Zamek Golesz w Krajowicach


Na mapach: 49°46′43,2″N 21°26′27,9″E/49,778667 21,441083

Zamek Golesz w Krajowicach w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Zamek Golesz w Krajowicach – ruiny średniowiecznego zamku w Krajowicach w gminie Kołaczyce w województwie podkarpackim na obszarze Małopolski.

Spis treści

Historia | edytuj kod

Ruiny, skromne pozostałości kamiennych murów, bramy i baszty narożnej, znajdują się na spłaszczonym szczycie wzgórza Golesz o wysokości 320 m n.p.m. na prawym brzegu Wisłoki, na terenie rezerwatu przyrody Golesz. W XIII lub XIV wieku wzniesiono w tym miejscu zamek zbudowany na planie owalu o wymiarach 30 metrów na 40 metrów, otoczony fosą i wałem o wysokości 3 metrów usypanym ze żwiru skalnego[2]. Warownia strzegła traktu handlowego[3] prowadzącego z Kleci do Jasła przez Sowinę, Bieździadkę (odnoga prowadziła do zamku), który do 1340 roku biegł na Węgry[4] przez te osady.

Pierwsza wzmianka o zamku pojawia się w dokumencie źródłowym z dnia 9 lutego 1319 roku, opublikowanym w Codex diplomaticus Monasterii Tynecensis, (Kodeks dyplomatyczny klasztoru tynieckiego); wymieniony jest tam castro Golos („zamek Golesz”), przysądzony wraz z otaczającymi go dobrami przez króla Władysława Łokietka klasztorowi benedyktynów w Tyńcu[5]. Z „Księgi uposażeń diecezji krakowskiej” (Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis, 1470–1480) Jana Długosza wynika, że w XV wieku Krajowice były w dalszym ciągu w posiadaniu klasztoru tynieckiego; należały do benedyktynów do rozbiorów Polski[4]. W 1474 roku spalony przez Węgrów. Miejscowość stanowiła część starostwa niegrodowego jasielskiego, które w 1613 roku zostało oddane w dożywotnio przez Zygmunta III Wazę Mikołajowi Strusiowi z Komorowa, staroście chmielnickiemu[6].

Zamek był siedzibą starosty królewskiego i wyższego sądu prawa magdeburskiego[7]. Według niektórych źródeł na zamku Golesz rezydował w średniowieczu polski rycerz Zyndram z Maszkowic[4], dowódca chorągwi ziemi krakowskiej w czasie bitwy pod Grunwaldem; w 1409 roku był on starostą niegrodowym Jasła.

Zamek został spalony w czasie wojen szwedzkich w trakcie najazdu wojsk Jerzego Rakoczego w 1657 roku[7].

W pierwszej połowie XIX wieku na wzgórzu urządzono park krajobrazowy, obecnie nieistniejący; powstał on z inicjatywy Francuza, Achillesa Johannot (według niektórych źródeł Jehannotte), właściciela pobliskich fabryk tkackich[4]. W XIX wieku, na pamiątkę twórcy parku, miejsce to było nazywane przez mieszkańców Jasła Żanotówką[6].

Pod koniec XIX wieku na szczycie wzgórza znajdowały pozostałości okrągłej baszty o wysokości 40 stóp; na kamieniach widać było resztki szkliwa, świadczące o wielkim pożarze[6]. Po II wojnie światowej część murów rozebrano na kamień budowlany[8].

Ruiny zamku Golesz są tematem jednego z rysunków Macieja Bogusza Stęczyńskiego[9].

W 2009 roku ruiny zostały zdewastowane przez nieznanych sprawców. Stało się to przyczynkiem do zwrócenia uwagi na obiekt - od tamtego czasu, każdego roku w jesieni, prowadzone są wykopaliska archeologiczne[10].

Starostowie i burgrabiowie zamku | edytuj kod

  • Starostowie (capitanei)[11]:
    • 1407 - Chebda
    • 1420-1425 - Mścisław
    • 1449-1465 - Piotr Kostrzecki
    • 1473 - Piotr Żarnowiecki
    • 1477 - Michał Dębieński
    • 1485 - Bartłomiej Wiśniowski
    • 1486 - Piotr Gniady z Zabierzowa
    • 1499 - Mikołaj Piotrowski
    • 1545 - Jan Strzemień
  • Burgrabiowie:
    • 1407 - Mikołaj ze Sławęcina
    • 1418 - Mikołaj Chwost
    • 1420 - Zygmunt
    • 1511 - Mikołaj Chrzanowski
    • 1527-1545 - Jan Strzemień
    • 1546 - Mikołaj Berezowski
  • Pisarz:
    • 1488 - Augustyn z Liczna

Legendy | edytuj kod

Z zamkiem Golesz wiąże się kilka podań ludowych. Mówią one o skarbach ukrytych w podziemnych lochach, o duchu rycerza Bogorii błąkającym się wśród ruin i o karczmie, której gościł król Jan Kazimierz. Istnieje także legenda o rycerzu o imieniu Ścibor, który siłą sprowadził na zamek dziewczynę ze szlacheckiej rodziny, by zdradzać z nią swoją żonę; żona zmarła z rozpaczy, a dziewczyna popełniła samobójstwo. Według podania Ścibor został porwany do piekła przez ognistego ducha, po czym zamek spłonął[12]. W Okolicach Galicji (1847) Macieja Bogusza Stęczyńskiego znajduje się wzmianka, że według miejscowych podań na zamku Golesz rezydował za panowania Władysława Łokietka książę o imieniu Ścibor; informację tę opublikowano w 1841 roku w czasopiśmie Lwowianin w artykule pod tytułem „Zamczysko”[13]. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich określa tekst zawarty w Lwowianinie jako nieoparty na źródłach historycznych[6].

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podkarpackie. 2018-09-30.
  2. G. Leńczyk, Katalog grodzisk i zamczysk z terenu Małopolski, Muzeum Archeologiczne w Krakowie, Kraków 1983, str. 22; J. Marszałek, Katalog grodzisk i zamczysk w Karpatach, Wydawnictwo Stanisław Kryciński, Warszawa 1993, str. 111–112
  3. Por. Kozioł Lechowski A., Parafia Bieździedza w ciągu dziejów. Dokumenty i źródła, Rzeszów 1997, s. 10 i 13
  4. a b c d D. Zając, „Wzgórze zamkowe „Golesz” i okolice”. [w:] Region Jasielski, nr 3 (57), maj–czerwiec 2006 [1]
  5. Kodeks dyplomatyczny klasztoru tynieckiego, część pierwsza obejmująca rzeczy od 1105 do 1309 roku, wyd. W. Kętrzyński i S. Smolka, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Lwów 1875, 79–80 [2]
  6. a b c d Krajowice w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. IV: Kęs – Kutno. Warszawa 1883.
  7. a b J. Marszałek, Katalog grodzisk i zamczysk w Karpatach, Wydawnictwo Stanisław Kryciński, Warszawa 1993, str. 112
  8. Informacja podana przez J. Garncarskiego, dyrektora Muzeum Regionalnego w Krośnie, w artykule „Wandale na Goleszu!” w Jasielskim Portalu Informacyjnym [3]
  9. „Ostatki zamku w Krajowicach w obwodzie Jasielskim, od północy”. [w:] M. Stęczyński, Okolice Galicji, Lwów 1847, wklejka po str. 84 [4]
  10. Marcin Sabaciński, „Dewastacja ruin zamku Golesz jako przyczynek do dyskusji o niszczeniu zabytków”. [w:] Kurier Konserwatorski nr 6 (2010) [5]
  11. Monografia miasteczka Kołaczyc z 1908 r., (W:)Władysław Sarna, Opis powiatu jasielskiego, Kraków 1939, s. 65
  12. W. Hap, Ziemia jasielska naszą małą ojczyzną, Stowarzyszenie Miłośników Jasła i Regionu Jasielskiego, Jasło 1998
  13. M. Stęczyński, Okolice Galicji, Lwów 1847, str. 72

Bibliografia | edytuj kod

  • G. Leńczyk, Katalog grodzisk i zamczysk z terenu Małopolski, Muzeum Archeologiczne w Krakowie, Kraków 1983
  • J. Marszałek, Katalog grodzisk i zamczysk w Karpatach, Wydawnictwo Stanisław Kryciński, Warszawa 1993

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Krajowice w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. IV: Kęs – Kutno. Warszawa 1883.

Na podstawie artykułu: "Zamek Golesz w Krajowicach" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy