Zamek Górny w Opolu


Na mapach: 50°40′11,36″N 17°55′30,77″E/50,669824 17,925214

Zamek Górny w Opolu w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Zamek Górny w Opolu – obecnie nieistniejący zamek, jeden z dwóch zamków w Opolu[1], dawna siedziba opolskich Piastów. Zbudowany został w II poł. XIV w., natomiast rozebrany w XVII w. Jedyną pozostałością po nim jest wieża zamkowa.

Spis treści

Historia zamku | edytuj kod

Rysunek Ferdynanda Dienheima Chotomskiego przedstawiający zamek blisko Opola w XVI., błędnie uznawany jako ukazujący Zamek Górny w Opolu[2]. Widok ten był także mylony z zamkiem w Brzegu[3] Wieża Zamku Górnego z neogotycką nadbudówką

Istnieje wiele sprzecznych opinii na temat początków Zamku Górnego w Opolu[2][3]. Z jednej strony niektórzy historycy w ogóle powątpiewali w jego istnienie, z drugiej niektórzy uważali, że Zamek Górny był starszy od zamku na Ostrówku[2]. Już za Bolesława Chrobrego w tym miejscu miało stać dworzyszcze opolskiego kasztelana[4]. Obecnie przyjmuje się, że zamek został wybudowany w latach 1382–1387 przez Władysława Opolczyka[4][5].

Zamek wzniesiono po drugiej stronie Odry niż pierwszy zamek, na odcinku Młynówki, która była wówczas głównym korytem rzeki[6]. Powstał w najwyższym punkcie w mieście na górze wapiennej (tzw. „Górce”), w bezpośrednim sąsiedztwie Bramy Gosławickiej i wchodził w skład obwarowań miejskich[7].

Przyczyny powstania drugiego zamku w Opolu i panowanie Piastów | edytuj kod

Po śmierci Bolka II władzę w Opolu początkowo przejął jego młodszy syn Bolko III. Później Bolko III podzielił się wpływami ze starszym bratem Władysławem[8]. Władysław dostał pod władanie prawobrzeżną część miasta z ziemią oleska i gorzowską, a część lewobrzeżną miasta z pozostałymi ziemiami południowymi zatrzymał Bolko[8]. Władysław Opolczyk był zaangażowany w europejską politykę (palatyn Węgier w latach 1367–1372, namiestnik Rusi Halickiej w latach 1372–1379)[2], jednak w związku z fiaskiem planów objęcia tronu polskiego po śmierci Ludwika Węgierskiego w 1382 r. zdecydował się wrócić do Opola[8]. W tym samym roku zmarł jego brat Bolko III. Nad jego posiadłościami sprawowało pieczę czterech jego synów jako bracia niedzielni, w praktyce jednak byli podporządkowani swojemu stryjowi księciu Władysławowi[5].

Władysława było stać, aby nie dzielić rezydencji ze swoimi bratankami i wybudować sobie zamek odpowiadający jego pozycji majątkowej i politycznej[8]. Poza tym drugi zamek mógł umocnić system obronny we wschodniej części miasta[4]. Pierwsza wzmianka o zamku pochodzi z 1387 r. Władysław, z przerwą w latach 1397–1398, spędził na zamku resztę życia[8]. Książę z dwóch małżeństw miał tylko córki, dlatego jego spadkobiercami zostali po jego śmierci w 1401 r. bratankowie, synowie Bolka III – Jan Kropidło, Bolko IV i Bernard. Jan Kropidło wprowadził się najprawdopodobniej do Zamku Górnego w 1418 r. po śmierci wdowy po Władysławie[8].

Nie wiadomo kto faktycznie użytkował zamek po śmierci biskupa Jana Kropidły[2]. Po śmierci Bolka IV w 1437 r. posiadłości odziedziczyli jego synowie. Wkrótce jedynym władcą Opola stał się Mikołaj I opolski, co prawdopodobnie spowodowało, że Zamek Górny jako druga rezydencja przestał był potrzebny. Dodatkowo kilkadziesiąt lat później w związku z modernizacją systemu obronnego Opola zamek stracił znaczenie jako obiekt obronny. Prawdopodobnie przyczyniało się to wszystko do zaniedbania budowli[5].

Losy Zamku Górnego po panowaniu Piastów | edytuj kod

Bezpotomna śmierci ostatniego z opolskich Piastów księcia Jana Dobrego w 1532 r. spowodowała, że całe księstwo opolsko-raciborskie przeszło we władanie Habsburgów[2]. Od tego czasu Opole nie miało gospodarza na miarę rezydujących w mieście książąt piastowskich i ulegało powolnej degradacji[9]. W XVI w. Zamek Górny był już bardzo zniszczony. W 1615 r. w Opolu wybuch wielki pożar, który strawił pozostałości zamku. W 1619 r. Jakob Schickfuß twierdził, że poza czworoboczną wieżą używaną jako spichlerz i dużego murowanego chlewu zamek jest całkowicie zniszczony, a teren po nim wyrównany. Plac po zamku został przekazany garncarzom[2].

W 1669 r. cesarz Leopold I Habsburg podarował resztki zamku jezuitom. W pomieszczeniach starego zamku urządzili oni mały kościół, a w roku 1673 rozpoczęli budowę nowego z materiału z rozbiórki zamku. Świątynię wielokrotnie trawiły pożary (1682, 1739, 1762). W 1773 r. nastąpiła kasata zakonu. W 1811 r. kościół zamknięto, a w roku 1828 rozebrano. Na jego miejscu w latach 1829–1830 zbudowano męskie gimnazjum[2].

W latach 1858–1859 wybudowano drugi budynek szkolny, który połączono z wieżą Zamku Górnego poprzez otwartą dwukondygnacyjną galerię. W 1898 r. w miejscu galerii utworzone zostało nowe skrzydło[2].

W 2006 r. przeprowadzone zostały badania architektoniczne murów i wieży. W roku 2017 zrewitalizowano wieżę, a od 2018 r. jest ona dostępna do zwiedzania[2].

Architektura | edytuj kod

Pomnik Józefa Lompy z lat 60., który do 2007 r. stał przed wieżą; obecnie przed budynkiem szkoły Zdjęcie wieży Zamku Górnego z 1934 r. z łącznikiem tworzącym połączenie z gimnazjum[2]

Nie wiadomo, jak wyglądał Zamek Górny ze względu na brak opisu zamku i wiarygodnego materiału ikonograficznego. Na panoramach Opola z XVI–XVIII w. przedstawiana jest jedynie wieża i do tego bez dbałości o jej wierne odwzorowanie. W XIX w. rozpowszechniono pogłoskę, że rysunek Ferdynanda Dienheima Chotomskiego przedstawia Zamek Górny w Opolu z XVI w. W rzeczywistości ukazuje on inny zamek, o czym także świadczy podpis: „Zamek ostatniego z Piastów blisko Opola na Szląsku. Według udzielonego rysunku Panny Józefy Chott”. Pierwszy wiarygodny obraz ukazujący pozostałości po Zamku Górnym to rysunki wieży wykonane przez inspektora budowlanego Krügera w 1844[2].

Wieża Zamku Górnego w Opolu to wieża ceglana o układzie gotyckim z zastosowaniem zendrówki w układzie rombowym. Budowla została zbudowana na planie prostokąta, pierwotnie była trzykondygnacyjna. We wschodniej elewacji w niszy osadzony jest portal dawnej bramy wjazdowej. W 1844 r. dobudowano czwartą kondygnację zwieńczoną neogotyckim krenelażem[5][10]. Ponadto renowacji w tym stylu poddano fragment fortyfikacji z bartyzaną[2].

W latach 60. XX w. na przedpolu wieży pośród zieleni postawiono pomnik Józefa Lompy autorstwa Joanny Domaszewskiej w oprawie przestrzenno-plastycznej architekta Jerzego Gurawskiego. W 2007 r. pomnik przeniesiono przed fronton szkoły po stronie ulicy Osmańczyka[7].

Przypisy | edytuj kod

  1. Patrz: Zamek Piastowski w Opolu
  2. a b c d e f g h i j k l m UrszulaU. Zajączkowska UrszulaU., Zamek Górny w Opolu [w:] broszura wydana w ramach promocji projektu „Dawne Opole – rewaloryzacja obiektów dziedzictwa kulturowego na obszarze dawnego Zamku Górnego i jego okolic, Opole 2018 .???
  3. a b AndrzejA. Hamada AndrzejA., Wszystko przez pannę Czott, „Indeks – Pismo Uniwersytetu Opolskiego” (5–6 (89–90)), 2008, s. 77–78 .
  4. a b c UrszulaU. Zajączkowska UrszulaU., Opolska Górka w ikonografii, „Indeks – Pismo Uniwersytetu Opolskiego” (7–8 (29–30)), 2001–2002, s. 28–36 .
  5. a b c d ZbigniewZ. Bereszyński ZbigniewZ., Zamek Górny, Opole.pl, 2007 [dostęp 2019-03-31] .
  6. ArletaA. Ciupińska ArletaA., Zamki Opola w średniowieczu [w:] TomaszT. Ciesielski (red.), Zamki, twierdze i garnizony Opola, Śląska i dawnej Rzeczypospolitej, Zabrze: Inforteditions, 2010, s. 44, ISBN 978-83-89943-56-9 .
  7. a b AndrzejA. Hamada AndrzejA., Architektura Opola wpisana w dzieje miasta, Opole: Oficyna Piastowska, 2008, s. 16, ISBN 978-83-89357-33-5 .
  8. a b c d e f AnnaA. Pobóg-Lenartowicz AnnaA., Pod panowaniem Piastów (ok. 985–1532) [w:] BernardB. Linek, KrzysztofK. Tarka, UrszulaU. Zajączkowska (red.), Opole. Dzieje i tradycja, Opole: Urząd Miasta Opole, 2011, s. 39–42, ISBN 978-83-87401-00-9 .
  9. Anna PobógA.P. Lenartowicz Anna PobógA.P., Opole – dzieje miasta, „Renowacje i zabytki” (3), 2010, s. 2–19 .
  10. SławomirS. Brzezicki SławomirS. i inni, Zabytki sztuki w Polsce. Śląsk, Lublin: Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków, 2006, s. 653, ISBN 83-922906-1-5 .
Na podstawie artykułu: "Zamek Górny w Opolu" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy