Związek Literatów Polskich


Związek Literatów Polskich w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Związek Literatów Polskich (ZLP) – organizacja twórcza i zawodowa pisarzy, którymi w rozumieniu statutu są także „eseiści, krytycy, tłumacze literatury pięknej”[1].

Spis treści

Cele statutowe | edytuj kod

Historia | edytuj kod

ZLP uważa się (podobnie jak Stowarzyszenie Pisarzy Polskich) za bezpośredniego kontynuatora tradycji Związku Zawodowego Literatów Polskich, założonego z inicjatywy Stefana Żeromskiego 14 maja 1920 podczas Zjazdu Literatów Polskich w Warszawie. Formalnie reaktywowano tę organizację po przerwie okupacyjnej, praktycznie tworząc nową we wrześniu 1944 roku na Walnym Zebraniu w Lublinie, gdzie został wybrany Tymczasowy Zarząd, w skład którego wszedł Julian Przyboś jako prezes, a obok niego: Mieczysław Jastrun, Kazimierz Andrzej Jaworski, Jerzy Pleśniarowicz, Jerzy Putrament, Józef Wasowski, Adam Ważyk.

Obecną nazwę związku przyjęto w styczniu 1949 r. na IV Zjeździe Literatów Polskich w Szczecinie, który rozpoczął kilkuletni okres socrealizmu w literaturze polskiej. Związek zreorganizowano wtedy na wzór radzieckich związków twórczych, zapewniając liczne przywileje pisarzom posłusznym wobec zaleceń rządzącej partii (domy pracy twórczej, przydziały nieruchomości, talony, odznaczenia, synekury, mandaty poselskie, korzystanie wraz z rodzinami z lecznicy rządowej, emerytury twórcze). Przywileje dla pisarzy rozdzielał administracyjny aparat związku, którym zarządzali sekretarze (Jerzy Putrament, Jan Maria Gisges), a wyjątkowo serwilistyczną postawę zajmował wielokrotny prezes Jarosław Iwaszkiewicz.

Od lat 60. wewnątrz ZLP rozrastało się środowisko dysydentów, kontestujące zasady ustrojowe PRL, nie rezygnując jednak z przywilejów. Po zdjęciu przez władze PRL wystawianych w warszawskim Teatrze Narodowym tzw. dejmkowskich Dziadów odbyło się 29 lutego 1968 nadzwyczajne zebranie Oddziału Warszawskiego Związku Literatów Polskich, na którym przyjęto napisaną przez Andrzeja Kijowskiego rezolucję pisarzy polskich przeciwko cenzurze, potępiając politykę kulturalną w PRL, żądając zniesienia cenzury i przywrócenia swobody twórczej. Zebranie to stało się jedną z przyczyn zaognienia atmosfery politycznej, która swoją kulminację znalazła w tzw. wydarzeniach marcowych. Z czasem dysydenci zdobyli pozycję dominującą we władzach związku, w okresie 1980-1981 przyjmując retorykę opozycji. W tej sytuacji, kiedy w grudniu 1981 r. po wprowadzeniu stanu wojennego działalność ZLP została zawieszona, władze komunistyczne nie zamierzały dopuścić do jej wznowienia – w lipcu 1983 zawieszony związek został rozwiązany[2].

Pod koniec 1983 roku z inicjatywy władz partyjnych i państwowych część członków rozwiązanego ZLP zarejestrowała nowy związek pod tą samą nazwą (określany ironicznie jako „neo-zlep”). Wielu dawnym członkom nie dano szansy na przynależność do nowej organizacji – poprzez zmianę kryteriów przyjmowania członków i weryfikację definicji „pisarza” (natomiast szeroko otwarto dostęp dla tłumaczy i polonistów). Czołowe postaci rozwiązanego „starego ZLP” odmówiły uznania nowego „reżymowego związku”. Powstał rozłam w środowisku literackim, w wyniku którego dawni opozycjoniści pozostawali poza związkiem, a po zmianie ustroju przez Polskę w 1989 r. utworzyli Stowarzyszenie Pisarzy Polskich. Po początkowych sporach ZLP i SPP doszły do porozumienia, dzieląc się związkowym majątkiem. Obydwie organizacje pisarskie mają siedzibę w Domu Literatury w Warszawie przy ul. Krakowskie Przedmieście 87/89.

Prezesi (ZLP i ZZLP po II wojnie światowej) | edytuj kod

Członkowie | edytuj kod

 Z tym tematem związane są kategorie: Członkowie Związku Literatów Polskich (Polska Rzeczpospolita Ludowa), Członkowie Związku Literatów Polskich (III Rzeczpospolita).

Oddziały | edytuj kod

Gorzów Wielkopolski | edytuj kod

Oddział Związku Literatów Polskich w Gorzowie Wielkopolskim powstał w październiku 2004 roku. Inicjatorami jego powołania byli członkowie zielonogórskiego oddziału ZLP, m.in.: Jan Gross, Witold Niedźwiecki, Bronisław Słomka, Ireneusz Krzysztof Szmidt, Kazimierz Furman. Pierwszym prezesem gorzowskiego oddziału ZLP został Ireneusz Krzysztof Szmidt[3]. Wspólnie z Biblioteką im. Zbigniewa Herberta oddział jest wydawcą kwartalnika pt. Pegaz Lubuski[4].

Kielce | edytuj kod

W lutym 1984 roku powołano oddział Związku Literatów Polskich w Kielcach. W 1997 r. rozpoczęto wydawanie periodyku pt. Świętokrzyski Kwartalnik Literacki. Od 1998 r. przy kieleckim oddziale ZLP funkcjonuje Koło Młodych Pisarzy[5].

Koszalin | edytuj kod

We wrześniu 1965 roku powstał oddział Związku Literatów Polskich w Koszalinie, którego członkami-założycielami byli: Czesław Kuriata, Henryk Livor-Piotrowski, Marta Aluchna-Emelianow, Zbigniew Kiwka, Stanisław Misakowski i Gracjan Bojar-Fijałkowski. Pierwszym prezesem koszalińskiego oddziału ZLP był Czesław Kuriata. W 1980 roku członkowie oddziału z województwa słupskiego wyodrębnili się w oddział ZLP w Słupsku[6].

Kraków | edytuj kod

Oddział Związku Zawodowego Literatów Polskich powstał w Krakowie już w chwili utworzenia tej organizacji w 1920 roku. Po wojnie otrzymał od władz kamienicę przy ulicy Krupniczej 22. W tym budynku, znanym odtąd jako Dom Literatów (albo żartobliwie „pisarski kołchoz”), oprócz pomieszczeń biurowych i klubowych, biblioteki, bufetu i stołówki znajdowały się mieszkania, przydzielane pisarzom, przede wszystkim przybyłym do Krakowa po powstaniu warszawskim i powojennej zmianie granic. Pierwszym powojennym prezesem oddziału był Jerzy Andrzejewski, do najaktywniejszych działaczy przez dziesięciolecia należał Kornel Filipowicz (wieloletni wiceprezes).

Lublin | edytuj kod

W maju 1932 roku powstał Związek Literatów w Lublinie[7], który formalnie nie był związany z ogólnopolskim ZZLP[8]. Założycielami Związku Literatów w Lublinie byli: Franciszka Arnsztajnowa, Józef Czechowicz (pierwszy prezes), Stefan Wolski, Wacław Gralewski, Kazimierz Andrzej Jaworski, Józef Nikodem Kłosowski, Józef Łobodowski, Antoni Madej, Bronisław Ludwik Michalski. Niezależny lubelski związek zakończył działalność w 1939 r. Właściwa historia ZLP na Lubelszczyźnie zaczęła się we wrześniu 1944 roku, kiedy w wyzwolonym Lublinie reaktywowano ogólnopolski Związek Zawodowy Literatów Polskich, organizując tutaj pierwsze powojenne Walne Zebranie jego członków. Ukonstytuowały się wtedy centralne organy związku z tymczasową siedzibą w Lublinie. Kiedy w lutym 1945 roku przeniesiono je do Łodzi, w ich miejsce zaczął się organizować regionalny oddział, początkowo jako Lubelski Klub Literacki, którego prezesem był prof. Juliusz Kleiner. Razem z nim lubelski oddział organizowali: Maria Bechczyc-Rudnicka, Stefan Wolski, Helena Platta, Jerzy Pleśniarowicz, Igor Sikirycki.

Olsztyn | edytuj kod

Olsztyński oddział Związku Literatów Polskich utworzony został w lipcu 1955 roku, z inicjatywy Władysława Gębika. W chwili powstania liczył 7 członków: Maria Zientara-Malewska, Emilia Sukertowa-Biedrawina, Michał Lengowski (pierwszy prezes), Władysław Gębik (wiceprezes), Janusz Teodor Dybowski (sekretarz), Teofil Ruczyński (skarbnik), Alojzy Śliwa. Później dołączyli: Klemens Oleksik, Władysław Ogrodziński, Tadeusz Stępowski, Henryk Panas, Leonard Turkowski, Edward Martuszewski, Karol Małłek, Jan Dopatka, Fryderyk Leyk i Gustaw Leyding-Mielecki.

Opole | edytuj kod

W lipcu 1955 roku powołano oddział Związku Literatów Polskich w Opolu, którego pierwszymi członkami byli: Zbyszko Bednorz, Stefan Chmielnicki, Jerzy Gałuszka, Ryszard Hajduk, Jakub Kania, Kazimierz Kowalski, Adolf Niedworok, Rafał Urban, Bogumił Wyszomirski i Zbigniew Zielonka. Pierwszym prezesem opolskiego oddziału ZLP został Rafał Urban[9].

Poznań | edytuj kod

Oddział ZLP w Poznaniu istnieje od 1921 roku, kiedy z inicjatywy Jerzego i Witolda Hulewicza powstał poznański oddział ZZLP. Pierwszym prezesem był Władysław Reymont, do pierwszych członków zaliczali się także: Arkady Fiedler, Zenon Kosidowski, Aleksander Janta-Połczyński, Artur Marya Swinarski, Jan Sztaudynger, Józef Weyssenhoff, Emil Zegadłowicz. Od 1934 roku do dziś oddział organizuje „Czwartki literackie[10]. W obecnym kształcie Oddział funkcjonuje od 1 stycznia 2011 roku, od chwili połączenia Poznańskiego Oddziału ZLP i Wielkopolskiego Oddziału ZLP[11] założonego w 2005 r. przez secesjonistów[12].

Rzeszów | edytuj kod

Rzeszowski oddział rozpoczął działalność 26 listopada 1967 roku. Pierwszym prezesem został Jerzy Pleśniarowicz, a obok niego w skład zarządu weszli: Stanisław Orzeł, Tadeusz Sokół, Roman Turek. Raz na pięć lat oddział przyznaje honorową Nagrodę Literacką „Diamentowe Pióro”, a dorocznie honorową Nagrodę Literacką „Złote Pióro”. Rozwijana jest współpraca ze Słowacją i Ukrainą, m.in. poprzez organizowanie międzynarodowych sesji.

Słupsk | edytuj kod

Od 1980 roku istnieje oddział Związku Literatów Polskich w Słupsku, który powstał poprzez wydzielenie się z oddziału ZLP w Koszalinie[6]. Pierwszym prezesem słupskiego oddziału ZLP został Stanisław Misakowski.

Szczecin | edytuj kod

Oddział w Szczecinie został utworzony w 1950 roku, pierwszym prezesem był Jerzy Andrzejewski.

Wrocław | edytuj kod

Dolnośląski oddział związku powstał w 1947 roku, prezesem był do 1951 r. Wojciech Żukrowski, do pierwszych członków należeli: Stanisław Dygat, Kamil Giżycki, Ludwik Hirszfeld, Marian Jachimowicz, Tymoteusz Karpowicz, Tadeusz Mikulski, Jan Pierzchała, Lilian Seymour, Tadeusz Zelenay, Jakub Zonszajn.

Zielona Góra | edytuj kod

Oddział ZLP w Zielonej Górze zainaugurował działalność 4 listopada 1961 roku. Utworzyło go 6 członków: Tadeusz Kajan, Janusz Koniusz, Włodzimierz Korsak, Zdzisław Morawski, Bolesław Soliński (pierwszy prezes), Eugeniusz Wachowiak. Później do zielonogórskiego oddziału należeli m.in. Irena Dowgielewicz, Michał Kaziów, prof. Jan Kurowicki, Alfred Siatecki, Zygmunt Trziszka, Bronisława Wajs-Papusza, Andrzej K. Waśkiewicz. W latach 1974-1989 oddział był inicjatorem i organizatorem Dni Literatury Radzieckiej, które odbywały się podczas corocznego Festiwalu Piosenki Radzieckiej. Ponadto dwukrotnie, w latach 1963 i 1970 oddział organizował Zjazd Pisarzy Ziem Zachodnich i Północnych[13].

Przypisy | edytuj kod

  1. § 8. Statutu Związku Literatów Polskich
  2. Jan Józef Szczepański, Kadencja (wspomnienia), Kraków: Oficyna Literacka, 1986
  3. Literaci w Gorzowie
  4. Pegaz Lubuski
  5. Związek Literatów Polskich - kielecki oddział
  6. a b 25-lecie Związku Literatów Polskich
  7. 75 – lecie Związku Literatów Polskich w Lublinie
  8. Historia Lubelskiego Oddziału Związku Literatów Polskich
  9. Z historii Opolskiego Oddziału Związku Literatów Polskich
  10. Ryszard Danecki, Historia Związku Literatów Polskich Oddział w Poznaniu
  11. Archiwalia Wielkopolskiego Oddziału Związku Literatów Polskich
  12. Podzielić się światem – ostatnia antologia Oddziału Wielkopolskiego ZLP
  13. Robert Rudiak, Historia zielonogórskiego oddziału ZLP

Zobacz też | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Literatura | edytuj kod

  • Władysław Bodnicki: Muzy na Krupniczej. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1982. ISBN 83-08-00397-4.
  • Waldemar Kania: Pisarze z Krupniczej. Kraków: Związek Literatów Polskich, 1993. ISBN 83-901299-0-6.
  • Zbigniew Kubikowski: Wrocław literacki. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1962.
  • Waldemar Michalski, Józef Zięba: Lublin literacki 1932-1982. Lublin: Wydawnictwo Lubelskie, 1984.
  • Jerzy Putrament: Pół wieku, t. IV-IX. Warszawa: Czytelnik, 1969-1987. ISBN 83-07-01355-0.
  • Jerzy Wittlin: Pójdź ze mną! Dziennik-pamiętnik, t. I-III. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1985-1987. ISBN 83-08-01881-5.
Na podstawie artykułu: "Związek Literatów Polskich" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy