Zamach stanu w Syrii (sierpień 1949)


Zamach stanu w Syrii (sierpień 1949) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Zamach stanu w Syrii (sierpień 1949)zamach stanu przeprowadzony 14 sierpnia 1949 przez oddziały wojsk Republiki Syryjskiej pod przywództwem Samiego al-Hinnawiego; zakończył on trwające 137 dni rządy Husniego az-Za'ima; jeden z trzech zamachów stanu w Syrii przeprowadzonych w 1949 roku.[1]

Od 30 marca 1949 w Syrii niemal rządziła junta Husniego az-Za'ima, który przejął władzę w wyniku marcowego zamachu stanu. Zamach udał się dzięki wsparciu USA, jednak poparcie Az-Za'ima w samej Syrii było słabe. Az-Za'im miał tendencje do wywyższania się (przyjął tytuł marszałka, co nie spodobało się wielu oficerom) i podjął niepopularne decyzje (zgoda na budowę rurociągu amerykańskiej firmy ARAMCO z Arabii Saudyjskiej, zacieśnienie stosunków z Francją i Turcją[2]). Aresztował również wielu działaczy lewicowych i komunistycznych - rozwiązał Partię Komunistyczną. Premier powołany przez Az-Za'ima - Muhsin al-Barazi - skonfliktowany był z wpływową rodziną Al-Haurani i Asadem Talasem - przyszłym współorganizatorem sierpniowego zamachu.[3] Az-Za'im miał przeciwników w tradycyjnej syryjskiej elicie - sprzeciwiającej się reformom podatkowym[2], w kręgach muzułmańskich - negatywnie nastawionych do sekularyzacji[2], i w członkach Syryjskiej Partii Socjal-Nacjonalistycznej (SPSN). W tej ostatniej szczególnie po tym, gdy latem 1949 najpierw udzielił azylu Antunowi Sa'adzie, liderowi SPSN, a potem wydał władzom Libanu, które 8 lipca rozstrzelały go. Wydarzenie to zjednoczyło syryjskich przeciwników Az-Za'ima, w tym Talasa, którego Sa'ada był przyjacielem. Szalę przeważyła decyzja dyktatora o wysłaniu wojska do Dżabal ad-Duruz, naruszając autonomię plemion druzyckich.[1]

Nie wyklucza się, że zamach był wspierany przez Irak i Wielką Brytanię. Al-Hinnawi miał rzekomo przystać na propozycję premiera Iraku Nuriego as-Sa'ida wykorzystania wywiadu brytyjskiego. Irakowi mogło zależeć na zjednoczeniu z Syrią (Wielka Syria), a Brytyjczykom na stworzeniu przeciwwagi dla Arabii Saudyjskiej.[3]

14 sierpnia 1949 pod prywatną rezydencję Za'ima podjechały trzy wozy opancerzone. Po wymianie ognia z ochroną, Az-Za'im został pojmany. W podobny sposób zatrzymano premiera. Obu osadzono w fortecy-więzieniu Al-Mazza koło Damaszku. Dowódca 1. Brygady Armii Syryjskiej pułkownik Sami al-Hinnawi powołał Wyższą Radę Wojenną, której przewodniczył a w skład której weszło 11 wysokich rangą oficerów, w tym Bahidż al-Kallas. Rada osądziła i skazała na śmierć prezydenta i premiera. Obu bezzwłocznie rozsztrzelano.[4]

W mediach buntownicy głosili, że prezydent przekroczył swoją władzę marnując publiczne pieniądze, zakłamując prawo i ograniczał swobody obywatelskie, czemu wszystkiemu sprzeciwiali się organizatorzy marcowego zamachu.[4]

Al-Hinnawiego wsparli m.in. związany z SPSN płk. Adib asz-Sziszakli (przyszły organizator zamachu grudniowego), Arabska Partia Socjalistyczna, Partia Ludowa, prohaszymiccy przywódcy druzyccy, a nawet także uczestnicy zamachu marcowego[1][5]

Al-Hinnawi zapowiedział jak najszybsze przywrócenie porządku konstytucyjnego i przekazanie władzy cywilom, co uczynił powołując rząd pod kierownictwem Haszima al-Atasiego.[4] W przeciwieństwie do Az-Za'ima, sierpniowi buntownicy podkreślali demokratyczny i cywilny charakter rządu. 11 września rząd przedstawił nowe prawo wyborcze. Ustnie zapewnił też przedstawicieli innych krajów, że Syria będzie wywiązywała się ze swoich międzynarodowych zobowiązań i że jest nastawiona antykomunistycznie.[5]

Już dzień po zamachu przejęcia władzy pogratulował premier Libanu. Do 19 września nowy rząd został uznany przez Afganistan, Argentynę, Czechosłowację, Hiszpanię, Liban, Turcję, i Wenezuelę. Wielka Brytania i Francja czekały z tym na USA, które wahały się nie mogąc ocenić stabilności sytuacji w Syrii. USA uznały rząd Al-Hinnawiego dopiero 20 września, gdy zapewnił on pozostaniu w mocy zgody na rurociąg TAPLINE. Stosunki dyplomatyczne wznowił Irak i Transjordania, której król zaoferował pomoc wojskową.[5][3][2]

W Egipcie, popierającym reżim Az-Za'ima i gdzie zamach wywołał szok, ogłoszono oficjalną trzydniową żałobę.[2]

Rząd Al-Hinnawiego pozbył się również większości byłych hitlerowskich żołnierzy i ekspertów służących w syryjskiej armii, w tym pułkownika SS Waltera Rauffa. We wrześniu 1949 ich liczba spadła do 16 oficerów, w tym 6 pilotów.[6]

W listopadzie przeprowadzono wybory, których zwyciężyła proiracka Partia Ludowa (przed zamachem marcowym - największa partia opozycyjna). Chciała ona zrealizować pomysł Wielkiej Syrii, czyli zjednoczeniu z Irakiem.[1][3]

Pomysłu tego nie zaakceptowali jednak syryjscy nacjonaliści. Już w październiku 1949 CIA informowała o rosnącym sprzeciwie wobec Wielkiej Syrii. Według Bractwa Muzułmańskiego, Partii Baas, komunistów, i Stowarzyszenie Ulemów, uważały to za zagrożenie dla niepodległości Syrii. Niektórzy oficerowie twierdzili, że rząd tymczasowy nie ma prawa podejmować takich zobowiązań.[7]

Jeszcze w sierpniu 1949 amerykański wywiad podejrzewał, że zamach może nie być ostatnim. Uważano, że realna jest zemsta zwolenników obalonego prezydenta Za'ima i premiera. Również, konflikt z Libanem. Przewidywano też, że okazję mogą wykorzystać, przebywający na wygnaniu w Egipcie, były prezydent Szukri al-Kuwatli i premier Dżamil Mardam.[8][7]

Kierowani przez pułkownika Adiba asz-Sziszaklego 19 grudnia przeprowadzili kolejny, trzeci w 1949, zamach stanu. Nowy dyktator, wspierany przez CIA, podobnie jak Husni az-Za’im, zapowiedział zachowanie niepodległości Syrii, która mogłaby zostać zatracona w unii z Irakiem.[1]

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e Jörg Michael Dostal. Post-independence Syria and the Great Powers (1946-1958): How Western Power Politics Pushed the Country Toward the Soviet Union. „2014 Annual Meeting of the Academic Council on the United Nations System”, 2014 (ang.). 
  2. a b c d e Near East/Africa branch intelligence summary for the week ending 17 August 1949. „General CIA Records”. CIA-RDP79-01090A000100050007-9 (1949-08-17). s. 2 (ang.). 
  3. a b c d Ibraheem Saeed Al-Baidhani: U.S. Policy Toward Syria - 1949 to 1958. Xlibris Corp., 2014, s. 17,18,20,23. ISBN 978-1-4931-9094-2.
  4. a b c Syrian President and Premier Shot. „The Age”. 29422, s. 1, 1949-08-15 (ang.). 
  5. a b c Dean Acheson. Syria: Attitude of the United States toward recognition of governments in Syria following a succession of coups d'etat. „Memorandum by the Secretary of State of the President”. 890D.01/4-2549, s. 1635, 1949-04-25. US State Deparment (ang.). 
  6. Background information on German military experts in Syria. „FOIA Collection”, 1954-02-23. CIA (ang.). 
  7. a b Near East/Africa branch intelligence summary for the week ending 26 October 1949. „General CIA Records”. CIA-RDP78-01617A004700010076-6 (1949-10-26). s. 6 (ang.). 
  8. Near East/Africa branch intelligence summary for the week ending 31 August 1949. „General CIA Records”. CIA-RDP79-01090A000100050009-7 (1949-08-31). s. 2 (ang.). 
Na podstawie artykułu: "Zamach stanu w Syrii (sierpień 1949)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy