Zakon Rycerski Grobu Bożego w Jerozolimie


Zakon Rycerski Grobu Bożego w Jerozolimie w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Symbol bożogrobców

Zakon Rycerski Grobu Bożego w Jerozolimie (łac. Ordo Equestris Sancti Sepulcri Hierosolymitani) bożogrobcy, Zakon Kanoników Regularnych Stróżów Świętego Grobu Jerozolimskiego, w Polsce znany także jako Zakon Kanoników Regularnych Stróżów Grobu Chrystusowego – zakon wywodzący się z założonej w 1099 r. przez Gotfryda z Bouillon kapituły. Początkowo zakon stanowiło 20 kanoników sprawujących służbę duszpasterską i 50 rycerzy krzyżowych wywodzących się z najlepszych domów rycerskich. Podlegali oni zwierzchnikowi kościoła łacińskiego w Ziemi Świętej czyli biskupowi Jerozolimy. W czasach stacjonowania w Palestynie (do XIII wieku) do ich podstawowych obowiązków należało oprowadzanie pątników, obrona Grobu Chrystusa oraz uczestniczenie w wyprawach przeciw niewiernym. Kapituła składała się z duchownych i rycerzy, jednak szybko dominującą rolę zaczęli odgrywać kapłani. Regułę św. Augustyna nadał im patriarcha Arnulf z Rohez (1114 r.). W 1122 r. zatwierdził ją papież Kalikst II.

Spis treści

Zakon na świecie | edytuj kod

Po upadku Akki zakon rozwijał się w Europie, a siedzibą przeora generalnego stała się Perugia. W 1471 r. zakon liczył 2080 członków. W I połowie zakon posiadał 88 klasztorów, a pod koniec XV w. już blisko 200 placówek skupionych w kongregacjach rozmieszczonych w Lombardii, Toskanii, Królestwie Neapolu, Niemczech, Węgrzech, Czechach i Polsce. W Europie bożogrobcy szerzyli kult Grobu Pańskiego i nabożeństwa pasyjne oraz prowadzili działalność charytatywną. Strój zakonny stanowi biały habit z czerwonym krzyżem jerozolimskim na lewej piersi.

Zakon przeżył poważny kryzys pod koniec XV wieku. Papież Innocenty VIII w 1489 roku inkorporował bożogrobców do zakonu joannitów (później zwanych Kawalerami Maltańskimi). Zakon bożogrobców został zniesiony w większości krajów europejskich, przetrwał jednak m.in. w Hiszpanii i Polsce. Na świecie zakon przez kilka wieków wegetował. Odżył dopiero po reaktywacji łacińskiego Patriarchatu Jerozolimy w 1847 na mocy konkordatu między Stolicą Apostolską a imperium osmańskim. Został zreformowany przez Piusa X w 1907 i następnie przez Piusa XII w 1949.

Zakon w Polsce – Miechowici | edytuj kod

Mapa przedstawiająca miejsca związane z bożogrobcami w Małopolsce Bazylika Mniejsza Grobu Bożego w Miechowie przy dawnym klasztorze bożogrobców Bazylika Mniejsza Ducha Świętego i Kaplica Grobu Bożego w Przeworsku przy dawnym klasztorze bożogrobców Godło bożogrobców Współcześni Damy i Rycerze Grobu Świętego w procesji świątecznej

Do Polski bożogrobców sprowadził w 1163 r. możnowładca Jaksa z rodu Gryfitów, który ufundował im klasztor miechowski (Miechów, stąd używana w Polsce nazwa miechowici). Zakon szybko się rozwijał, otrzymując liczne nadania od książąt, możnowładców i biskupów. W okresie walk Władysława Łokietka ze zwolennikami rządów czeskiego króla Wacława miechowici poparli tych drugich, czym narazili się na kilka najazdów. Społeczność zakonną tworzyli wówczas głównie Czesi i Niemcy, a Wacław II był wielkim protektorem zakonu w Czechach. Po jego śmierci klasztor popierał przeciwników rządów Łokietka, w tym niemieckich mieszczan krakowskich pod wodzą wójta Alberta. W 1311 r. wojska książęce wypędziły bożogrobców z Miechowa i obsadziły klasztor zbrojną załogą. W 1314 r. zakonnicy powrócili do Miechowa. Zmiana władz klasztoru (wybór Polaka na to stanowisko, co stało się później regułą) doprowadziła do złagodzenia stosunku Łokietka do bożogrobców i do zwrotu majątków zakonnych. W 1374 r. prepozyt miechowski został wikariuszem generalnym na całą Polskę i kraje sąsiednie. W czasach wielkiej schizmy zachodniej (1378-1418) uwolnił się od zwierzchnictwa patriarchy, opowiedział się po stronie papieża i uzyskał papieską konfirmację. Odtąd klasztor miechowski był podporządkowany Stolicy Apostolskiej. W tych czasach bp Maciej Janina do Leżajska i Przeworska wprowadził kanoników regularnych św. Grobu.

Do XVI wieku powstało łącznie 32 ośrodki zakonu w Polsce. Aż do drugiej połowy XVI w. wszystkie one podlegały bezpośrednio prepozytowi z siedzibą w Miechowie. Prepozyt miechowski podlegał bezpośrednio patriarsze jerozolimskiemu, który zatwierdzał jego wybór. Później jednak, dla lepszej kontroli działalności zakonu i sprawniejszego zarządzania, konieczny stał się podział na cztery prowincje: małopolską, wielkopolską, mazowiecką i ruską. W 1774 r. kongregacja miała w Polsce 88 kapłanów i 19 kleryków.

Polscy bożogrobcy prowadzili działalność charytatywną i duszpasterską, przy ich konwentach organizowano parafie i szpitale. Spopularyzowali pochodzący z tradycji jerozolimskich zwyczaj budowania w kościołach na okres Wielkiego Tygodnia tzw. grobu Pańskiego, organizowali nabożeństwa pasyjne. Poza swoimi pierwszoplanowymi zadaniami Bożogrobcy w XVIII w. przejęli pod swoją opiekę część szkół pojezuickich. Strój zakonny polskich bożogrobców w tym okresie to czarny habit z czerwonym krzyżem patriarchalnym.

Początek wieku XIX przyniósł stopniową likwidację zgromadzenia, najpierw w zaborze pruskim, a następnie austriackim. W 1819 r. w ramach działań Komisji Rządowej Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego Królestwa Polskiego kierowanej przez Stanisława Kostkę Potockiego doszło do kasaty domu generalnego w Miechowie. Ostatnim członkiem tego zakonu był Piotr Franciszek Pękalski, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, który zmarł w 1873 roku[1].

Bożogrobcy współcześnie | edytuj kod

Obecnie zakon jest stowarzyszeniem duchownych i świeckich, niezwiązanych ślubami zakonnymi, działa w 40 krajach, a jego wielkim mistrzem jest od 2011 abp Edwin O’Brien. Bożogrobcy aktywnie wspierają katolików w Ziemi Świętej, np. dotują w około 50% zwyczajny budżet patriarchy łacińskiego Jerozolimy. Utrzymują i prowadzą w Ziemi Świętej blisko 100 szkół podstawowych i zawodowych, do których mogą uczęszczać dzieci niezależnie od pochodzenia i wyznawanej wiary.

Bożogrobcy formalnie powrócili do Polski w latach 90. XX wieku. W wyniku wieloletnich starań polskiej emigracji 8 grudnia 1995 mianowano kardynała Józefa Glempa Wielkim Przeorem i utworzono zwierzchnictwo bożogrobców w Polsce. Zwierzchnikiem Zakonu w Polsce do października 2008 roku był prof. Jerzy Wojtczak-Szyszkowski, a obecnie jest Kawaler Krzyża Wielkiego Karol Bolesław Szlenkier[2]. Ostatnia polska Inwestytura Zakonu Rycerskiego Świętego Grobu Bożego w Jerozolimie nastąpiła w Pelplinie 11 czerwca 2016[3].

Siedziba Polskiego Zwierzchnictwa Zakonu znajduje się w Miechowie, przy Bazylice Mniejszej Grobu Bożego.

Niektórzy polscy członkowie zakonu | edytuj kod

Rangi w Zakonie | edytuj kod

Klasa Kawalerów i Dam Naszyjnika:

  • Kawaler Naszyjnika
  • Dama Naszyjnika

Klasa Kawalerów:

  • KGCSSH – Kawaler Wielkiego Krzyża
  • C*SSH – Komandor z Gwiazdą
  • CSSH – Komandor
  • KSSH – Kawaler

Klasa Dam:

  • DGCSSH – Dama Wielkiego Krzyża
  • DC*SSH – Dama Komandorska z Gwiazdą
  • DCSSH – Dama Komandorska
  • DSSH – Dama

Oraz:

  • Ekscelencja – tytuł przysługujący duchownym Dostojnikom Zakonu w czasie pełnienia urzędu Zwierzchnika Generalnego, Generalnego Gubernatora lub jego zastępcy, a także Zwierzchnikom[4]
 Z tym tematem związana jest kategoria: Odznaczeni Orderem Grobu Świętego.

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Pękalski Piotr Franciszek. [dostęp 2015-10-10].
  2. Wprowadzenie. oessh.opoka.net.pl. [dostęp 24 sierpnia 2016].
  3. Inwestytura OESSH Gniew-Pelplin 2016r.. oessh.opoka.net.pl. [dostęp 24 sierpnia 2016].
  4. Statut Zakonu. oessh.opoka.net.pl. [dostęp 2014-07-12].

Bibliografia | edytuj kod

  • Affek M. (red.) – Bożogrobcy w Polsce. Instytut Wydawniczy PAX, Miechowskie Towarzystwo 1163 roku, Miechów – Warszawa 1999, ss. 272. ​ISBN 83-211-1261-7
  • Kamiński J., Przymus U. (red.) – Zwierzchnictwo w Polsce Zakonu Rycerskiego Grobu Bożego w Jerozolimie. Księgarnia Św. Jacka, Katowice 2008. ​ISBN 978-83-7030-641-0
  • Nakielski S. – De sacra antiquitate et statu Ordinis Canonici Custodum Sacrosancti Sepulchri Domini Hierosolymitani. – Cracoviae 1625.
  • Nakielski S. – Miechovia, sive Promptuarium antiquitatum monasterii Miechoviensis. – Cracovia 1634.
  • Sypkowie A. i R. – Zamki i warownie ziemi sandomierskiej. Wyd. Trio, Ag. Wyd. EGROS, Warszawa 2003.
  • Woźniak M. – Kim byli i kim są dzisiaj Bożogrobcy?. [w:] Tyg. Kat. „Niedziela” edycja gnieźnieńska, nr 29, 2000.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (wspólnota):
Na podstawie artykułu: "Zakon Rycerski Grobu Bożego w Jerozolimie" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy