Zabytki w Toruniu


Zabytki w Toruniu w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Zabytki w Toruniu – najcenniejsze budowle świeckie i sakralne oraz mury miejskie, baszty i bramy na terenie Torunia.

Spis treści

Charakterystyka | edytuj kod

Flaga UNESCO Siedziba wojewódzkiego konserwatora zabytków w Toruniu

Zespół Staromiejski Torunia jest jednym z najcenniejszych zespołów zabytkowych w Polsce, a pod względem ilości zachowanych kamienic z okresu średniowiecza znajduje się na czołowym miejscu wśród miast południowego pobrzeża Bałtyku i Morza Północnego[1].

Na obszarze Zespołu Staromiejskiego znajduje się ok. 150 obiektów wpisanych do rejestru zabytków, przy czym o ile w rejestrze znajdują się wszystkie ważniejsze budowle monumentalne i użyteczności publicznej, o tyle liczba ta nie odzwierciedla rzeczywistej ilości kamienic o wysokich wartościach zabytkowych. Stare i Nowe Miasto 16 września 1994 roku uznane zostało za pomnik historii[2], natomiast w 1997 roku wpisano je na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO.

Zabytki Torunia znajdują się na Europejskim Szlaku Gotyku Ceglanego.

Zabytkowe historyczne układy urbanistyczne | edytuj kod

Nadzór konserwatorski | edytuj kod

Nadzór konserwatorski nad toruńskimi zabytkami sprawuje Miejski Konserwator Zabytków[3]. Siedzibę w Toruniu ma także Kujawsko-Pomorski Wojewódzki konserwator zabytków[4]. Ponadto w mieście istnieją: kujawsko-pomorski oddział Narodowego Instytutu Dziedzictwa i oddział Towarzystwa Opieki Nad Zabytkami.

Warto dodać, że przy Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika funkcjonuje Instytut Zabytkoznawstwa i Konserwatorstwa kształcący znanych i wysoko cenionych konserwatorów sztuki.

Zespół Staromiejski | edytuj kod

Uroku toruńskiemu Staremu i Nowe Miastu dodaje gęste oświetlenie zabytków. Jedna z najpiękniejszych panoram, widok z lewego brzegu (np. z mostu drogowego, lub punktu widokowego na Majdanach), warta jest zobaczenia szczególnie po zmroku.

Ulice | edytuj kod

Ul. Szeroka w Toruniu

Wybrane ulice na terenie Zespołu Staromiejskiego:

Kościoły | edytuj kod

 Osobny artykuł: Obiekty sakralne w Toruniu. Witraż w Bazylice Katedralnej św. św. Janów w Toruniu

Rynek i Ratusz Starego i Nowego Miasta | edytuj kod

Mury Miejskie | edytuj kod

 Osobny artykuł: Mury miejskie w Toruniu.

Mury miejskie, budowane od połowy XIII, rozbudowywane i modernizowane do XV w., w większości rozebrane w XIX w., najdłuższy odcinek zachował się wzdłuż Wisły, krótsze fragmenty wzdłuż ulic Podmurnej, Pod Krzywą Wieżą, Międzymurze, Wały Sikorskiego.

Bramy i baszty | edytuj kod

Brama Klasztorna w Toruniu

Bramy i baszty na terenie Starego Miasta zachowane do dziś[5][6]:

Bramy | edytuj kod

  • Mostowa – pochodzi z 1432 roku, była najpóźniejszą z gotyckich bram toruńskich. W średniowieczu była nazywana Promową – od promu na Wiśle. Obecną nazwę wzięła od mostu zbudowanego w l. 1497-1500. Zamyka wylot ulicy Mostowe.
  • Klasztorna – wzniesiona w 1 połowie XIV w. Bramę zwano również św. Ducha – od kościoła pod tym wezwaniem, który stał wraz ze szpitalem i klasztorem benedyktynek poza murami miasta. Zamyka wylot ulicy św. Ducha.
  • Żeglarska – powstała w 1 połowie XIV w. Zamyka ulicę Żeglarską.

Baszty | edytuj kod

Ruiny zamku krzyżackiego | edytuj kod

 Osobny artykuł: Zamek krzyżacki w Toruniu.

Zamek krzyżacki był siedzibą komtura, został wzniesiony w XIII wieku i rozbudowany w XIV i XV Wieku. Zdobyty i zburzony przez mieszczan toruńskich po zwycięskim powstaniu przeciw zakonowi krzyżackiemu w 1454 roku. W następnych wiekach teren był bardzo zaniedbany. Dopiero w latach 1958–1966 teren zamku odgruzowano. Ważną datą był rok 1966, czyli rocznica 500-lecia Pokoju Toruńskiego, która przyczyniła się do ostatecznego zabezpieczenia i zagospodarowania ruin zamku krzyżackiego jako pomnika Pokoju Toruńskiego.

Kamienice Starego i Nowego Miasta | edytuj kod

Kamienice gotyckie | edytuj kod

Wybrane kamienice gotyckieDom KopernikaCentrum Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika PANul. Żeglarska 17/19ul. Franciszkańska 12 Wybrane kamienice gotyckieul. Mostowa 24ul. Piekary 9ul. Łazienna 5

Znajdujące się na Starym Mieście

  • Dom Kopernika”. ul. Kopernika 17, koniec XV w., i połączona z nią kamienica przy Kopernika 15, późnogotycka z ok. poł. XIV w., fasady rekonstruowane w latach 60.
  • Kopernika 21
  • Kopernika 38, XV w.
  • Rynek Staromiejski 9, koniec XIII w.
  • Rynek Staromiejski 17, połowa XIII w. (przebudowana w XIV, XVI, XVII i XVIII wieku; zachowało się tu wiele elementów dawnej kamienicy gotyckiej)
  • Rynek Staromiejski 20, około 1489 r.
  • Rynek Staromiejski / ul. Panny Marii 2, XIV w.
  • Piekary 9, około 1400 r.
  • Rabiańska 8, XV w. – obecnie mieści Centrum Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika PAN
  • Rabiańska 24, początek XVI w.
  • Żeglarska 5, XIII/XIV w.
  • Żeglarska 7, około 1500 r.
  • Żeglarska 9, XV w.
  • Żeglarska 10, XV w.
  • Żeglarska 13, XV w.
  • Łazienna 3, XV w.
  • Łazienna 5, XIV w.
  • Łazienna 22, XV w. – jedna z najlepiej zachowanych gotyckich kamienic patrycjuszowskich w Polsce
  • Franciszkańska 12, połowa XVI w.
  • Szczytna 2, połowa XIV w.
  • Szczytna 11
  • Szczytna 13, XIV w.
  • Szczytna 15, XV w.
  • Szczytna 16, XV w.
  • Szczytna 17,koniec XIV w.
  • Mostowa 22, XV w.
  • Mostowa 24, XV w.
  • Szeroka 38, XIV/XV w. – najstarsza kamienica tej ulicy
  • Chełmińska 14, XV w.
  • Mostowa 6, trzy późnogotyckie kamienice, na początku XVI w. podczas przebudowy renesansowej połączono wspólną fasadą zwieńczoną półkolistymi szczytami flankowanymi sterczynami
  • Piekary 20, XV w.

Znajdujące się na Nowym Mieście

  • Królowej Jadwigi 9, XIV w.
  • Sukiennicza 26, XV w.
  • Wielkie Garbary 7, zespół trzech kamienic, kamienica środkowa – gotycka, lewa – renesansowa, prawa – barokowa z klasycystyczną fasadą, na gotyckich piwnicach
  • Małe Garbary 6, początek XV w.
Wybrane kamienice renesansoweul. Piekary 41Rynek Nowomiejski 23ul. Piekary 12ul. Łazienna 4

Kamienice renesansowe i manierystyczne | edytuj kod

Znajdujące się na Starym Mieście

  • Dom Eskenów
  • Łazienna 4, koniec XVI w.
  • Panny Marii 9, 2 połowa XVI w.
  • Piekary 41, koniec XVI w.
  • Piekary 25, przełom XVI i XVII w.
  • Piekary 12, z XVI-XVII w.
  • Rynek Staromiejski 19, ok. 1600
  • Rynek Staromiejski 31, z 1653 r.
  • Rabiańska 6, kamienica na zrębie gotyckim, przebudowana ok. 1625 r.
  • Szeroka 40, XVII-wieczna

Znajdujące się na Nowym Mieście

  • Królowej Jadwigi 3, połowa XVI w.
  • Małe Garbary 7, połowa XVII w.
  • Rynek Nowomiejski 23, XVII w.
Wybrane kamienice barokoweKamienica Pod GwiazdąGospoda Pod Modrym Fartuchem w ToruniuPałac Fengerów

Kamienice barokowe | edytuj kod

Znajdujące się na Starym Mieście

Znajdujące się na Nowym Mieście

Spichrze | edytuj kod

 Osobny artykuł: Spichrze w Toruniu.

Inne zabytki | edytuj kod

Dawny budynek bursy Gimnazjum Akademickiego, tzw. Ekonomia, obecnie siedziba wydziałów Sądu Okręgowego w Toruniu

Znajdujące się na Starym Mieście | edytuj kod

Znajdujące się na Nowym Mieście | edytuj kod

Twierdza Toruń | edytuj kod

 Osobny artykuł: Twierdza Toruń.

XIX-wieczna Twierdza Toruń składa się z ponad 150 obiektów (w tym 15. dużych fortów). Fortyfikacje toruńskie są zabytkami techniki wojennej i tworzą unikatowy system fortyfikacji na skalę europejską. Twierdza Toruń do rejestru zabytków została wpisana w 1971 roku[7].

Zabytki poza zespołem staromiejskim | edytuj kod

Barbarka | edytuj kod

Wybrane zabytki znajdujące się na Barbarce:

Bielany | edytuj kod

Wybrane zabytki znajdujące się na Bielanach:

Bydgoskie Przedmieście | edytuj kod

Od 2011 roku dzielnica znajduje się w wojewódzkiej ewidencji zabytków (historyczny układ urbanistyczny Bydgoskiego Przedmieścia i Rybaków)[8].

Mokre | edytuj kod

Wybrane zabytki znajdujące się na Mokrem:

Chełmińskie Przedmieście | edytuj kod

Wybrane zabytki znajdujące się na Chełmińskim Przedmieściu:

Jakubskie Przedmieście | edytuj kod

Wybrane zabytki znajdujące się na Jakubskim Przedmieściu:

Winnica | edytuj kod

Wybrane zabytki znajdujące się na Winnicy:

Rudak | edytuj kod

Wybrane zabytki znajdujące się na Rudaku

Kaszczorek | edytuj kod

Wybrane zabytki znajdujące się w Kaszczorku:

Podgórz | edytuj kod

Wybrane zabytki znajdujące się na Podgórzu[9]:

Okres międzywojenny | edytuj kod

Budowle z okresu międzywojennego, o architekturze nawiązującej do klasycyzmu, z elementami modernizmu, funkcjonalizmu i art déco[10][11]:

Cmentarze | edytuj kod

 Osobny artykuł: Cmentarze w Toruniu.

Cmentarze wpisane do rejestru zabytków[12]:

Okolice Torunia | edytuj kod

Okolice Torunia to tereny o dużych walorach turystycznych, o ciekawych miejscach związanych z historią regionu. Spośród nich wyróżnić można doskonale zachowany zamek krzyżacki w Zamku Bierzgłowskim, ruiny zamków w Złotorii, Raciążku, Papowie Biskupim, Małej Nieszawce, Muzeum Piśmiennictwa i Drukarstwa w Grębocinie, Ośrodek Szopenowski w Szafarni oraz Obserwatorium Astronomiczne UMK w Piwnicach.

Historyczne przejścia graniczne

  • Pod Toruniem, od Służewa, przez Otłoczyn wzdłuż rzeczki Tążyna (D1-C2) oraz od Silna przez Grabowiec do Lubicza Górnego (C2) przebiegała granica carsko-pruska, wzdłuż której zachował się tzw. „kordon graniczny” – wał ziemny z rowami oddzielający zaborców, a także posterunki graniczne pruskie (Obory, Nowa Wieś, Otłoczyn – komora celna, cmentarz protestancki), carskie (Smogorzewiec, Zawały, Aleksandrów Kujawski – okazały dworzec kolejowy na miarę wielkości Imperium Rosyjskiego) oraz prawosławny cmentarz żołnierzy carskich (Lubicz Górny).
  • Przejście graniczne Otłoczyn – Aleksandrowo (dzisiaj miasto Aleksandrów Kujawski). W 1862 roku uruchomiono połączenie kolejowe Prus z Rosją z Bydgoszczy do Łowicza. Nowy szlak handlowy oficjalnie nazwano Drogą Żelazną Warszawsko-Bydgoską.

Przypisy | edytuj kod

  1. Eugeniusz Gąsiorowski, Toruńska kamienica mieszczańska, s. 69, [w:] Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, Nauki Humanistyczno Społeczne, z. 16, Zabytkoznawstwo i Konserwatorstwo, I.
  2. Zarządzenie Prezydenta RP z dnia 8 września 1994 (M.P. z 1994 r. nr 50, poz. 422).
  3. Miejscy Konserwatorzy (pol.). torun.wkz.gov.pl.
  4. Kujawsko-Pomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków (pol.). torun.wkz.gov.pl.
  5. Bramy i baszty (pol.). torun.pl.
  6. Przewodnik Toruń. Warszawa: Sport i Turystyka, 1971, s. 64.
  7. Twierdza Toruń (pol.). torun.pl.
  8. Konserwator - Rejestr zabytków nieruchomych, www.torun.wkz.gov.pl [dostęp 2017-05-30]  (ang.).
  9. JW WebJ.W. Development JW WebJ.W., Toruń, Atrakcje Torunia, Przewodnik po Toruniu, Zwiedzanie Torunia z przewodnikiem, Przewodnicy miejscy Toruń przewodnik miejski Informacja turystyczna, Zabytki Torunia i kujawsko-pomorskiego, Muzea, Historia, Pierniki toruńskie, Twierdza Toruń, www.turystyka.torun.pl [dostęp 2018-04-22]  (pol.).
  10. Michał P.M.P. Kadlec Michał P.M.P., PO TORUNIU: KSIĄŻKA #9 | „Toruński modernizm: architektura miasta 1920-1989” – praca zbiorowa, PO TORUNIU, 30 stycznia 2017 [dostęp 2018-04-22] .
  11. Modernizm toruński | www.torun.pl, www.torun.pl [dostęp 2018-04-22]  (pol.).
  12. JW WebJ.W. Development JW WebJ.W., Cmentarze Toruń, www.torunskiecmentarze.pl [dostęp 2018-04-22]  (pol.).

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Zabytki w Toruniu" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy