Zawójka płaska


Zawójka płaska w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Zawójka płaska (Valvata cristata) – gatunek palearktycznego, słodkowodnego, niewielkiego ślimaka skrzelodysznego z rodziny zawójkowatych. W Polsce pospolita w różnych typach wód śródlądowych.

Spis treści

Etymologia nazwy | edytuj kod

Nazwa rodzaju jest pochodną łacińskiego słowa określającego muszlę (valva, -ae, łac.), epitet gatunkowy odnosi się zaś do tego, że pierzaste, „czubate”, skrzele często wystaje poza jamę płaszcza[1] (cristata łac. – czubata[2]).

Cechy morfologiczne | edytuj kod

Szkic muszli zawójki płaskiej.

Muszla prawoskrętna, o wypukłych, szybko narastających skrętach, zwiniętych w jednej płaszczyźnie. Liczba skrętów: 3-3 ½. Szew mocno wcięty, skręty stykają się ze sobą na bardzo małej powierzchni – często spotykane są anomalie w budowie muszli, polegające na „odklejeniu” ostatniego skrętu od przedostatniego. Otwór muszli regularnie kolisty, o połączonych brzegach. Szczyt muszli płaski lub lekko wklęsły, pępek bardzo szeroki – zajmuje więcej niż 1/3 średnicy muszli. Powierzchnia skrętów delikatnie poprzecznie prążkowana, niekiedy występuje także prążkowanie spiralne. Wieczko rogowe, cienkie, o spiralnej budowie z 6-7 kolistymi skrętami. Muszla przezroczysta, o żółtawej lub żółtawo-szarej barwie, z lekkim połyskiem. Szerokość muszli: 2-3,5 mm; wysokość: 0,6-1,5mm[3][4][5]. Grzbiet ciała ślimaka, ryjek, nasad czułków szaro ubarwione, stopa, skrzele i szczyt czułków cielisto-beżowe. Oczy położone u podstawy czułków. Czułki długie, cienkie[3].

Zmienność | edytuj kod

Zawójka pospolita jest gatunkiem o małej zmienności fenotypowej. Oprócz okazjonalnie występujących osobników z „odklejonym” ostatnim skrętem muszli, wskutek zarażenia pasożytniczymi przywrami może dochodzić do deformacji rozwojowych w budowie muszli (przewężenia na skrętach muszli, wzniesiona skrętka)[3][6] .

Występowanie | edytuj kod

Gatunek palearktyczny, nie występuje w północnej Skandynawii[3][7][5]. W Polsce pospolita i rozprzestrzeniona na terenie całego kraju, z wyjątkiem obszarów górskich i podgórskich, gdzie występuje tylko na nielicznych stanowiskach w Beskidach Wschodnich i Beskidach Zachodnich[3].

Biologia i ekologia | edytuj kod

Zajmowane siedliska | edytuj kod

Występuje w wolno płynących rzekach, starorzeczach, stawach, strefie przybrzeżnej jezior, rowach melioracyjnych, trwałych i okresowych drobnych zbiornikach wodnych. Szczególnie częsta w płytkich, mocno zarośniętych zbiornikach wodnych o mulistym dnie. Preferuje wody eutroficzne, dobrze natlenione. Występuje też licznie w źródliskach. Dobrze znosi okresowe wysychanie zbiorników, toleruje zasolenie do 5 promili[3][5].

Odżywianie | edytuj kod

Filtrator i zdrapywacz. Odżywia się detrytusem, peryfitonem, zeskrobywuje radulą fragmenty tkanek roślin wodnych[3].

Rozmnażanie | edytuj kod

Obojnaki. W trakcie zapłodnienia jeden osobnik pełni rolę samca a drugi samicy. Sezon rozrodczy w warunkach klimatycznych Polski rozpoczyna się wiosną. Kopulacja trwa 1-2 godziny, jest wielokrotnie powtarzana. Jaja (średnica: 0,2-0,3 mm) składane w kokonach jajowych, mających wydłużony kształt[3]. Kokony przyczepiane są pionowo na roślinach wodnych. Liczba jaj w kokonie wynosi średnio od 1 do 4. Jaja w kokonie zatopione są w galaretowatej, białkowej substancji, i zawieszone na charakterystycznych sznureczkach[3]. Rozwój prosty. Rozwój embrionalny trwa od 8 do 30-40 dni, zależnie od temperatury otoczenia. Osiągają dojrzałość (jako samice) przy wymiarach muszli powyżej 2 mm. Czas życia osobnika: 1-3 lata, w warunkach laboratoryjnych. W trakcie życia osobnik składa ok. 50 kokonów jajowych[3][5].

Interakcje międzygatunkowe | edytuj kod

Zawójka pospolita jest chętnie zjadana przez ryby i pijawki[8]. Zawójka pospolita jest też żywicielem pośrednim pasożytniczych przywr (m.in. Asymphylodora, Trichobilharzia)[9]. Na jajach oraz osobnikach młodocianych rozwijają się pasożytnicze grzyby (Saprolegniales). Jaja są też zjadane przez żerujące na peryfitonie duże ślimaki zatoczkowate oraz larwy muchówek[10].

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Müller, O. F. 1774. Vermivm terrestrium et fluviatilium, seu animalium infusoriorum, helminthicorum, et testaceorum, non marinorum, succincta historia. Volumen alterum. Str. 198, pp. 214. Havniæ & Lipsiæ.
  2. Kumaniecki 1975 ↓.
  3. a b c d e f g h i j Piechocki 1979 ↓.
  4. Kołodziejczyk i Koperski 2000 ↓.
  5. a b c d Welter F. Schultes: AnimalBase: Valvata cristata - species homepage. [dostęp 2014-05-26].
  6. Myzyk 2002 ↓, s. 70.
  7. Anistratenko O., Degtiarenko E., Anistratenko V. 2010. Сравнительная морфология раковины и радулы брюхоногих моллюсков семейства Valvatidae из Северного Причерноморья. Ruthenica 20(2): 91-101. PDF
  8. Kelly, P.M. & J. S. Cory. 1987. Operculum closing as a defense against predatory leeches in four British freshwater prosobranch snails. Hydrobiologia 144(2): 121-124.
  9. Gerard, C., Carpentier, A., & J.-M. Paillison. 2008. Long-term dynamics and community structure of freshwater gastropods exposed to parasitism and other environmental stressors. Freshwat. Biol. 53: 470-484. doi:10.1111/j.1365-2427.2007.01912.x.
  10. Myzyk 2002 ↓, s. 47-75.

Bibliografia | edytuj kod

  • Andrzej Piechocki: Mięczaki (Mollusca) : ślimaki (Gastropoda). T. 7: Fauna słodkowodna Polski. Warszawa ; Poznań: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979, s. 187. ISBN 83-01-01143-2.
  • Peter Glöer: Süßwassergastropoden Nord- und Mitteleuropas. T. Die Tierwelt Deutschlands. Hackenheim: ConchBooks, 2002. ISBN 3-925919-60-0.
  • Kazimierz Kumaniecki: Słownik łacińsko-polski. Warszawa: PWN, 1975, s. 546..
  • Andrzej Kołodziejczyk, Paweł Koperski: Bezkręgowce słodkowodne Polski: klucz do oznaczania oraz podstawy biologii i ekologii makrofauny. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2000, s. 249. ISBN 83-235-0192-0.
  • Stanisław Myzyk. Life cycle of Valvata cristata O.F. Müller, 1774 (Gastropoda: Heterobranchia) in the laboratory. „Folia Malacologica”. 10(2), s. 42-75, 2002. ISSN 1506-7629
  • Jerzy Urbański: Krajowe ślimaki i małże. Warszawa: PZWS, 1957, s. 276.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Identyfikatory zewnętrzne (takson):
Na podstawie artykułu: "Zawójka płaska" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy