Wyoming


Na mapach: 43°00′N 107°30′W/43,000000 -107,500000

Wyoming w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Piramida wieku

Wyoming (wymowa:/waɪˈoʊmɪŋ/ i) – stan w środkowo-zachodniej części Stanów Zjednoczonych. Jest dziesiątym stanem pod względem powierzchni, jednak z populacją mniejszą niż 600 tys. mieszkańców plasuje się na ostatnim miejscu pod względem liczby ludności. W związku z tym charakteryzuje się niską gęstością zaludnienia, która umiejscawia stan ten na 49. miejscu w tej kategorii.

Na północy graniczy ze stanem Montana, na zachodzie ze stanem Idaho, na południowym zachodzie ze stanem Utah, na południu z Kolorado, a na wschodzie ze stanami Nebraska i Dakota Południowa. Południowo-zachodnia część stanu położona jest w Górach Skalistych, a północno-wschodnia na Wielkich Równinach.

Stolicą i największym miastem jest Cheyenne z populacją 64 019 mieszkańców (2016)[2].

Spis treści

Historia | edytuj kod

Przed odkryciem tych terenów dla Europejczyków region, znany dziś jako stan Wyoming, zamieszkiwało kilka grup Indian, takich jak Wrony, Arapaho, Lakota czy Szoszoni. Francuscy traperzy przemierzali północną część stanu już pod koniec XVIII wieku, jednak dopiero w 1807 został on opisany przez Johna Coltera, członka ekspedycji Lewisa i Clarka. Jego opis okolic Yellowstone został uznany za zmyślony. Podróżnik Robert Stuart, wraz z sześcioma towarzyszami, wracając z miejscowości Astoria w 1812 odkrył Przełęcz Południową. Wydarzenie to okazało się przełomowe dla ekspansji Amerykanów na zachód. W późniejszym okresie przez przełęcz poprowadzono szlak oregoński. W 1850 James Bridger, odkrył przełęcz nazwaną później od jego nazwiska (Bridger Pass), która została w 1868 wykorzystana przy budowie Union Pacific Railroad (obecnie przebiega tam Autostrada międzystanowa nr 80). Bridger podróżował również po Yellowstone, i podobnie jak relacje Johna Coltera, jego opowieści uważano za zmyślone[3].

Południowo-zachodni obszar stanu był częścią hiszpańskiego imperium, a następnie Meksyku, aż do 1848, kiedy to – po wojnie amerykańsko-meksykańskiej – ziemie te przyłączono do Stanów Zjednoczonych.

Region ten oficjalnie przyjął nazwę Wyoming w 1865, kiedy parlamentarzysta J.M. Ashley przekonywał Kongres do utworzenia rządu tymczasowego Terytorium Wyoming. Nazwę tę nadano dla upamiętnienia masakry w dolinie Wyoming w stanie Pensylwania w czasie wojny o niepodległość. Tak więc nazwa stanu wywodzi się z języka Indian zamieszkujących wschodnią część Stanów Zjednoczonych, gdzie oznaczała „równina wielkiej rzeki”[4].

Gdy Union Pacific Railroad została doprowadzona do Cheyenne liczba ludności regionu zaczęła stopniowo wzrastać, co zmusiło rząd federalny do utworzenia Terytorium Wyoming 25 lipca 1868. W odróżnieniu od położonego na południe Kolorado, na terenie Wyoming nie odkryto minerałów ani złota i srebra, co spowodowałoby nagły przypływ ludzi. Wyjątek stanowiła jedynie okolica South Pass City, gdzie w 1867 odkryto złoża złota. Na niektórych ziemiach terytorium zaczęto wydobywać miedź.

Wraz z powoływaniem przez rząd nowych ekspedycji w rejon Yellowstone, relacje Bridgera i Coltera zostały uznane za prawdziwe. W 1872 powołano do życia Park Narodowy Yellowstone, który był pierwszym tego typu obiektem na świecie. Niemal całe terytorium parku znajduje się w północno-zachodnim rogu Wyoming.

W 1869 ówczesny gubernator, John A. Campbell, wystosował projekt ustawy nadającej prawa wyborcze kobietom. W wyniku tego w stanowej polityce pojawiły się pierwsze w Stanach Zjednoczonych kobiety. W 1925 Nellie Tayloe Ross została pierwszą kobietą na stanowisku gubernatora stanu w tym kraju. W związku z tymi wydarzeniami Wyoming nazywany jest stanem równości, a jego dewiza to „Równość praw”[5].

10 lipca 1890 Wyoming zostało przyjęte do Unii jako czterdziesty czwarty stan.

Terytorium stanu było w 1892 miejscem walk pomiędzy konkurencyjnymi grupami hodowców bydła, znanych jako Johnson County War.

Geografia | edytuj kod

Położenie i rozmiar | edytuj kod

Wyoming swoim kształtem przypomina prostokąt, a jego granice położone są na 41° i 45° szerokości geograficznej północnej oraz na 104°3' i 111°3' długości geograficznej zachodniej. Jest to jeden z trzech stanów (wraz ze stanami Kolorado i Utah), których granice biegną równoleżnikowo i południkowo. Jest dziesiątym pod względem wielkości stanem Stanów Zjednoczonych, o powierzchni 253 350 km². Wyoming zostało podzielone na 23 hrabstwa. Odległość pomiędzy północną a południową granicą wynosi 444 km, a między wschodnią a zachodnią – 587 km.

Pasma górskie | edytuj kod

Wyoming jest miejscem gdzie Wielkie Równiny łączą się z Górami Skalistymi. Powierzchnia tego stanu to wielki płaskowyż, urozmaicony przez liczne pasma górskie. Najwyżej położonym punktem jest tu szczyt Gannett Peak (4207 m n.p.m.) w górach Wind River, natomiast najniższy punkt znajduje się w północno-wschodniej części stanu i jest to dolina rzeki Belle Fourche (953 m n.p.m.). W północno-zachodniej części Wyoming znajdują się pasma gór Absaroka, Owl Creek, Gros Ventre, Wind River i Teton. Na północy stanu rozciągają się szczyty Bighorn Mountains, natomiast na północnym wschodzie Black Hills. W południowej części krajobraz urozmaicają góry Laramie, Medicine Bow i Sierra Madre.

Pasmo Śnieżne (znane również jako Medicine Bow Mountains), znajdujące się południowej części stanu, stanowi geologicznie przedłużenie Gór Skalistych, znajdujących się w Kolorado. Wind River Range, położone na zachodzie stanu, jest niewielkie, lecz zawiera ponad czterdzieści szczytów, których wysokość przekracza 4000 m n.p.m. (m.in. Gannett Peak – najwyższy szczyt stanu). Bighorn Mountains, położone w północnej części stanu, jest niejako odizolowane od pozostałej części Gór Skalistych.

Góry Teton, leżące na północnym zachodzie, ciągną się na długości 80 km, a ich część jest chroniona jako Park Narodowy Grand Teton. W parku znajduje się drugi pod względem wysokości szczyt stanu – Grand Teton (4199 m n.p.m.).

Przez środkową część Wyoming przechodzi granica zlewisk Pacyfiku i Oceanu Atlantyckiego. Rzeki na wschód od granicy należą do systemu rzecznego Missouri. Największe z nich to Platte Północna, Wind, Bighorn i Yellowstone. Rzeka Snake, wypływająca z północno-zachodniej części stanu, jest dopływem rzeki Kolumbia. Rzeka Green stanowi natomiast dopływ Kolorado.

Ziemie państwowe | edytuj kod

Ponad 48% powierzchni Wyoming stanowią ziemie federalne. Plasuje to stan na szóstym miejscu wśród innych stanów Stanów Zjednoczonych. Znajduje się tu około 5% administrowanych przez władze federalne ziem. Do rządu USA należy 121 808,1 km², natomiast 15 640 km² (6% ogólnej powierzchni Wyoming) jest zarządzane przez rząd stanowy.

Większość ziemi należącej do rządu federalnego jest zarządzana przez Bureau of Land Management i United States Forest Service. Należą do nich przede wszystkim lasy i łąki państwowe, a także tereny takie jak Baza Sił Powietrznych im. F.E. Warrena, w okolicy Cheyenne.

Oprócz tego część ziem w Wyoming jest nadzorowane przez National Park Service i inne urzędy.

Na terenie Wyoming znajdują się liczne obszary chronione, w tym: Park Narodowy Yellowstone i Park Narodowy Grand Teton.

Demografia | edytuj kod

Na podstawie spisu ludności z 2010 stwierdzono, że stan Wyoming liczył 563 626 mieszkańców, co oznaczało wzrost o 69 844 (14,1%) w porównaniu z poprzednim spisem z roku 2000. Dzieci poniżej piątego roku życia stanowiły 6,4% populacji, 23,6% mieszkańców nie ukończyło jeszcze osiemnastego roku życia, a 15,8% to osoby mające 65 i więcej lat. 49,0% ludności stanu stanowiły kobiety[6].

Język | edytuj kod

W 2010 najpowszechniej używanymi językami były[7]:

  • język angielski – 93,39%
  • język hiszpański – 4,47%.

Rasy i pochodzenie | edytuj kod

92,8% mieszkańców stanowiła ludność biała (84,0% nie licząc Latynosów), 2,7% to rdzenna ludność Ameryki, 2,1% było rasy mieszanej, 1,3% to Murzyni lub Afroamerykanie, 1,0% to Azjaci i 0,1% to Hawajczycy i mieszkańcy innych wysp Pacyfiku. Latynosi stanowili 10,0% ludności stanu[6].

Do największych grup należały osoby pochodzenia niemieckiego (23,1%), angielskiego (12,9%), irlandzkiego (11,6%), meksykańskiego (7,4%) i „amerykańskiego” (5,0%). Do innych większych grup należały osoby pochodzenia szkockiego (28 tys.), francuskiego (19,8 tys.), norweskiego (18,6 tys.), włoskiego (17,7 tys.), szwedzkiego (12,5 tys.) i polskiego (10 tys.)[8][9].

Religia | edytuj kod

Struktura religijna w 2014[10]:

Symbole stanu | edytuj kod

Gospodarka | edytuj kod

Produkt krajowy brutto Wyoming w 2015 osiągnął wartość 35,306 mld USD[12], co uplasowało stan na przedostatnim miejscu w Stanach Zjednoczonych (przed Vermont)[12]. Roczny wzrost PKB w 2016 był ujemny i wyniósł -3,6% (średnia dla wszystkich stanów w 2016 wyniosła 1,5%)[13]. W przeliczeniu na głowę mieszkańca w 2016 wyniósł on 58 821 co uplasowało stan na 7. miejscu spośród amerykańskich stanów (średnia krajowa w 2016 wyniosła 50 577USD)[14].

Głównymi gałęziami gospodarki są:

System podatkowy | edytuj kod

W Wyoming nie ma podatku dochodowego ani od osób fizycznych, ani prawnych (firm)[15].

Sławni ludzie | edytuj kod

James Bridger, Dick Cheney, Matthew Fox, Jacques La Ramée, Esther Morris, Nellie Tayloe Ross, Buffalo Bill Cody, Jackson Pollock, Chief Washakie.

Uczelnie | edytuj kod

Informacje dodatkowe | edytuj kod

Na terenie stanu znajdują się dwa znane parki narodowe: Park Narodowy Yellowstone i Park Narodowy Grand Teton.

Przypisy | edytuj kod

  1. State Area Measurements and Internal Point Coordinates (ang.). U.S. Census Bureau. [dostęp 2018-04-09].
  2. a b c U.S. Census Bureau QuickFacts: Wyoming Population estimates, census.gov [dostęp 2018-01-04]  (ang.).
  3. Project Gutenberg, Project Gutenberg [dostęp 2016-09-17] .
  4. Bright, William (2004). Native American Place Names of the United States. Norman: University of Oklahoma Press, pg. 576
  5. Larson, T. A. (1990). History of Wyoming. University of Nebraska Press. ​ISBN 978-0-803-27936-0​.
  6. a b U.S. Census Bureau Quick Facts: Wyoming, census.gov [dostęp 2019-02-17]  (ang.).
  7. Data Center Results, apps.mla.org [dostęp 2019-02-17] .
  8. U.S. CensusU.S.C. Bureau U.S. CensusU.S.C., 2013-2017 American Community Survey 5-Year Estimates, factfinder.census.gov [dostęp 2019-02-17]  (ang.).
  9. U.S. CensusU.S.C. Bureau U.S. CensusU.S.C., 2017 American Community Survey 1-Year Estimates, factfinder.census.gov [dostęp 2019-02-17]  (ang.).
  10. Religion in America: U.S. Religious Data, Demographics and Statistics, Pew Research Center [dostęp 2019-02-17]  (ang.).
  11. State Membership Report, The Association of Religion Data Archives [dostęp 2019-02-17] .
  12. a b Lam Cao and Robert P. Tate: Gross Domestic Product by State, Annual Statistics for (ang.). U.S. Bureau of Economic Analysis. [dostęp 2018-04-12].
  13. Gross Domestic Product by State: Fourth Quarter and Annual 2016 (ang.). U.S. Bureau of Economic Analysis. [dostęp 2018-04-12].
  14. Per capita Real Gross Domestic Product (GDP) of the United States in 2016, by state (ang.). The Statistics Portal. [dostęp 2018-04-12].
  15. Wyoming - Taxation (ang.)
Kontrola autorytatywna (stan USA):
Na podstawie artykułu: "Wyoming" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy