Zdzisław Najder


Zdzisław Najder w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Zdzisław Najder podczas otwarcia wystawy Głos Wolnej Europy w Senacie RP (2012)

Zdzisław Marian Najder (ur. 31 października 1930 w Warszawie) – polski historyk literatury, profesor nauk humanistycznych, wykładowca m.in. Uniwersytetu Columbia i Uniwersytetu Yale’a, opozycjonista w czasach PRL, założyciel Polskiego Porozumienia Niepodległościowego, w latach 1982–1987 dyrektor Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa. Mąż tłumaczki Haliny Najder[1].

Życiorys | edytuj kod

Wykształcenie i działalność naukowa | edytuj kod

W latach 1945–1947 uczęszczał do gimnazjum i liceum im. Bolesława Chrobrego w Piotrkowie Trybunalskim. Absolwent VI Liceum Ogólnokształcącego im. Tadeusza Reytana w Warszawie.

W 1952 ukończył studia w zakresie filozofii, a w 1954 w zakresie historii literatury polskiej na Uniwersytecie Warszawskim. Później studiował na Uniwersytecie Oksfordzkim, gdzie zdobył kolejno tytuły licencjata, magistra i, w 1970, doktora literatury polskiej i filozofii. W 1977 uzyskał habilitację z literaturoznawstwa, a w 1998 prezydent RP nadał mu tytuł naukowy profesora nauk humanistycznych.

Od 1952 do 1957 był pracownikiem naukowym w Instytucie Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk. W latach 1957–1959 i 1969–1981 członek redakcji miesięcznika „Twórczość”. W 1958 został pracownikiem naukowo-dydaktycznym w Katedrze Estetyki UW, skąd w 1959 został zwolniony. W latach 1965–1997 był wykładowcą literatury polskiej i angielskiej oraz filozofii na uniwersytetach zagranicznych (m.in. Columbia i Yale’a). Od 1997 był pracownikiem naukowo-dydaktycznym w Wyższej Szkole Języków Obcych i Ekonomii w Częstochowie, a także w Instytucie Filologii Angielskiej Uniwersytetu Opolskiego. W 2003 przeszedł na emeryturę[2]. Był profesorem zwyczajnym i wykładowcą Wyższej Szkoły Europejskiej im. ks. Józefa Tischnera w Krakowie.

Wśród jego zainteresowań badawczych była m.in. twórczość Josepha Conrada. W 1983 roku ukazała się jego biografia Conrada Joseph Conrad: A Chronicle, uznana przez niektórych krytyków za jedną z ważniejszych pozycji poświęconych pisarzowi.

Działalność polityczna | edytuj kod

Działał w polskiej opozycji demokratycznej. Na przełomie lat 1975/1976 założył Polskie Porozumienie Niepodległościowe. W styczniu 1976 roku podpisał list protestacyjny do Komisji Nadzwyczajnej Sejmu PRL przeciwko zmianom w Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej[3]. We wrześniu 1980 przystąpił do „Solidarności”. W momencie wprowadzenia stanu wojennego w Polsce przebywał w Oksfordzie, nie zdecydował się na powrót do Polski i dzięki rekomendacji Jana Nowaka-Jeziorańskiego został dyrektorem polskiej sekcji Radia Wolna Europa. Nieprawomocnym wyrokiem sądu Warszawskiego Okręgu Wojskowego z 28 maja 1983 został skazany zaocznie na karę śmierci za rzekome szpiegostwo na rzecz amerykańskich służb wywiadowczych, dokonywane podczas swojego zamieszkiwania w Polsce i za granicą, oraz orzeczono wobec niego pozbawienie praw publicznych i konfiskatę mienia[4]. Wyrok uchylono w 1989. Na stanowisku szefa polskiej sekcji pozostał do 1987.

Po upadku ustroju socjalistycznego w 1989 powrócił do Polski, był doradcą Lecha Wałęsy i Jana Olszewskiego. W 1992, po odwołaniu rządu Jana Olszewskiego, Zdzisław Najder przyznał, że w 1958 „samodzielnie zgodził się” na „dłuższe rozmowy” ze Służbą Bezpieczeństwa, które miały na celu „wprowadzenie SB w błąd i ukrywanie tego, co rzeczywiście robili moi przyjaciele (...) i co robiłem ja sam”. Ujawniono, że w latach 1958–1963 był ewidencjonowany przez SB jako tajny współpracownik „Zapalniczka”[5]. Od 1998 był doradcą przewodniczącego Komitetu Integracji Europejskiej. W listopadzie 2016 przystąpił do stowarzyszenia Europejscy Demokraci.

Działalność społeczna | edytuj kod

Od 1956 do 1983 należał do Związku Literatów Polskich. W 1957 i 1958 uczestniczył w spotkaniach Klubu Krzywego Koła; w 1958 został członkiem PEN Clubu. W latach 1991–1993 był prezesem Klubu Atlantyckiego, a 1992–1997 Instytutu Obywatelskiego. 30 kwietnia 2009 Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego powołał go na członka pierwszej kadencji (2009–2013) Rady Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku. Jest prezesem Klubu Weimarskiego w Warszawie[6], a także członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich (od 1989) i Polskiego Towarzystwa Conradowskiego (od 1994).

Odznaczenia | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Agnieszka Adamowicz-Pośpiech: In Memoriam Halina Najder (1926-2017) (ang.). ejournals.eu. [dostęp 2019-03-01].
  2. Profesor Zdzisław Najder na emeryturze, wyborcza.pl, 17 października 2003 [dostęp 2016-11-04] .
  3. Kultura 1976/03/342 Paryż 1976, s. 30.
  4. Kara śmierci dla Z. Najdera. „Nowiny”, s. 2, Nr 126 z 30 maja 1983. 
  5. PawełP. Machcewicz PawełP., AndrzejA. Paczkowski AndrzejA., Tajny agent, „Rzeczpospolita” nr 236 z 2005, październik 2005 [dostęp 2016-11-04] .
  6. a b Wręczenie Nagrody im. Adama Mickiewicza 2012, pan.pl, 7 września 2012 [dostęp 2016-11-04] .
  7. Komunikat o nadaniu Orderu Odrodzenia Polski. „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”, s. 32, Nr 4 z 31 grudnia 1983. 
  8. Uroczystość wręczenia odznaczeń państwowych z okazji Dnia Służby Zagranicznej, msz.gov.pl, 17 listopada 2010 [dostęp 2016-11-04] [zarchiwizowane z adresu 2012-08-05] .
  9. Zdzisław Najder kawalerem francuskiej Legii Honorowej, gazeta.pl, 2005.

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Zdzisław Najder" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy