Zielone Świątki


Zielone Świątki w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Bielany, pod Warszawą w Zielone Świątki Przygotowania do Zielonych Świątek w cerkwi Marii Magdaleny w Warszawie (2017)

Zielone Świątki – potoczna (ludowa) nazwa święta Zesłania Ducha Świętego, którego geneza związana jest z przedchrześcijańskimi – pogańskimi – obrzędami wiosennymi o charakterze płodnościowym (siła drzew, zielonych gałęzi i wszelkiej wegetacji) oraz zaduszkowym (kult przodków, dziady wiosenne)[1]. Zielone Świątki przypuszczalnie wywodzą się z wcześniejszego słowiańskiego święta zwanego Stado[2][3], którego pozostałością są odbywające się w tym okresie ludowe odpusty[4], W Niemczech obchodzone pod nazwą Pfingsten[5].

Zwyczaje | edytuj kod

Ludowe obyczaje związane z Zielonymi Świątkami mają swe źródła w obrzędowości przedchrześcijańskiej. Wpisane są w rytm przyrody, oczekiwanie nadejścia lata. Ich archetypemmagiczne praktyki, które miały oczyścić ziemię z demonów wodnych, odpowiedzialnych wiosną za proces wegetacji. Działania te miały zapewnić obfite plony. W tym celu palono ognie, domy przyozdabiano zielonymi gałązkami, tatarakiem, kwiatami (przystrajanie domostw zielonymi gałęziami miało zapewnić urodzaj, a także ochronić przed urokami). Niektórzy wycinali młode brzózki i stawiali je w obejściu. W ludowej tradycji ziemi dobrzyńskiej – choć już w sposób cząstkowy – zachowały się zwyczaje związane z kultem drzew i zielonych gałęzi. Bydło okadzano dymem ze spalonych święconych ziół, przystrajano wieńcami i kwiatami, a po grzbietach i bokach toczono jajka. W okresie późniejszym zasiane pola obchodziły procesje, niesiono chorągwie i obrazy święte, śpiewano przy tym pieśni nabożne[6][7].

W zależności od regionu nazywane były dawniej również Sobótkami (południowa Polska) lub Palinockami (Podlasie) – konsekwencja tego, gdy w okresie chrystianizacji próbowano przenieść obchody Nocy Kupalnej na okres majowych Zielonych Świątek (a dopiero później na termin pierwotnie bliższy temu pogańskiemu świętu, na specjalnie w tym celu ustanowioną wigilię św. Jana). Zielone Świątki szczególnie były popularne wśród pasterzy, którzy ucztowali i tańczyli przy ogniu. Zwyczaj ten do dzisiaj jest popularny wśród górali zagórzańskich i Podhalan, w sobótkową noc na wielu wzgórzach palą się widoczne z daleka ogniska[8], od których odpala się tzw. fakły (lub kozubki) – szczególny rodzaj pochodni, robionej z kory młodego świerka (w gwarze podhalańskiej smreka/smereka). Robi się z niej swego rodzaju sakwę na długim kiju, do której wkłada się żywicę. Z fakłami robi się pochody między poszczególnymi watrami (tj. ogniskami), a także obchodzi pola, szczególnie te zasiane, w celu odpędzenia złych duchów od zagonów i pól[9][10].

Tradycja Zielonych Świątek przetrwała również w Dolnej Saksonii (Pfingstbaumpflanzen) oraz na zachodniej Ukrainie (Wodzenie kusta).

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Anna Zawistowicz-Adamska, Zielone Świątki w wierzeniach i obrzędach, „Orli Lot" 1934, nr 5.
  2. Karol Potkański, Święto wiosenne „Stado”, [w:] Karol Potkański, Pisma pośmiertne Karola Potkańskiego, t. 2, Kraków 1924, s. 3–43.
  3. Krzysztof Bracha, Słowiańskie święto wiosenne „stado”. Rekonstrukcja obrzędu, [w:] Targi, jarmarki i odpusty, red. M. Brzostowicz, J. Wrzesiński i M. Przybył. Poznań-Ląd 2014, s. 52-67.
  4. Iwona Zielińska, Zesłanie Ducha Świętego, czyli Zielone Świątki na ziemi dobrzyńskiej, „Gazeta Pomorska”.
  5. „Pfingst-, świątkowy'”, w: Slavia occidentalis: T. 44. s. 17, 1990.
  6. Olga Mojsiejuk „Zielone Świątki”.
  7. Zielone Świątki, dawne Stado... – Wiadomości24.
  8. Józef Szczypka, Kalendarz polski, 1979.
  9. Jasiek Fudala Zwyczaje Wiosenne w Beskidach: Fakły i kozubki.
  10. Maria Kois Doroczne zwyczaje górali podhalańskich.
Na podstawie artykułu: "Zielone Świątki" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy