Zielonka (powiat wołomiński)


Na mapach: 52°18′12″N 21°09′38″E/52,303333 21,160556

Zielonka (powiat wołomiński) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Zielonkamiasto w województwie mazowieckim, w powiecie wołomińskim. Miasto należy do aglomeracji warszawskiej. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa warszawskiego.

Według danych z 30 czerwca 2004 r.[3] miasto liczyło 17 075 mieszkańców, a według spisu powszechnego z 2011 – 17 436[4].

Spis treści

Dane ogólne | edytuj kod

Ośrodek głównie mieszkaniowy i usługowy, choć ze względu na znaczną ilość terenów leśnych oraz pięć glinianek, o łącznej powierzchni wód wynoszącej nieco powyżej 30 ha, Zielonka jest podwarszawską miejscowością rekreacyjną. Wyznaczonych jest tu kilka szlaków turystycznych, m.in. w okolicach przepływającej przez teren gminy rzeki Długiej, obecnie bardzo zanieczyszczonej.

Zielonka otrzymała status osiedla w 1956, a prawa miejskie w 1960 roku. Na terenie miasta funkcjonuje Wojskowy Instytut Techniczny Uzbrojenia oraz Centralny Wojskowy Ośrodek Metrologii. Wyróżnia się drobny przemysł: spożywczy, włókienniczy, odzieżowy i dziewiarski, oraz kilka cegielni. 14 maja 2009 roku na terenie Zespołu Szkół im. Prezydenta Ignacego Mościckiego otwarto obiekt wybudowany w ramach rządowego projektu „Orlik 2012”. Planuje się budowę nowej szkoły podstawowej i basenu. Na terenie poligonu wojskowego w Gminie Zielonka, w sąsiedztwie Wojskowych Zakładów Lotniczych (przy granicy z warszawską dzielnicą Wesoła), powstanie najnowocześniejsze na świecie Laboratorium Badań Napędów Lotniczych[5] Polonia Aero[6]

Ponadto w Zielonce znajdują się:

Szlak turystyczny | edytuj kod

Na terenie miasta istnieje szlak turystyczny oznaczany tablicami pod hasłem „Zielonka – miasto pod Dębami” w skład którego wchodzi m.in. Park Dębinki, Plac Jana Pawła II czy Skwer Matki Teresy z Kalkuty.

Struktura powierzchni | edytuj kod

Według danych z roku 2002[8] Zielonka ma obszar 79,23 km², w tym:

  • użytki rolne: 5%
  • użytki leśne: 53%

Miasto stanowi 8,29% powierzchni powiatu.

Demografia | edytuj kod

    Liczba mieszkańców Zielonki w latach 1995–2017
    Źródło: GUS

Zabytki | edytuj kod

Dom Pomocy Społecznej
  • Kościół pw. Matki Bożej Częstochowskiej z lat 1936–1939[10].
  • Dom Pomocy Społecznej (dawne schronisko dla nauczycielek) z 1902 roku – neogotycki, dwupiętrowy budynek projektu Stefana Szyllera, usytuowany na wydmie, wśród terenu parkowego ze stawem. W okresie powstania listopadowego w ówcześnie stojącym w tym miejscu budynku szyto mundury dla wojsk polskich.
  • Skwer Armii Krajowej wraz z pomnikiem Żołnierzy Armii Krajowej i rozstrzelanych mieszkańców[11]. (W tym miejscu celebrowane są oficjalne, zielonkowskie uroczystości patriotyczne, takie jak Święto Konstytucji 3 Maja, obchody wybuchu Powstania Warszawskiego czy Święto Niepodległości)
  • Zabudowa letniskowa przy ulicy Kolejowej 11 (Najprawdopodobniej jeden z najstarszych budynków w mieście – jego powstanie szacuje się na drugą połowę XVIII wieku)
  • Tablica „Wypędzonych” przy ulicy Mickiewicza.
  • Muzeum Zielonki (dawna siedziba policji i władz gminy)
Zabytki wpisane do rejestru KOBiDZ[12]
  • Willa z ogrodem, drewniano-murowana, XIX/XX, po 1930 r. przy ul. Sienkiewicza 20 (nr rej. 1441-A z 2.08.1990)
Skwer Armii Krajowej

Położenie | edytuj kod

Miasto w centralnej Polsce, w aglomeracji warszawskiej, około 13 km na północny wschód od centrum Warszawy. Położone na Nizinie Środkowomazowieckiej, w Kotlinie Warszawskiej, między Wysoczyzną Ciechanowską od wschodu i Wysoczyzną Siedlecką od południowego wschodu.

Sąsiednie gminy | edytuj kod

Dębe Wielkie, Halinów, Kobyłka, Marki, Poświętne, Stanisławów, Sulejówek, m.st. Warszawa, Wołomin, Ząbki.

Przyroda | edytuj kod

Glinianki zimą Staw przy Domu Pomocy Społecznej

Gmina Zielonka należy do Warszawskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu. Właściwym dla Zielonki jest Nadleśnictwo Drewnica, wchodzące w skład Leśnego Kompleksu Promocyjnego „Lasy Warszawskie”.

Na terenie gminy częściowo znajdują się rezerwaty przyrody:

W ramach programu sieci obszarów objętych ochroną przyrody na terytorium Unii Europejskiej Natura 2000 w celu zachowanie określonych typów siedlisk przyrodniczych oraz gatunków, które uważane są za cenne i zagrożone w skali całej Europy, objęte zostały:

  • Strzebla Błotna w Zielonce[13]
  • Poligon Rembertów[14]

W gminie zarejestrowano 86 drzew – pomników przyrody:

Wody powierzchniowe płynące:

Wody powierzchniowe stojące:

Niecałe 80 metrów na północ od granicy miasta, w Markach, znajduje się Jezioro Czarne (Kruczek).

Historia | edytuj kod

Początki | edytuj kod

Osadnictwo na terenie Równiny Praskiej rozpoczęło się w epoce mezolitu (8000–4000 p.n.e.). Jego ślady znaleziono m.in. w okolicy Zielonki w Siwkach i Maciołkach. W drugiej połowie X wieku tereny, na których leży miasto, stanowiły własność książęcą i podlegały administracyjnie grodowi zbudowanemu w czasach Siemiomysła (ojciec Mieszka I) w pobliżu Starego Bródna.

W tym samym czasie przy drodze wiodącej od traktu do karczmy Mokry Ług powstała wieś opisywana na mapach jako Zielonka, a już przed 1920 rokiem nazywana Zielonką Bankową. Ciężko ustalić, czy jej ludność wliczona została w Słowniku Geograficznym Królestwa Polskiego i Litwy z 1895 roku do ogólnej liczby 40 mieszkańców miejscowości nazywanej „Folwark Zielonka alias nutka”. Do folwarku należało wtedy 195 mórg ziemi wraz z 45 morgami lasu.

Wzrost liczby mieszkańców sprawił potrzebę wzniesienia kościoła i utworzenia własnej parafii. Inicjatorem tej idei był ks. Bolesław Jagiełłowicz, kapelan Schroniska dla Nauczycieli. Dzięki jego staraniom w 1936 r. powstał komitet budowy a teren ofiarowała rodzina Kulczyckich. W 1938 roku ukończono prezbiterium, a w 1939 utworzono parafię.

Wydarzenia historyczne | edytuj kod

W pobliżu i na terenie gminy, w październiku 1794 roku, podczas insurekcji kościuszkowskiej odbyła się Bitwa pod Kobyłką[18]. W 1862 Zielonka uzyskała połączenie kolejowe z Warszawą[18]. W sierpniu 1920 roku polscy żołnierze pokonali Armię Czerwoną, powstrzymując pochód komunizmu na zachód (Bitwa Warszawska)[18]. Polegli w tej bitwie zostali pochowani na cmentarzu w Ossowie.

W czasie kampanii wrześniowej stacjonowało tu dowództwo III/1 dywizjonu myśliwskiego Brygady Pościgowej [19] oraz 111 Eskadra Myśliwska,[20] 112 Eskadra Myśliwska[21] i 152 Eskadra Myśliwska.[22]


W czasie II wojny światowej na terenie gminy miały miejsce egzekucje, dziś upamiętnione pomnikami. Jednym z nich jest pomnik ku czci rozstrzelanych przez Niemców 11 listopada 1939 roku harcerzy i mieszkańców Zielonki[18]. Mord ten był odwetem Niemców za rozwieszenie na terenie Zielonki plakatów z tekstem „Roty” Marii Konopnickiej[18]. Usytuowane w południowo-zachodniej części gminy miejsce kaźni otaczane jest szczególną czcią przez harcerzy. O okolicznościach zbrodni opowiada nakręcony przez zielonkowskich harcerzy film pt. 11 listopada. Kolejnym jest oddalony o około 1 km od cmentarza punkt nieopodal Jeziora Czarnego, gdzie 31 lipca 1944 roku Niemcy rozstrzelali około 60 mieszkańców Marek, Pustelnika i Zielonki.

Podział administracyjny | edytuj kod

Obecna Zielonka w końcu lat dwudziestych rozdzielona została na trzy części: Zielonka Letnisko, Zielonka Bankowa i Zielonka Centralna.

W okresie międzywojennym obszar Zielonki należał do gminy Marki w powiecie warszawskim. W jej skład wchodziły wsie: Drewnica i Pustelnik Struga, kolonie: Czarna Struga, Czerwony Dwór, Drewnica, Halberówka, Henryków, Horowa Góra, Nowa Zielonka, Osinki, Piotrówka, Pustelnik D, Rogaczówka, Rościszewo, Struga, Szpitalna Drewnica, Zieleniec, Zielonka Bankowa, Zielonka Letnisko i Poligon Wojskowy oraz folwark Nutka Zielonka i Nadleśnictwo Drewnica[23].

W latach 1948–1954 miejscowość była siedzibą wiejskiej gminy Zielonka[24]. 1 stycznia 1956 roku Zielonka otrzymała prawa osiedla[25] a 30 grudnia 1960 roku prawa miejskie[26].

Transport | edytuj kod

Przejazd pod torami na ulicy Kolejowej

Zielonka jest istotnym węzłem drogowym i kolejowym.

Drogi | edytuj kod

W Zielonce krzyżują się drogi wojewódzkie:

W grudniu 2017 zakończyła się budowa odcinka trasy S8 Marki – Radzymin, do którego dostęp zapewnia węzeł „Zielonka” na skrzyżowaniu z DW 631, położony na granicy Marek i Zielonki. Ponadto na terenie miasta znajduje się krótka droga wojewódzka nr 625 łącząca drogę wojewódzką 634 ze stacją kolejową. Przez południowo-wschodnie krańce obszaru miasta przebiega również droga wojewódzka nr 637.

Po modernizacji ulicy Kolejowej pod torami kolejowymi przebiega przejazd dla aut oraz węższy chodnik dla pieszych.

Kolej | edytuj kod

Stacja kolejowa Zielonka zimą

Zielonka leży przy ważnych liniach kolejowych. Pociągi kursują w kierunkach:

W obrębie miasta znajdują się dwie stacje kolejowe: węzłowa Zielonka i Zielonka Bankowa.

Transport miejski | edytuj kod

Autobus VDL ProCity na linii L43 na ulicy Mareckiej, w tle wiadukt obwodnicy Marek nad tą ulicą

Przez terytorium Zielonki (strefa 2. ZTM) wyznaczona jest trasa linii N62 autobusów nocnych, o przebiegu Dworzec Centralny w Warszawie – Ząbki – Zielonka – Osiedle Niepodległości w Wołominie. Do 23 lutego 2018 roku miasto posiadało dwie linie lokalne – linia LZ-1 w relacji Marki (CH Marki) – Zielonka – Warszawa (ul. Mokry Ług) oraz linia LZ-2 w relacji Marki (CH Marki) – Zielonka (ul. 11 listopada) finansowe w całości z budżetu miasta (bezpłatne dla posiadaczy karty mieszkańca), a 24 lutego 2018 zostały uruchomione linie L43 i L44[27] wspólnie z ZTM w których poza kartą mieszkańca honorowane są również bilety ZTM na II strefę (jednodniowe i dłuższe).

Edukacja | edytuj kod

Szkoła Podstawowa nr. 4 (dawne Miejskie Gimnazjum im. Stefana Kardynała Wyszyńskiego)

Szkoły podstawowe | edytuj kod

Gimnazja | edytuj kod

  • Szkoła Aktywności Twórczej Niepubliczne Gimnazjum w Zielonce

Szkoły średnie i policealne | edytuj kod

Wspólnoty wyznaniowe | edytuj kod

Władze miasta | edytuj kod

W roku 1990 burmistrzem Zielonki został Jan Olszowski. Następnie urząd burmistrza sprawował Edmund Żukowski (1994–1998)[30]. W latach 1998–2002 burmistrzem był Stefan Stępkowski. W 2002–2010 – Adam Łossan. W drugiej turze wyborów samorządowych 5 grudnia 2010 na stanowisko burmistrza został wybrany Grzegorz Dudzik, osiągając wynik 55% głosów[31]. Urząd burmistrza piastował przez dwie kadencje. Od 2018 roku burmistrzem miasta jest Kamil Iwandowski[32].

Ludzie związani z Zielonką | edytuj kod

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Zielonką (powiat wołomiński).

Przypisy | edytuj kod

  1. Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2008 r.). [dostęp 2009-10-01].
  2. Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 30 VI 2017 r.). [dostęp 3 listopada 2017].
  3. a b Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  4. GUS ze spisu 2011 [1].
  5. Minister nauki wsparła projekt centrum badań napędów lotniczych. Wirtualny Nowy Przemysł – Serwis Logistyka. Transport, logistyka, firmy kurierskie.
  6. O projekcie / Polonia Aero / Sites / Home – Avioaero, poloniaaero.avioaero.com [dostęp 2017-02-22]  (pol.).
  7. Miejska Biblioteka Publiczna w Zielonce, biblioteka.zielonka.pl [dostęp 2017-06-12]  (pol.).
  8. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  9. http://www.polskawliczbach.pl/Zielonka.
  10. Historia parafii w Zielonce.
  11. Zielonka.pl > Symbolicznie nadano nazwę Skwerowi Armii Krajowej, zielpl13.pro-linuxpl.com [dostęp 2017-02-22] .
  12. Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków na terenie województwa mazowieckiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 180. [dostęp 6 września 2014].
  13. Obszar Natura 2000. W: Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody [on-line]. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska. [dostęp 2018-04-21].
  14. Obszar Natura 2000. W: Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody [on-line]. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska. [dostęp 2018-04-21].
  15. Pomnik przyrody. W: Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody [on-line]. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska. [dostęp 2018-04-21].
  16. Pomnik przyrody. W: Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody [on-line]. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska. [dostęp 2018-04-21].
  17. Pomnik przyrody. W: Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody [on-line]. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska. [dostęp 2018-04-21].
  18. a b c d e f g Tadeusz Glinka, Marian Kamiński, Marek Piasecki, Krzysztof Przygoda, Andrzej Walenciak: Mazowsze Północne. Warszawa: Sport i Turystyka, 1998, s. 276. ISBN 83-7200-144-8.
  19. Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w wojnie obronnej 1939. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1991, s. 20 i 30. ISBN 83-206-0795-7.
  20. Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w wojnie obronnej 1939. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1991, s. 21. ISBN 83-206-0795-7.
  21. Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w wojnie obronnej 1939. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1991, s. 30. ISBN 83-206-0795-7.
  22. Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w wojnie obronnej 1939. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1991, s. 129. ISBN 83-206-0795-7.
  23. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 27 czerwca 1939 r. o rozciągnięciu przepisów policyjno-budowlanych dla gmin miejskich na niektóre osiedla gmin wiejskich na obszarze województwa warszawskiego, Dz.U. z 1939 r. nr 62, poz. 408.
  24. Dz.U. z 1948 r. nr 5, poz. 37.
  25. Dz.U. z 1955 r. nr 45, poz. 299.
  26. Dz.U. z 1960 r. nr 60, poz. 345.
  27. Uruchomienie linii L43 i L44. ZTM Warszawa, 2018-02-21. [dostęp 2018-02-21].
  28. Szkoła Podstawowa NR 4, www.gmzielonka.edu.pl [dostęp 2017-06-12]  (pol.).
  29. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-18] .
  30. Odeszli, ale są z nami. Każde życie sięga w przyszłość..., samorzad.pap.pl, 30 października 2014 [dostęp 2019-01-23] .
  31. Wizualizacja wyborów samorządowych 2010 na terenie gminy Zielonka.
  32. CONCEPT Intermedia www.sam3.pl, Zielonka.pl – Serwis informacyjny Wyniki II tury w głosowaniu na burmistrza, zielonka.pl [dostęp 2018-11-05]  (pol.).
  33. Wyborcza.pl, warszawa.wyborcza.pl [dostęp 2017-07-21] .
  34. Medalistka Zosia Klepacka: Media czasami robią nam sieczkę z mózgu. Hip-hop jest lepszy, bo mówi całą prawdę [wywiad], „naTemat.pl” [dostęp 2017-07-21]  (pol.).
  35. a b c d CONCEPT Intermedia www.sam3.pl, Znani i zasłużeni związani z Zielonką, UM Zielonka [dostęp 2019-03-16]  (pol.).

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (gmina miejska):
Na podstawie artykułu: "Zielonka (powiat wołomiński)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy