w przeliczeniu na mieszkańca w 2019 roku wyniósł 145 tysięcy CNY[2].

Najwyższe budynki | edytuj kod

Minsheng Bank Building

W Wuhanie pod koniec października 2020 roku znajdowało się 100 budynków których wysokość przekraczała 150 metrów[65].

Kultura | edytuj kod

Zestaw dzwonów z grobu markiza Zenga z Yi

W Wuhanie znajduje się wiele instytucji kulturalnych, na czele z Salą Koncertową Qintai[76], Teatrem Wielkim Qintai[77] i Wuhańskim Muzeum Sztuki[78].

Wybudowana w 1990 roku Sala Akrobatyczna posiada główną salę widowiskową o pojemności 3 tysięcy widzów[79]. Założona w 1953 roku Trupa akrobatyczna z Wuhan, wielokrotnie nagradzana w kraju i na świecie, jest jedną z najstarszych grup akrobatycznych w Chińskiej Republice Ludowej[80].

W Hubejskim Muzeum Prowincjonalnym znajduje się odlany w 433 roku p.n.e., największy instrument muzyczny z brązu (bianzhong), jaki kiedykolwiek odkryto. Kompletny zestaw zawiera 65 dzwonków zawieszonych na trójpoziomowym stojaku o wadze ponad 2 ton[81]. Każdy dzwonek może emitować dwa różne dźwięki w zależności od tego, gdzie został uderzony, zaś cały zestaw ma zakres pięciu oktaw z pełną 12-tonową skalą[82].

Edukacja | edytuj kod

Uniwersytet Wuhański (Wydział Humanistyczny)

W 2017 roku w Wuhanie znajdowały się 84 wyższe uczelnie, na których studiowało prawie 948 tysięcy osób, ponadto w mieście funkcjonowało 500 szkół średnich, 601 szkół podstawowych i 9 szkół specjalnych[83].

W Wuhanie znajdują się czołowe w kraju wyższe uczelnie:

  • Uniwersytet Nauki i Technologii Huazhong (中科技大学|华中科技大学) (zał. w 1953 roku, w 2019 roku na 7 miejscu w rankingu najlepszych uniwersytetów w kraju[84])
  • Uniwersytet Wuhański (武汉大学|武汉大学) (zał. w 1893 roku, w 2019 roku na 12 miejscu w rankingu)

Ponadto w 2019 roku w pierwszej setce najlepszych uniwersytetów w Chinach znajdowały się także:

  • Wuhański Uniwersytet Technologiczny (武汉理工大学|武汉理工大学) (zał. w 1945 roku)
  • Środkowochiński Uniwersytet Pedagogiczny (中师范大学|华中师范大学)
  • Uniwersytet Ekonomii, Polityki i Prawa Zhongnan (中南财经政法大学|中南财经政法大学) (zał. w 1948 roku)
  • Chiński Uniwersytet Nauk o Ziemi, Instytut w Wuhanie (中国地质大学|中国地质大学 -武汉) (zał. w 1952 roku)
  • Uniwersytet Rolniczy Huazhong (中农业大学|华中农业大学) (zał. w 1898 roku)

Pozostałe notowane wyższe uczelnie:

  • Uniwersytet Hubejski (湖北大学|湖北大学)
  • Wuhański Instytut Technologiczny (武汉工程大学|武汉工程大学) (zał. w 1972 roku)
  • Wuhański Uniwersytet Nauki i Technologii (武汉科技大学|武汉科技大学)
  • Hubejski Uniwersytet Technologiczny (湖北工业大学|湖北工业大学) (zał. w 1958 roku)
  • Południowośrodkowy Uniwersytet Narodowości (中南民族大学|中南民族大学)
  • Wuhański Uniwersytet Włókienniczy (武汉纺织大学)
  • Uniwersytet Jianghan (江汉大学|江汉大学) (zał. w 1981 roku)
  • Politechnika Wuhańska (武汉轻工大学)
  • Hubejski Instytut Ekonomiczny (湖北经济学院|湖北经济学院)
  • Hubejski Uniwersytet Pedagogiczny (湖北第二师范学院)
  • Wuhański Instytut Wychowania Fizycznego (武汉体育学院|武汉体育学院)

Ponadto w mieście funkcjonują m.in. następujące wyższe uczelnie:

  • Wuhańskie Konserwatorium Muzyczne (武汉音乐学院|武汉音乐学院)
  • Hubejski Instytut Sztuk Pięknych (湖北美术学院|湖北美术学院)
  • Hubejski Instytut Tradycyjnej Medycyny Chińskiej (湖北中医学院|湖北中医学院) (zał. w 1954 roku)
  • Wyższa Szkoła Łączności (武汉交通职业学院)
  • Wyższa Szkoła Informatyki (武汉软件工程职业学院)
  • Hubejska Akademia Policyjna (湖北警官学院|湖北警官学院)

Atrakcje | edytuj kod

Wieża Żółtego Żurawia

Lista najważniejszych atrakcji turystycznych w mieście:

  • Wieża Żółtego Żurawia
  • kompleks pałaców i świątyń na Wzgórzu Mulan[85]
  • pagoda Wuying[17]
  • Świątynia Guiyuan[86]
  • Świątynia Changchun[87]
  • Pawilon Qingchuan[88]
  • okolice jeziora Dōng Hú (East Lake) (m.in. Huguangge - Pawilon Migoczącego Jeziora)[89]
  • Muzeum Prowincji Hubei[90]
  • Muzeum Wuhan[91]
  • Muzeum Sztuki[92]
  • Muzeum Historii Naturalnej[93]
  • ZOO w Wuhan
  • Park rozrywki Happy Valley[94]

Sport | edytuj kod

Wuhan Sports Center Stadium – ceremonia otwarcia Światowych Wojskowych Igrzysk Sportowych w 2019 roku Optics Valley International Tennis Center

Wuhan było gospodarzem międzynarodowych imprez sportowych m.in. :

Od 2014 roku organizowany jest w mieście turniej tenisowy rangi WTA Premier 5Wuhan Open.

W mieście swoją siedzibę mają następujące kluby sportowe:

W Wuhanie znajduje się szereg obiektów sportowych m.in.:

  • Wuhan Sport Center - kompleks sportowy obejmujący stadion i halę sportową o pojemności odpowiedni 58 i 12 tysięcy widzów oraz basen o pojemności 3,5 tysiąca widzów[95];
  • Wuhan Five Rings Sports Center – kompleks sportowy obejmujący stadion sportowy o pojemności 30 tysięcy widzów, halę sportową o pojemności 8 tysięcy widzów i basen o pojemności 3 tysięcy widzów[46];
  • Hankou Cultural Sports Centre – wielofunkcyjny stadion o pojemności 20 tysięcy widzów;
  • Xinhua Road Sports Center – wielofunkcyjny stadion o pojemności 32 tysięcy widzów;
  • Optics Valley International Tennis Center - centrum tenisowe obejmujące m.in. główny kort o pojemności 14 tysięcy widzów[96];
  • hale sportowe Hongshan[97] i Hubei Olympic Center[98] o pojemności odpowiednio 8 i 5 tysięcy widzów.

Miasta i regiony partnerskie | edytuj kod

Miasta i regiony partnerskie Wuhanu (stan na koniec 2019)[99][100][101].

Znane osoby | edytuj kod

W Wuhanie urodziły się m.in. następujące osoby:

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c 2018年武汉统计年鉴, 1-1 Land area, Population density, Households and Population (ang.). tjj.wuhan.gov.cn, 2019-04-04. [dostęp 2020-11-15].
  2. a b c d e f g h 2019年武汉市国民经济和社会发展统计公报 (chiń.). wuhan.gov.cn, 2020-03-29. [dostęp 2020-11-15].
  3. Wuhan, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2010-12-26] .
  4. 'Polarization of driving forces' becomes a big trend for China's urban development (ang.). scio.gov.cn, 2019-12-30. [dostęp 2020-11-15].
  5. Lake travel in Wuhan (ang.). china.org.cn, 2010-10-29. [dostęp 2020-11-15].
  6. East Lake Scenic Area (ang.). chinadaily.com.cn. [dostęp 2020-11-15].
  7. Geography (ang.). wh.gov.cn. [dostęp 2020-11-15].
  8. Wuhan, Chiny – wwis.imgw.pl [dostęp 2020-11-15].
  9. 2018年武汉统计年鉴, 1-2 Administrative Division and Grassroots Units (2017) (ang.). tjj.wuhan.gov.cn, 2019-04-04. [dostęp 2020-11-15].
  10. 2018年武汉统计年鉴, 2-5 Population grouped by age (2017) (ang.). tjj.wuhan.gov.cn, 2019-04-04. [dostęp 2020-11-15].
  11. Hooper 1911 ↓, s. 919.
  12. File 12: Population of Urban Agglomerations with 300,000 Inhabitants or More in 2018, by country, 1950-2035 (thousands) (ang.). population.un.org. [dostęp 2020-11-15].
  13. a b Wuhan – miasto wody i wiatru (ang.). polish.cri.cn, 2018-05-28. [dostęp 2020-11-15].
  14. Early Age Tombs and Bronzes Workshop Remains Discovered in Panlongcheng Site, Hubei Province (ang.). chinesearchaeology.cn, 2016-06-28. [dostęp 2020-11-15].
  15. a b Wu Kingdom Capital in Ezhou (ang.). chinadaily.com.cn, 2016-06-28. [dostęp 2020-11-15].
  16. Wuhan-City on Rivers (ang.). china.org.cn. [dostęp 2020-11-15].
  17. a b Hong Hill, Wuhan (ang.). hubei.gov.cn. [dostęp 2020-11-15].
  18. Tips in Wuhan (ang.). chinatoday.com.cn, 2018-10-12. [dostęp 2020-11-15].
  19. a b The Legend of Yu Boya and Zhong Ziqi (ang.). hubei.gov.cn, 2014-07-08. [dostęp 2020-11-15].
  20. Wuhan: A Gateway to Nine Provinces (ang.). chinatoday.com.cn, 2018-10-11. [dostęp 2020-11-15].
  21. China-Russia Ancient Tea Route seeks int’l protection (ang.). hubei.gov.cn, 2015-02-11. [dostęp 2020-11-15].
  22. a b c Hankou Concession (ang.). wuhancityofdesign.com, 2017-08-22. [dostęp 2020-11-15].
  23. Explore tea history of Hankou, Wuhan (ang.). hubei.gov.cn, 2016-06-03. [dostęp 2020-11-15].
  24. Retracing China-Russia Ancient Tea Route departs Wuhan (ang.). hubei.gov.cn, 2014-08-19. [dostęp 2020-11-15].
  25. Chen Yuexi: Chinese tea still the best gift for Russians (ang.). globaltimes.cn, 2019-01-07. [dostęp 2020-11-15].
  26. Founding History of Made in Hanyang: the Rise of Modern China's Industry in the Self-Strengthening Movement (ang.). wuhancityofdesign.com, 2017-08-22. [dostęp 2020-11-15].
  27. Overview of Wuhan City (Overview of Urban History, Humanities and Nature) (ang.). wuhandesign.cn, 2017-08-22. [dostęp 2020-11-15].
  28. Two Sites in Wuhan has Included in the Tea Road Program of World Heritage Tentative List (ang.). news.cri.cn, 2019-03-27. [dostęp 2020-11-15].
  29. Wuhan University, Overview (ang.). en.whu.edu.cn. [dostęp 2020-11-15].
  30. General Introduction of the Yangtze River (ang.). en.people.cn. [dostęp 2020-11-15].
  31. Canton-Hankow Railway (ang.). The Sydney Morning Herald/trove.nla.gov.au, 1935-06-09. [dostęp 2020-11-15].
  32. Liu Qiang: The defining battles that shape anti-Japanese war history, Battle of Wuhan (ang.). china.org.cn, 2015-05-29. [dostęp 2020-11-15].
  33. Zhuan Ti: Friendship key to business growth (ang.). chinadaily.com.cn, 2017-07-28. [dostęp 2020-11-15].
  34. Three generations on the Wuhan Yangtze River Bridge (ang.). news.cgtn.com, 2019-09-13. [dostęp 2020-11-15].
  35. Wuhan National Biosafety Laboratory. lssf.cas.cn. [dostęp 2020-01-30].
  36. a b Wuhan East Lake High-tech Development Zone -- China · Optics Valley (ang.). wuhancityofdesign.com. [dostęp 2020-11-15].
  37. a b c Ten completed Yangtze River bridges in Wuhan (ang.). wh.gov.cn. [dostęp 2020-11-15].
  38. Wuhan Tianhe International Airport (ang.). chinadaily.com.cn, 2019-04-09. [dostęp 2020-11-15].
  39. a b First Yangtze River Tunnel Opens to Traffic on Dec 28, 2008 in Wuhan, Hubei Province (ang.). sasac.gov.cn, 2019-12-28. [dostęp 2020-11-15].
  40. Wuhan 2nd Ring Road opened to traffic (ang.). hubei.gov.cn, 2015-04-30. [dostęp 2020-11-15].
  41. Two key roads in Optics Valley open to traffic (ang.). chinadaily.com.cn, 2017-12-29. [dostęp 2020-11-15].
  42. a b Construction of Wuhan East 4th Ring Road enters a sprint stage (ang.). hubei.gov.cn, 2020-06-08. [dostęp 2020-11-15].
  43. Li Jing: Wuhan enjoys new light rail metro line (ang.). chinadaily.com.cn, 2004-09-24. [dostęp 2020-11-15].
  44. Wuhan to invest 40 billion yuan in high-tech infrastructure (ang.). china.org.cn, 2019-03-10. [dostęp 2020-11-15].
  45. a b Wuhan East Lake Free Trade Zone (ang.). chinaopticsvalley.com, 2020-06-03. [dostęp 2020-11-15].
  46. a b Wuhan Five Rings Sports Center (ang.). hubei.gov.cn, 2019-10-16. [dostęp 2020-11-15].
  47. Wuhan, About the Creative City (ang.). en.unesco.org. [dostęp 2020-11-15].
  48. Zhao Yusha - Wuhan, Chen Qingqing i Cao Siqi - Beijing: Wuhan lockdown ends (ang.). globaltimes.cn, 2020-04-07. [dostęp 2020-11-15].
  49. Wuhan handles 1.8 million outbound railway trips during holiday (ang.). ecns.cn, 2020-10-08. [dostęp 2020-11-15].
  50. Wuhan-Guangzhou high-speed rail handles over 500m passengers (ang.). chinadaily.com.cn, 2019-12-27. [dostęp 2020-11-15].
  51. Wuhan airport sees surging passenger numbers in 2019 (ang.). chinadaily.com.cn, 2020-01-17. [dostęp 2020-11-15].
  52. 2020年1-9月武汉市城市客运运营情况分析 (chiń.). jtj.wuhan.gov.cn, 2020-10-15. [dostęp 2020-11-15].
  53. 全来了!2019年中国城市地铁客运量总结 (chiń.). mp.weixin.qq.com, 2020-02-15. [dostęp 2020-11-15].
  54. Central China’s first tram starts trial run in Wuhan (ang.). hubei.gov.cn, 2017-07-31. [dostęp 2020-11-15].
  55. Optics Valley starts tram service (ang.). chinadaily.com.cn, 2018-04-19. [dostęp 2020-11-15].
  56. Sun Chi: Shanghai, Beijing among 10 economically strongest cities of China (ang.). chinadaily.com.cn, 2020-03-13. [dostęp 2020-11-15].
  57. Optics Valley ranks fourth among national high-tech zones (ang.). chinadaily.com.cn, 2020-01-19. [dostęp 2020-11-15].
  58. Hubei in 70 years: China's optics valley (ang.). chinadaily.com.cn, 2019-11-14. [dostęp 2020-11-15].
  59. Wuhan Economic & Technological Development Zone (ang.). chinadaily.com.cn, 2018-05-14. [dostęp 2020-11-15].
  60. Wuhan releases 2019 government work report (ang.). hubei.gov.cn. [dostęp 2020-11-15].
  61. Three companies headquartered in Wuhan listed among Fortune Global 500 (ang.). hubei.gov.cn. [dostęp 2020-11-15].
  62. 800th China-Europe freight train departs from Wuhan (ang.). hubei.gov.cn. [dostęp 2020-11-15].
  63. First China-Europe freight train from Wuhan arrives in Germany since COVID-19 outbreak (ang.). globaltimes.cn, 2020-04-15. [dostęp 2020-11-15].
  64. Wuhan Port handles 1,690,000 TEUs in 2019 (ang.). hubei.gov.cn, 2020-01-03. [dostęp 2020-11-15].
  65. Wuhan, China (ang.). skyscrapercenter.com. [dostęp 2020-11-15].
  66. Wuhan Center Tower (ang.). skyscrapercenter.com. [dostęp 2020-11-15].
  67. Heartland 66 Office Tower (ang.). skyscrapercenter.com. [dostęp 2020-11-15].
  68. Minsheng Bank Building (ang.). skyscrapercenter.com. [dostęp 2020-11-15].
  69. Yuexiu Fortune Center Tower 1 (ang.). skyscrapercenter.com. [dostęp 2020-11-15].
  70. Tianyue Xinchen Tower 1 (ang.). skyscrapercenter.com. [dostęp 2020-11-15].
  71. Wuhan World Trade Tower (ang.). skyscrapercenter.com. [dostęp 2020-11-15].
  72. Hongren Fortune Center (ang.). skyscrapercenter.com. [dostęp 2020-11-15].
  73. PTJ International Finance Center (ang.). skyscrapercenter.com. [dostęp 2020-11-15].
  74. Jiali Plaza (ang.). skyscrapercenter.com. [dostęp 2020-11-15].
  75. Wanda Zun B (ang.). skyscrapercenter.com. [dostęp 2020-11-15].
  76. Wuhan Qintai Concert Hall (ang.). wuhancityofdesign.com, 2017-08-22. [dostęp 2020-11-15].
  77. Wuhan Qintai Grand Theater (ang.). wuhancityofdesign.com, 2017-08-22. [dostęp 2020-11-15].
  78. Wuhan Art Museum (ang.). hubei.gov.cn, 2016-04-07. [dostęp 2020-11-15].
  79. Wuhan Acrobatics Hall (ang.). hubei.gov.cn, 2015-05-14. [dostęp 2020-11-15].
  80. Wuhan Acrobatics Troupe (ang.). chinadaily.com.cn. [dostęp 2020-11-15].
  81. Zeng Houyi Chime Bells (ang.). chinadaily.com.cn. [dostęp 2020-11-15].
  82. Rechiming China's Legendary Bells (ang.). chinaplus.cri.cn, 2018-12-28. [dostęp 2020-11-15].
  83. Wuhan Statistical Yearbook 2018, 11-8 Basic Statistics on Institutions of Education (ang.). wuhan.gov.cn. [dostęp 2020-11-15].
  84. Best Chinese Universities Ranking • Overall Ranking - 2019 (ang.). shanghairanking.com. [dostęp 2020-11-15].
  85. Top 10 attractions in Wuhan, China (ang.). china.org.cn, 2013-10-16. [dostęp 2020-11-15].
  86. Guiyuan Temple (ang.). hubei.gov.cn. [dostęp 2020-11-15].
  87. Changchun Taoist Temple (ang.). hubei.gov.cn. [dostęp 2020-11-15].
  88. Qingchuan Pavilion (ang.). hubei.gov.cn. [dostęp 2020-11-15].
  89. Wuhan East Lake Scenic Area (ang.). hubei.gov.cn. [dostęp 2020-11-15].
  90. Hubei Provincial Museum – Official site (ang.). hbww.org. [dostęp 2020-11-15].
  91. Wuhan Museum – Official site (chiń.). whmuseum.com.cn. [dostęp 2020-11-15].
  92. Wuhan Art Museum – Official site (chiń.). wuhanam.com. [dostęp 2020-11-15].
  93. Wuhan Natural History Museum – Official site (chiń.). whbrlm.com. [dostęp 2020-11-15].
  94. Wuhan Happy Valley - Official site (chiń.). wh.happyvalley.cn. [dostęp 2020-11-15].
  95. Wuhan Sports Center (ang.). hubei.gov.cn, 2019-10-16. [dostęp 2020-11-15].
  96. Optics Valley International Tennis Center (ang.). hubei.gov.cn, 2019-10-16. [dostęp 2020-11-15].
  97. Hongshan Gymnasium (ang.). hubei.gov.cn, 2019-10-16. [dostęp 2020-11-15].
  98. Hubei Olympic Center Gymnasium (ang.). hubei.gov.cn, 2019-10-16. [dostęp 2020-11-15].
  99. TwinCities (ang.). wh.gov.cn. [dostęp 2020-11-15].
  100. 武汉国际友好城市一览表 (chiń.). wuhan.gov.cn. [dostęp 2020-11-15].
  101. 武汉与曼谷将建立友城关系 (chiń.). wuhan.gov.cn, 2018-11-12. [dostęp 2020-11-15].

Bibliografia | edytuj kod

Podział administracyjny prowincji Hubei Podział administracyjny miasta Wuhan Kontrola autorytatywna (miasto liczące ponad 100 tysięcy mieszkańców):Encyklopedia internetowa:
Na podstawie artykułu: "Wuhan" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy