Złoczów


Na mapach: 49°48′29″N 24°53′52″E/49,808056 24,897778

Złoczów w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Zamek Pałac na dziedzińcu zamku Pałac Chiński Wjazd do zamku Brama do zamku Most do zamku Bastion zamku Tablica herbowa na bastionie Kaplica ofiar NKWD przy zamku Zamek Zamek Zamek Zamek Zamek Kościół, cerkwie Kościół pw. Wniebowzięcia NMP Kościół pw. Wniebowzięcia NMP Kościół pw. Wniebowzięcia NMP Kościół Kościół Kościół Kościół Cerkiew pw. Zmartwychwstania Pańskiego UKP PK Cerkiew pw. Zmartwychwstania Pańskiego UKP PK Klasztor św. Krzyża św. Damiana Zakonu Braci Mniejszych KKOBU Cerkiew pw. św. Mikołaja Galeria: domy Kamienica w Złoczowie Kamienica w Złoczowie Brama w Złoczowie Dom, ul. M. Szaszkewycza Kamienica, ul. M. Szaszkewycza Dom, ul. M. Szaszkewycza Dom, ul. M. Szaszkewycza Kamienica, ul. M. Szaszkewycza Dom, ul. M. Szaszkewycza Dom, ul. M. Szaszkewycza Dom, ul. M. Szaszkewycza Kamienica, ul. M. Szaszkewycza Urząd Skład obuwia Kamienica Galeria: cmentarz Cmentarz w Złoczowie Cmentarz w Złoczowie Cmentarz w Złoczowie Cmentarz w Złoczowie Cmentarz w Złoczowie Cmentarz. Grobowiec Adamowskich Cmentarz w Złoczowie Galeria: Pocztówka, mapy, herb Ulica Sobieskiego w Złoczowie, 1916 r. Mapa: Złoczów w granicach II Rzeczypospolitej Miasto na mapie Wacława Grodeckiego, Poloniae finitimarumgue locarum descriptio[2] Herb Złoczowa z okresu II Rzeczypospolitej

Złoczów (ukr. Золочів, Zołocziw; jid. ‏זלאָטשעװ‎, Złoczew) – miasto w obwodzie lwowskim Ukrainy, stolica rejonu złoczowskiego. Położony nad rzeką Złoczówka (dopływem Bugu) w paśmie wzgórz Woroniaków i Gołogór; ważna stacja kolejowa na linii LwówTarnopol.

Prywatne miasto szlacheckie lokowane w 1494 roku położone było w XVI wieku w województwie ruskim[3].

Spis treści

Przynależność państwowa i administracyjna | edytuj kod

Od 1523 do 1772 w województwie ruskim Rzeczypospolitej. Po pierwszym rozbiorze (1772) w granicach imperium Habsburgów, od 1804 Cesarstwo Austrii, w latach 1866–1918 kraj koronny Galicja w składzie Austro-Węgier.

Od 1 listopada 1918 do 27 maja 1919 pod administracją Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej[4]. Przed wieczorem 27 maja 1919 wkroczyły do miasta wojska polskie[5]. Podczas ofensywy czortkowskiej miasto znalazło się ponownie w Zachodnioukraińskiej Republice Ludowej (przez dwa tygodnie drugiej połowy czerwca 1919). Od tego czasu do 15 marca 1923 pod tymczasową administracją Polski, zatwierdzoną przez paryską konferencję pokojową 26 czerwca 1919. Suwerenność Polski nad terytorium Galicji Wschodniej Rada Ambasadorów uznała 15 marca 1923.

Od 15 marca 1923 do 16 sierpnia 1945 miasto powiatowe w województwie tarnopolskim w II Rzeczypospolitej. Po agresji ZSRR na Polskę 17 września 1939 pod okupacją Armii Czerwonej, anektowany przez ZSRR.

Po ataku III Rzeszy na ZSRR od czerwca 1941 do lipca 1944 pod okupacją Wehrmachtu, wcielony do Generalnego Gubernatorstwa w składzie Dystryktu Galicja. Od lipca 1944 do 16 sierpnia 1945 ponownie okupowany przez Armię Czerwoną.

Po konferencji jałtańskiej (4–11 lutego 1945), wyłoniony w konsekwencji jej ustaleń Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej podpisał 16 sierpnia 1945 umowę z ZSRR, uznając nieco zmodyfikowaną linię Curzona za wschodnią granicę Polski, w oparciu o porozumienie o granicy zawarte pomiędzy PKWN i rządem ZSRR 27 lipca 1944. W konsekwencji umowy województwo tarnopolskie (w tym Złoczów) włączono do Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej w składzie ZSRR, w której pozostawał do 24 sierpnia 1991.

Od 24 sierpnia 1991 na terytorium niepodległej Ukrainy.

Historia | edytuj kod

Pierwsze wzmianki
  • 1180 pod nazwą Radzicze – pod koniec XIII w. stała tam drewniana warownia, spalona w XIV i XV w. podczas najazdu Tatarów krymskich.
  • 1442 już jako Złoczów, własność Jana z Sienna.
Kalendarium
 Osobny artykuł: Masakra w więzieniu w Złoczowie.
  • w latach 1941–1944 miasto znajdowało się pod okupacja niemiecką. W zamku Sobieskich Gestapo urządziło miejsce kaźni. Przy Rynku 26, na posesji rodziny Strasslerów, polscy mieszkańcy wybudowali bunkier, w którym schronienie znalazło 23 Żydów ukrywających się przed Niemcami i Ukraińcami[16].
  • 4 lipca 1941 miał miejsce pogrom w Złoczowie. Nacjonaliści ukraińscy, wspólnie z Niemcami, wymordowali ok. 500 zamieszkujących Złoczów Żydów[17]. Pozostałych, z miasta i okolic, hitlerowcy zamknęli w getcie, skąd 5,2 tys. osób wywieziono do obozu zagłady w Bełżcu w sierpniu-listopadzie 1942 r., a ok. 5 tys. wymordowano podczas likwidacji getta w 1943[18]
  • w latach 1945–1991 miasto w Ukraińskiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej.
  • od 1991 Złoczów znajduje się w granicach niepodległej Ukrainy. Słynie z przemysłu lekkiego, spożywczego, materiałów budowlanych oraz z zakładów sprzętu radiowego.

W Złoczowie działa oddział Towarzystwa Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej im. ks. bpa Jana Cieńskiego[19].

Zabytki i pomniki | edytuj kod

  • zamek Sobieskich, z XVI wieku, obecnie własność Lwowskiej Galerii Sztuki,
  • figura św. Jana obok zamku, ustawiona w miejscu, w którym król Jan III nakazał stracić zbuntowanych osadników z Woroniaków,
  • cerkiew unicka pw. św. Mikołaja, najstarsza świątynia w mieście, konsekrowana w XVI w.
  • dawny kościół parafialny oo. bernardynów, wzniesiony w latach 1624–1626; od XIX w. cerkiew unicka pw. Zmartwychwstania
  • dawny kościół oo. pijarów pw. Wniebowzięcia NMP[20] z 1730 r., jeden z nielicznych kościołów w Galicji nieprzerwanie czynnych w czasach sowieckich[21]. Przez 54 lata posługę sprawował w nim ks. Jan Cieński[22].
  • synagoga wybudowana przez Jakuba Ludwika Sobieskiego w 1724 r.
  • dawny szpital dla ubogich z kaplicą pw. św. Łazarza. Obecnie (2007 r.) w gestii Lwowskiej Galerii Sztuki, czeka na remont[23].
  • Kaplica Poległych Bohaterów (także zwana Kaplicą Orląt Złoczowskich) na miejscowym cmentarzu. W kaplicy spoczywają zwłoki 22 oficerów i żołnierzy polskich, torturowanych i zamordowanych przez Ukraińców w Złoczowie w czasie walk polsko-ukraińskich w latach 1918–1920. Kaplica została poświęcona 21 września 1921 po ekshumacji zwłok poległych, którzy zostali pochowani pierwotnie w zbiorowej mogile na miejscowym cmentarzu. Uroczystości poświęcenia kaplicy zgromadziły ok. 40 000 osób w tym senatorów USA i Wielkiej Brytanii. W okresie Ukraińskiej SRR w kaplicy znajdował się magazyn narzędzi i składowisko śmieci. W 1992 miejscowe Towarzystwo Kultury Polskiej Ziemi Złoczowskiej przy późniejszym wsparciu Fundacji Pomoc Polakom na Wschodzie przystąpiło do odnowy obiektu, który był w ruinie: zawalony dach, drzewa rosnące na murach. Po renowacji na pierwszym piętrze znajduje się mauzoleum, a na drugim kaplica.
  • Klasztor św. Krzyża św. Damiana Zakonu Braci Mniejszych KKOBU
  • pomnik Markijana Szaszkewycza
  • pomnik Wiaczesława Czornowiła[24]

Sport | edytuj kod

W czasach II RP siedzibę miał tu klub piłkarski Janina Złoczów.

Ludzie związani z miastem | edytuj kod

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani ze Złoczowem.

Miasta partnerskie | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Чисельність наявного населення України на 1 січня 2019 року. Державна служба статистики України. Київ, 2019. стор.50
  2. (fragment), 1571, wyd. 2Biblioteka Narodowa, syg. ZZK 18611, domena publiczna.
  3. Zenon Guldon, Jacek Wijaczka, Skupiska i gminy żydowskie w Polsce do końca XVI wieku, w: Czasy Nowożytne, 21, 2008, s. 172.
  4. Sprawozdanie Dyrekcji Państwowego Gimnazjum Humanistycznego im. Króla Jana Sobieskiego w Złoczowie za rok szkolny 1927/28. Złoczów, 1928, s. 24.
  5. Sprawozdanie Dyrekcji Państwowego Gimnazjum im. Króla Jana Sobieskiego w Złoczowie za rok szkolny 1920/21. Złoczów, 1921, s. 8.
  6. Włodzimierz Dworzaczek, Andrzej Górka, w: Polski Słownik Biograficzny, t. VIII, 1959-1960, Wrocław-Kraków-Warszawa, s. 404.
  7. Ukrajinśka Hałyćka Armija. U 50-річчя jiji uczasty u Wyzwolnych zmahanniach. Т. 4. Winnipeg : wydał Dmytro Mykytiuk, 1968, s. 270. (ukr.)
  8. Florentyna Rzemieniuk: Unici Polscy 1596-1949. Siedlce, 1998, s. 198.
  9. Państwowe Gimnazjum im. Króla Jana Sobieskiego w Złoczowie. Sprawozdanie jubileuszowe oraz za lata szkolne 1922/25. Złoczów, 1925, s. 54.
  10. 20 lat polskiego towarzystwa w Złoczowie – rozmowa z Marią Niemirowską. „Kurier Galicyjski”. 23–24 (171–171), s. 21, 14 grudnia 2012 – 14 stycznia 2013 wersja elektroniczna.
  11. Zbrodnicza ewakuacja więzień i aresztów NKWD na Kresach Wschodnich II Rzeczypospolitej w czerwcu – lipcu 1941 roku. Materiały z sesji naukowej w 55. rocznicę ewakuacji więźniów NKWD w głąb ZSRR, Łódź 10 czerwca 1996 r. Warszawa: GKBZPNP-IPN, 1997, s. 77. ISBN 83-903356-6-2.
  12. Zbrodnicza ewakuacja więzień i aresztów NKWD... op.cit., s. 136.
  13. Bogdan Musiał: Rozstrzelać elementy kontrrewolucyjne. Brutalizacja wojny niemiecko-sowieckiej latem 1941 roku. Warszawa: Stowarzyszenie Kulturalne Fronda, 2001, s. 145. ISBN 83-88747-40-1.
  14. „Samuel Tennenbaum ze Złoczowa zapisał 22 czerwca 1941: „Ktoś rozpuścił pogłoskę, że NKWD aresztuje znaczniejszych obywateli miasta, przede wszystkim Ukraińców, ale także Polaków i Żydów – i zawozi ich na Zamek, to znaczy do tamtejszego więzienia. Następnego dnia zaś Tennenbaum notował: Ludzie mówią, że ta pogłoska jest prawdziwa. Od drzwi do drzwi chodzili, przeszukując każde mieszkanie. Wilek Hessel zajrzał po drodze, żeby mnie ostrzec, bym nie zostawał w domu, ani nie szedł pracować do fabryki. Piąta kolumna znów działa –powiedział. NKWD zabrało wszystkich znaczniejszych Ukraińców, którzy byli jeszcze w Złoczowie. (Większość i tak dawno uciekła do Niemców). Niewinni ludzie wpadli w sieci, między innymi dr Wanio, adwokat i były minister w ukraińskim rządzie, który działał krótko w 1939 roku.” Bogdan Musiał, Rozstrzelać elementy kontrrewolucyjne!: brutalizacja wojny niemiecko-sowieckiej latem 1941 roku. Warszawa 2001, Wyd. Stowarzyszenie Kulturalne Fronda, ​ISBN 83-88747-40-1​, s. 123–124.
  15. Krzysztof Bzowski, Artur Grossman, Aleksander Strojny: Ukraina zachodnia. Tam szum Prutu, Czeremoszu... Kraków: Wydawnictwo Bezdroża, 2005, s. 218. ISBN 83-921981-6-6.
  16. Instytut Pamięci Narodowej--Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Korekta obrazu? : refleksje źródłoznawcze wokół książki "Dalej jest noc. Losy Żydów w wybranych powiatach okupowanej Polski", t. 1-2, red. Barbara Engelking, Jan Grabowski, Warszawa, 2018, Warszawa, s. 68, ISBN 978-83-8098-579-7, OCLC 1099312298 [dostęp 2020-06-30] .
  17. Sceny pogromu były filmowane przez hitlerowskich żołnierzy i zachowały się do naszych czasów [1].
  18. Rąkowski 2007 ↓, s. 389.
  19. Towarzystwo Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej.
  20. Piotr Krasny: Kościół parafialny p.w. Wniebowzięcia Najśw. Panny Marii oraz dawny klasztor z kolegium OO. Pijarów w Złoczowie. W: Materiały do dziejów sztuki sakralnej na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej. Cz. I : Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa ruskiego. T. 13.
  21. Rąkowski 2007 ↓, s. 391.
  22. Rąkowski 2007 ↓, s. 298.
  23. Rąkowski 2007 ↓, s. 394.
  24. Rąkowski 2007 ↓, s. 395.
  25. Jan Nowak: Bieniasz Franciszek (1842–1898). [W:] Polski Słownik Biograficzny. T. 2. Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 1936, s. 69–70.
  26. Franciszek Bieniasz. [W:] Radio Kraków. Audycja z dnia 22.03.2015 R.
  27. Sadok Barącz. Dzieje klasztoru WW. OO. Dominikanów w Podkamieniu, Tarnopol: drukarnia J. Pawłowskiego 1870, s. 20.
  28. Sprawozdanie Dyrekcji Państwowego Gimnazjum im. Króla Jana Sobieskiego w Złoczowie za rok szkolny 1920/21. Złoczów, 1921, s. 10.
  29. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem na rok 1884. Lwów: drukarnia Władysława Łozińskiego, 1884, s. 50.
  30. Sprawozdanie Dyrekcji Państwowego Gimnazjum Humanistycznego im. Króla Jana Sobieskiego w Złoczowie za rok szkolny 1928/29. Złoczów: Drukarnia Wilhelma Zukerkandla, 1929, s. 3.

Bibliografia | edytuj kod

  • Grzegorz Rąkowski: Ziemia Lwowska. Przewodnik krajoznawczo-historyczny po Ukrainie Zachodniej. Część III. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, 2007. ISBN 978-83-89188-66-3.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (city of district significance):
Na podstawie artykułu: "Złoczów" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy