Wyborg


Na mapach: 60°42′08″N 28°45′46″E/60,702222 28,762778

Wyborg w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Wyborg (ros. Выборг, fin. Viipuri, szw. Viborg) – miasto w Rosji, w obwodzie leningradzkim, leżące na Przesmyku Karelskim, nad Zatoką Wyborską. W Wyborgu występuje głównie przemysł stoczniowy, spożywczy, chemiczny, odzieżowy i elektrotechniczny. Miasto jest również ośrodkiem uzdrowiskowym i celem wypraw turystów. Według oficjalnych danych federalnych w 2010 roku zamieszkiwało je 79 962 osób[1].

Spis treści

Historia | edytuj kod

Wyborg, zamek z XIII wieku

Wyborg istniał już w X wieku, jako mała rybacka wioska zamieszkana przez Karelów. W niedługim czasie po wybudowaniu tam fortu, stał się ważnym ośrodkiem handlowym w księstwie Karelii. W XII wieku po raz pierwszy był wzmiankowany. W 1293 roku wraz z przyłączeniem księstwa przez Tyrgilsa Knutssona do królestwa Szwecji, został wybudowany zamek. Od XIV wieku Viipuri (Wyborg) należało do Hanzy. Miasto było położone na terenach spornych między Szwecją a Rosją. W XVII wieku miasto podupadło i straciło nieco na znaczeniu. W 1721 roku w wyniku szwedzko-rosyjskiego pokoju w Nystad przeszło w ręce Rosji.

Od 1809 roku włączone w skład Wielkiego Księstwa Finlandii, znajdującego się pod berłem Romanowów. Wraz z wybudowaniem do miasta linii kolejowej w 1869 roku, zaczął rozwijać się przemysł. Miasto było siedzibą istniejącej w latach 1892–1924 eparchii fińskiej i wyborskiej.

W latach 1918–1940 miasto należało do niepodległej Finlandii jako Viipuri. Było ono drugim co do wielkości miastem Finlandii oraz ważnym ośrodkiem przemysłowym, gospodarczym i kulturalnym. 95% mieszkańców stanowili Finowie, ale ważny element w życiu miejskim stanowiły różne mniejszości, np. Rosjanie, Niemcy, Żydzi i Tatarzy oraz szwedzkojęzyczni Finowie. Architekt Alvar Aalto zaprojektował (1927-1935) w Wyborgu słynną funkcjonalistyczną bibliotekę, która jest uważana za jeden z najważniejszych pomników modernistycznej architektury.

W wyniku wojny zimowej Finlandia utraciła miasto wraz z Przesmykiem Karelskim. Mieszkający w Wyborgu Finowie zostali ewakuowani na inne obszary Finlandii. Latem 1941 roku, po niemieckim ataku na ZSRR sprzymierzona z Niemcami Finlandia opanowała Wyborg ponownie w tzw. wojnie kontynuacyjnej, co pozwoliło na powrót uchodźców. 20 czerwca 1944 roku, w czasie operacji wyborskiej, miasto zostało zajęte przez 21 Armię, wchodzącą w skład frontu leningradzkiego[2].

Po zakończeniu wojny Wyborg został włączony do Związku Radzieckiego, a ludność fińska została ponownie wysiedlona. Po opuszczeniu miasta przez Finów zasiedlono je osadnikami ze Związku Radzieckiego, przede wszystkim z Rosji. Administracyjnie miasto należy do obwodu leningradzkiego.

W 2007 r. w Finlandii opublikowano informację, jako w 1991 r. władze tego kraju otrzymały propozycję odkupienia za 15 mld dolarów Karelii, jednak powołana przez prezydenta Mauno Koivisto grupa ekspertów ustaliła, że szacowane na 70 mld dol. koszty odbudowy i naprawy tamtejszej infrastruktury byłyby zbyt wysokie dla budżetu państwa. Informacjom tym zaprzeczył zarówno Koivisto, jak i inni ówcześni politycy. W 2019 r. były wiceminister spraw zagranicznych Rosji Andriej Fiodorow potwierdził, że w 1991 roku władze ZSRR chciały sprzedać Finlandii za 15 mld dol. Karelię i rejon Petsamo, a w 1992 r. taką samą propozycję powtórzył doradca prezydenta Rosji Giennadij Burbulis. Sam Burbulis zdecydowanie jednak temu zaprzeczył[3].

Demografia | edytuj kod

Wyborg w 1709 roku Armia fińska w Wyborgu w 1941 roku Muzeum regionalne w Wyborgu Kościół Świętego Jacka w Wyborgu Architektura miasta Sowiecka zabudowa miasta

Informacje ogólne | edytuj kod

Według lokalnych danych z 2011 roku w Wyborgu mieszka 80 100 ludzi[4]. Dane federalne z 2010 roku podają liczbę mieszkańców jako 79 962 osób[2]. W 2010 roku urodziło się 818 dzieci, zmarło 1182 osób[5]. Pod względem migracyjnym, miasto opuściło 611 dotychczasowych mieszkańców, ale 1340 nowych zarejestrowało swój pobyt[2]. Liczba ludności w wieku produkcyjnym wyniosła wówczas 42 600 osób, a bezrobocie 0,45%[5]. W 2002 roku kobiety stanowiły 53,9%, a mężczyźni 46,1%[6]. W 2008 roku struktura ludności wyglądała następująco, ludność do 18 roku życia stanowiła 17,4% populacji, ludność w wieku produkcyjnym 54,4%, bezrobotni 1,2%, a ludność w wieku poprodukcyjnym 27%[6].

Statystyki | edytuj kod

Religia | edytuj kod

Wyborg jest siedzibą eparchii wyborskiej Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Katedrą tejże eparchii jest sobór Przemienienia Pańskiego w Wyborgu[7].

Urodzeni w Wyborgu | edytuj kod

Miasta partnerskie | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Gks.ru: Окончательные итоги переписи населения, по состоянию на 14 октября 2010 года (ros.). [dostęp 2013-02-16].
  2. a b c Vbgcity.ru: Наш Выборг – История Города (ros.). [dostęp 2013-02-16].
  3. AndrzejA. Łomanowski AndrzejA., Rosja chciała sprzedać Finom Karelię. Za 15 miliardów dolarów, www.rp.pl, 23 lipca 2019 [dostęp 2019-07-27]  (pol.).
  4. Elizavetino-adm.ru: Статистические данные (ros.). [dostęp 2013-02-16].
  5. a b Old.city.vbg.ru: Статистические данные (ros.). [dostęp 2013-02-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-01-27)].
  6. a b Travellers.ruu: Выборг: Население (ros.). [dostęp 2013-02-16].
  7. Епископ Выборгский и Приозерский Игнатий совершил освящение восстановленного Спасо-Преображенского кафедрального собора г. Выборга.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (miejscowość):
Na podstawie artykułu: "Wyborg" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy