Zygmunt Augustyński


Zygmunt Augustyński w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Zygmunt Franciszek Augustyński, pseud. lit. "Narożny" (ur. 4 października 1890 w Odporyszowie, zm. 26 sierpnia 1959 w Warszawie) – polski prawnik, dziennikarz, polityk, działacz Polskiego Państwa Podziemnego, redaktor naczelnyExpresu Porannego” i „Gazety Ludowej”, więzień okresu stalinowskiego[1].

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Był najmłodszym dzieckiem Wojciecha Augustyńskiego i Elżbiety z domu Pytka. Uczęszczał do Gimnazjum im. Kazimierza Brodzińskiego w Tarnowie, z którego w 1905 został wydalony wraz z grupą kolegów z powodu związków z ruchem „promienistych”. Dzięki pomocy starszych braci przeniósł się do Krakowa i kontynuował naukę w III Gimnazjum im. Jana III Sobieskiego, gdzie w 1908 ukończył VIII klasę i zdał egzamin dojrzałości. Z początkiem 1907, jako niespełna siedemnastoletni gimnazjalista rozpoczął pracę w redakcji „Przyjaciela Ludu”, która mieściła się przy ul. Szewskiej 11 w Krakowie. Właścicielem i redaktorem pisma, organu ówczesnego Polskiego Stronnictwa Ludowego był jeden z galicyjskich liderów ludowych – Jan Stapiński. Zygmunt Augustyński początkowo zajmował się przeglądaniem korespondencji i uczył się korekty, aby z czasem zyskać decydujący wpływ na dział „Odpowiedzi Redakcji”. W 1908 przeszedł do pracy w redakcji „Gazety Powszechnej”[2], dziennika ludowego, w którym był zatrudniony w charakterze sprawozdawcy miejskiego. Współpracował również z „Głosem Narodu”, pismem adresowanym głównie do sfer mieszczańskich.

Gdy w 1907 Jan Stapiński zdobył mandat do austriackiej Rady Państwa zabrał Zygmunta Augustyńskiego do Wiednia, obsadzając go na stanowisku sekretarza posła i klubu poselskiego PSL. Zaważyło to w zasadniczy sposób na dalszej karierze młodego dziennikarza. Z Wiednia przesyłał korespondencje do wydawanego w Krakowie od końca 1910 „Ilustrowanego Kuriera Codziennego” (IKC) z informacjami o życiu parlamentarnym monarchii naddunajskiej. W tym czasie podjął studia prawnicze w Uniwersytecie Wiedeńskim, w toku których złożył egzamin prawniczy, tzw. historyczny. W 1912 wyjechał do Berlina, gdzie kontynuował studia prawnicze w Uniwersytecie Fryderyka Wielkiego, skąd przesyłał korespondencje dla krakowskiego IKC-a. Podczas pobytu w stolicy Cesarstwa Niemiec spotkał Wojciecha Korfantego - wybitnego przywódcę polskiej chadecji. W 1913 wyjechał do Lwowa, gdzie przebywał do wybuchu wojny, kontynuując studia prawnicze na Uniwersytecie Lwowskim. W tym czasie pracował jako sprawozdawca „IKC-a” z Sejmu Krajowego Galicji, był również zatrudniony w „Dzienniku Polskim”, piśmie codziennym wydawanym we Lwowie od końca lat 60. XIX w.

Po wybuchy I wojny światowej został zmobilizowany i powołany do 57. pułku piechoty austriackiej. Z powodów zdrowotnych (zwężenie aorty) został przydzielony do 1. pułku piechoty batalionu majora Tadeusza Furgalskiego „Wyrwy”, wchodzącego w skład Legionów Polskich tworzonych w Galicji już w pierwszych tygodniach wojny. Pułkiem, należącym do Legionu Zachodniego dowodził początkowo Józef Piłsudski. Następnie został skierowany do Wojskowego Biura Prasowego z siedzibą w Piotrkowie Trybunalskim, którym kierował Stanisław Kot, znajomy z ruchu „promienistych”. Tam poznał miłość swojego życia, Eugenię Bartenbach, z którą w lutym 1917 zawarł związek małżeński. W okresie od kwietnia do sierpnia 1916 brał udział w walkach toczonych przez pułk nad Styrem i Stochodem. Dokumentował życie pułku, będąc jego kronikarzem, ponadto przesyłał informacje na temat działalności legionowej dla krakowskiego „IKC”. Legionowe boje zakończył w stopniu sierżanta. Został odznaczony Krzyżem Walecznych oraz Krzyżem Pamiątkowym 6. pułku piechoty Legionów Polskich. Jako 27-latek, dysponujący jak na młody wiek imponującym warsztatem dziennikarskim postanowił osiąść w Warszawie i poświęcić się pracy redakcyjnej, która była jego pasją i powołaniem[3].

Ludowiec | edytuj kod

Ojciec Zygmunta Augustyńskiego, Wojciech był powstańcem styczniowym[4], wieloletnim wójtem gminy i promotorem oświaty w Odporyszowie[5], najstarszy brat Stanisław Augustyński należał do PSL „Piast” w Sanoku, w 1930 z ramienia BBWR uzyskał mandat posła Sejmu RP III kadencji, drugi z braci Jan Augustyński był profesorem gimnazjalnym, dyrektorem „Gimnazjum Polskiego” i działaczem polonijnym w Gdańsku, zaś kuzyn Marcin Augustyński z Otfinowa był działaczem ludowym[6], znanym na Powiślu Dąbrowskim mentorem politycznym Jakuba Bojki, opiekunem małego Henryka Sucharskiego, późniejszego majora, dowódcy obrony Westerplatte[7]. W Pawich piórach Leona Kruczkowskiego[8] wciela się w postać Michała Augustyna, który skutecznie zabiega o wybór Jakuba Bojki do Sejmu Krajowego we Lwowie[7]. Pośród działaczy ludowych, odwiedzających jego dom w Otwinowie, częstym gościem był Wincenty Witos.

W okresie międzywojennym Zygmunt Augustyński ze Stefanem Jaraczem, Stanisławem Młodożeńcem i Janem Szczawiejem popularyzowali kulturę i oświatę wśród mieszkańców wsi, organizując dla nich poranki niedzielne[9]. Posiadał również szerokie kontakty wśród kierownictwa PSL, w tym osobistą relację z Wincentym Witosem, jednak nigdy nie był członkiem żadnej partii.

Dziennikarz | edytuj kod

Od 1919 z dużym sukcesem redagował i wydawał we własnej drukarni „Gazetę Poniedziałkową”, która w tamtym czasie jako jedyna ukazywała się w poniedziałek. W 1925 został zaangażowany przez Henryka Butkiewicza do Domu Prasy, zwanego Prasą Czerwoną (od koloru winiety tytułowej), założonego przez spółdzielnię dziennikarzy w Warszawie w 1922. Został redaktorem naczelnym „Expresu Porannego”. Miał także znaczący wpływ na „Kurier Czerwony”. Był twórcą nowoczesnej gazety codziennej z krótką informacją polityczną, podaną w atrakcyjnej formie. W 1931 odszedł z „Ekspresu Porannego” ponieważ Dom Prasy coraz bardziej wiązał się z Sanacją, przez co wymagano wypowiadania się zgodnego z linią polityczną pism. Po nieudanych próbach wydawania własnej gazety codziennej „Rekordu Porannego”, od 1932 prowadził dziennikarską agencję informacyjną „Press” zamkniętą w 1937 bez wyroku sądowego przez władze sanacyjne za zamieszczanie informacji nt. aktów wrogości podejmowanych przez Niemców w stosunku do Polaków w Wolnym Mieście Gdańsku. Początkowo nie mógł znaleźć zatrudnienia jako ktoś źle widziany, następnie publikował w „Gazecie Handlowej”. Przyjął ofertę Centralnego Związku Polskiego Przemysłu, Górnictwa, Handlu i Finansów, zwanego popularnie Lewiatanem objęcia posady zastępcy redaktora naczelnego i kierownika działu polityki wewnętrznej „Kuriera Polskiego”. Wchodził w skład władz Syndykatu Warszawskiego. Był współzałożycielem i aktywnym działaczem Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich i Klubu Sprawozdawców Sejmowych.

Polityk | edytuj kod

W okresie okupacji niemieckiej działał konspiracyjnie jako członek Komisji Opiniodawczej w Departamencie Informacji i Propagandy przy Delegaturze Rządu na Kraj oraz oficjalnie w Radzie Głównej Opiekuńczej (RGO), ratując ludzi i cenne dzieła kultury. Zajmował się kompletowaniem apteczek i lekarstw na wypadek narodowego zrywu. W Armii Krajowej służyło jego troje dzieci, w powstaniu stracił syna Jędrzeja, który jako podporucznik kompanii harcerskiej batalionu „Gustaw” poległ z żoną Janiną z d. Zielewicz 13 sierpnia 1944 od wybuchu czołgu-pułapki na ul. Kilińskiego na Starym Mieście w Warszawie[10]. W listopadzie 1944 opuścił Warszawę i przeniósł się do Ożarowa, gdzie nadal działał w RGO, zajmując się przygotowywaniem ewakuacji profesorów spod Warszawy na Podhale i pomocą różnym grupom społecznym pozbawionym dachu nad głową i środków do życia[11]. Wiosną 1945 powrócił do Warszawy i pracował społecznie w Międzynarodowym Czerwonym Krzyżu, będąc członkiem delegacji, która dokonywała przeglądu i bilansu zniszczeń stolicy[12]. Z działalności warszawskiej RGO opracował sprawozdanie, z którym udał się do abp. Adama Stefana Sapiehy w Krakowie. 1 sierpnia 1946 w „Gazecie Ludowej” ukazał się 16-stronicowy dodatek poświęcony powstaniu, następnie przez cały sierpień i wrzesień publikowano zbiorowe nekrologii z nazwami formacji wojskowych Armii Krajowej, co wprawiało władze komunistyczne w rozdrażnienie. Wskutek jego zabiegów u ministra Władysława Kiernika oraz w kierownictwie MON Komitet Ekshumacyjno-Pogrzebowy batalionu „Gustaw” otrzymał 8 października 1946 działkę na cmentarzu wojskowym na Powązkach z przeznaczeniem na kwaterę wojenną B-24 (tj. 6 rzędów po 15 miejsc)[13].

Redaktor naczelny „Gazety Ludowej” | edytuj kod

We wrześniu 1945 władze PSL powierzyły mu utworzenie „Gazety Ludowej[14][15], przekazując na jego ręce pisemne zlecenie zorganizowania pisma codziennego. W tym celu postarał się osobiście u premiera Edwarda Osóbki-Morawskiego o wydanie decyzji na przydział drukarni gazetowej i papieru rotacyjnego. Pierwszy numer „Gazety” ukazał się 4 listopada 1945 w żałobnej szacie z obszernym artykułem redaktora naczelnego na pierwszej stronie[16] w całości poświęconym zmarłemu kilka dni wcześniej Wincentemu Witosowi. Dziesięć pierwszych egzemplarzy wydrukowano złotą czcionką. Ponad dekadę później Zygmunt Augustyński napisze:

Dziennikarstwo było moją pasją, a polityka - żywiołem. Nie mogłem i nie chciałem stać na uboczu wtedy, gdy miała się stoczyć walka o przyszły kształt Polski[17].

Był inicjatorem zaopatrzenia gazety w podtytuł: „pismo codzienne dla wszystkich” dla podkreślenia przeznaczenia jej dla wszystkich Polaków na wsi i w mieście, bez względu na stan i pochodzenie. Ostatecznie „Gazeta Ludowa” stała się jedynym niezależnym dziennikiem w powojennej Polsce[18][19]. W obliczu krytyki o brak przynależności do PSL Augustyński wyjaśniał, że zawód dziennikarza jest szczególną profesją i wymaga osobistej niezależności i odwagi. Publikując teksty, głównie o charakterze politycznym, zamieszczane niemalże codziennie na pierwszych stronach dziennika znalazł się w samym centrum walki o demokrację, praworządność i przyszłość Polski. W owym czasie należał do nielicznego grona dziennikarzy, którzy nie wahali się poruszać najbardziej drażliwych tematów. Jego kontrowersyjne artykuły, wystawiające go na otwartą konfrontację z władzą oraz ich organami prasowymi były poddawane permanentnej ingerencji cenzury. Swoje teksty podpisywał znakiem równości w nawiasie (=), „Narożny” oraz „n.y.”, z czasem niektórych artykułów nie podpisywał już wcale[9].

Opinie współpracowników | edytuj kod

Współpracownicy uważali go za bardzo zdolnego dziennikarza, dysponującego ostrym, wyrafinowanym stylem. W opowieściach Witolda Giełżyńskiego i Władysława Bartoszewskiego prezentował się jako człowiek „energiczny, żywy, bystry, niezależny, odporny na ciosy, doskonale kierujący redakcją, a przy tym wesoły, lubiący anegdoty”. Panowało przekonanie, że im więcej problemów spadało na „Gazetę Ludową”, tym częściej Augustyński dowcipkował[20]. Stefan Korboński wspomina go jako „najbardziej pogodnego człowieka na świece jakiego spotkał”. Dla młodych dziennikarzy stanowił nie tylko wzór sztuki publicystycznej i kunsztu pisarstwa, ale także odwagi, zdolności do przeciwstawienia się obłudzie, zakłamaniu i prowadzeniu prostackich gier politycznych. Z upodobaniem i zaciekłością tropił i demaskował ukryte zamysły, umacniającej się komunistycznej władzy[21]. Kiedy np. w 1946 powołano w Polsce ORMO w celu niszczenia politycznych przeciwników, na łamach „Gazety” przeprowadził miażdżącą krytykę[19]. „Gazeta” była dosłownie „rozchwytywana”, za pismo płacono nawet 20-krotnie więcej, niż wynosiła jego nominalna cena. Podobno kazał je sobie czytać sam Józef Stalin.

Zygmunt Augustyński (pośrodku) w towarzystwie Stanisława Mikołajczyka i Marii Hulewiczowej

Ofiara komunistycznych represji | edytuj kod

Represje ze strony aparatu władzy przybierały na sile z każdym miesiącem. Zygmunt Augustyński wspominał, że parokrotnie był natrętnie nagabywany przez tajemniczego osobnika, który podczas ostatniego spotkania dał mu do zrozumienia, że może go aresztować. Praca w „Gazecie” była z jednej strony ukoronowaniem jego dziennikarskiej kariery, gdyż uczyniła go jednym z liderów polskiej opozycji antykomunistycznej. Z drugiej natomiast, z powodu represji jakie przeciwko niemu uruchomiono doprowadziła do zniszczenia jego życia i kariery oraz całej jego rodziny. Według Lilli Barbary Paszkiewicz, autorki monografii poświęconej "Gazecie Ludowej", bezpieka wykorzystała do prowokacji swojego agenta Stanisława Kotera. Z kolei prof. Kazimierz Przybysz, biograf Zygmunta Augustyńskiego, z braku dowodów zachowuje powściągliwość w formułowaniu tak jednoznacznych sądów, aczkolwiek zaznacza, że według agenta o pseudonimie "Góra" zarówno Stanisław Koter jak i Kazimierz Banach byli podejrzewani o współpracę z UB[22]. Sam Zygmunt Augustyński, relacjonując spotkanie z Koterem, do którego doszło wiosną 1946 w Warszawie, wyraża poważne wątpliwości dotyczące jego osoby, roli jaką odgrywał w PSL oraz środowiska, któremu służył[23]. Właśnie Stanisław Koter przekazał Augustyńskiemu materiały dotyczące m.in. dostaw broni dla UB oraz działań operacyjnych bezpieki, które zarekwirowano podczas przeszukania w jego gabinecie w „Gazecie Ludowej”. W następstwie prowokacji, Zygmunt Augustyński otrzymał wezwanie do Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego na 15 października 1946. Po wielogodzinnym przesłuchaniu został zwolniony i zobowiązany do powtórnego stawienia się następnego dnia. Krótko przed północą, z ul. Koszykowej udał się do domu wicepremiera Stanisława Mikołajczyka. Przewidując, że wkrótce zostanie aresztowany, poprosił go o „opiekę nad rodziną i pamięć o sobie”. Otrzymał takie zapewnienie[17]. Mikołajczyk w obliczu grożącego mu aresztowania i prawdopodobnej kary śmierci rok później potajemnie opuścił Polskę[24].

Aresztowanie, proces, więzienie | edytuj kod

16 października 1946 Zygmunt Augustyński ponownie stawił się w MBP przy ul. Koszykowej, wywołując tym niemałe zdziwienie. Po wielogodzinnych rutynowych rozpytywaniach znalazł się w gabinecie Julii Brystigerowej[25][19][26], odrzucając propozycję podpisania zobowiązania do współpracy z UB w zamian za uwolnienie:

Takiej ceny za wolność osobistą nie mogę zapłacić. Są rzeczy gorsze od śmierci. Do nich należy hańba[19].

Gazeta Ludowa nr 295 z dnia 26 października 1946

Został aresztowany, oskarżony o działalność wywiadowczą i osadzony w celi nr 11 w piwnicach MBP przy ul. Koszykowej, skąd 8 listopada 1946 wywieziono go nagle do więzienia na Mokotowie przy ul. Rakowieckiej 37 w Warszawie[27]. W procesie rozpoczętym 4 sierpnia 1947[28][29] przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Warszawie na ławie oskarżonych obok Zygmunta Augustyńskiego zasiedli: ks. Leon Pawlina i Zygmunt Maciejec, funkcjonariusz UBP, któremu zarzucono współpracę z „WiN[30]. Przewodniczącym składu sędziowskiego był dr Romuald Klimowiecki, oskarżenie popierał zastępca naczelnego prokuratora Stanisław Zarakowski[31][32]. W pokazowym procesie[33] został skazany na karę 15 lat więzienia, 5 lat pozbawienia praw publicznych, obywatelskich i honorowych oraz przepadek całego mienia[34][35]. Leon Pawlina otrzymał wyrok 10 lat więzienia, Zygmunt Maciejec został skazany na karę śmierci[36]. Po pewnym czasie córki red. Augustyńskiego: Maria Cisowska i Jadwiga Latoszyńska dowiedziały się od Henryka Kołodziejskiego, bibliotekarza i archiwisty Sejmu i Senatu z okresu II RP, szarej eminencji przy rządzie Bolesława Bieruta, że dla ich ojca przewidziany był wyrok śmierci. Prawdopodobnie „złagodzenie” nastąpiło wskutek interwencji Witolda Giełżyńskiego u samego Bieruta, który wobec Augustyńskiego miał dług wdzięczności jeszcze sprzed wojny[9]. Na temat śmierci cywilnej ojca po aresztowaniu Jadwiga Latoszyńska po latach napisze:

Okazało się wtedy, że nie ma go na liście wyborców, nie ma go w ewidencji ludności, nie ma go w książce meldunkowej domu, w którym mieszkał. Z miejsca postarano się o skreślenie go z listy członków Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich. Zatarto po nim wszelkie ślady tak, jakby w ogóle nie istniał[37].

Gazeta Ludowa nr 211 z dnia 4 sierpnia 1947

Karę więzienia odbywał na Mokotowie, a następnie we Wronkach[38]. Przez blisko 5 lat był przetrzymywany w izolatce. Bito go, poniżano, odbierano prawo do odwiedzin oraz otrzymywania korespondencji, paczek, prasy czy książek[39]. W 1951 jego praca „Lata chłopskiej walki”[40] została wycofana z polskich bibliotek oraz objęta cenzurą[41].

Ostatnie lata życia | edytuj kod

Grób Zygmunta Augustyńskiego na Cmentarzu Bródnowskim.

Pobyt w więzieniu spowodował na tyle poważne pogorszenie stanu jego zdrowia, że 10 lutego 1955 otrzymał roczną przerwę w odsiadywaniu kary. Do więzienia nie powrócił, gdyż 4 lutego 1956 Rada Państwa darowała mu 5 lat kary, pozostawiając jeden rok i osiem miesięcy w zawieszeniu. Pracował w Wydawnictwie Oświatowym „Wspólna Sprawa”, początkowo jako korektor, a później jako redaktor wydawnictw językowych „Mozaika”. Był także redaktorem prowadzącym Antologii Polskiej Poezji Podziemnej. Za życia został zrehabilitowany w Stowarzyszeniu Dziennikarzy Polskich i przyjęty z powrotem w poczet jego członków. Zmarł 26 sierpnia 1959 w otoczeniu najbliższych, w swoim domu rodzinnym. Został pochowany na Cmentarzu Bródnowskim w Warszawie (kwatera 59C-2-5). Na jego grobie córki kazały wyryć napis „Gloria Victis”.

Rehabilitacja | edytuj kod

30 października 1989, Janusz Tarniewski – redaktor naczelny „Dziennika Ludowego” skierował do ministra sprawiedliwości Aleksandra Bentkowskiego wniosek o wszczęcie procesu rehabilitacyjnego w stosunku do Zygmunta Augustyńskiego i dwóch pozostałych skazanych w procesie politycznym z sierpnia 1947, tj. Zygmunta Maciejca i Leona Pawliny.

Postać, działalność i twórczość redaktora Zygmunta Augustyńskiego może być wzorem dla wszystkich dziennikarzy i ludzi walczących o dobro społeczne[42].

Sąd Najwyższy – Izba Wojskowa na posiedzeniu w dniu 15 stycznia 1991, któremu przewodniczył sędzia SN płk Janusz Godyń, przy udziale Prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej, po rozpoznaniu na rozprawie sprawy skazanych prawomocnie: Zygmunta Augustyńskiego, Leona Pawliny, Zygmunta Maciejca orzekł zmianę, zaskarżonych rewizją nadzwyczajną orzeczeń Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie z dnia 6 sierpnia 1947 i Najwyższego Sądu Wojskowego z dnia 29 sierpnia 1947 w ten sposób, że skazanych uniewinnił od zarzutu popełnienia przypisanych im tym wyrokiem i postanowieniem przestępstw.

To nie działalność skazanych, lecz urzędów bezpieczeństwa, które łamały elementarne zasady praworządności w walce z przeciwnikiem politycznym, przynosiła szkodę Państwu Polskiemu. W tej sytuacji próba przeciwstawienia się tym bezprawnym praktykom – co przecież w tamtejszych czasach wymagało wręcz aktów odwagi, gdyż wiązało się z ogromnym ryzykiem (przykładem tego są również skazani) - zasługiwała na najwyższy szacunek.”[19].

Upamiętnienie | edytuj kod

19 lipca 2002 Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, w zaświadczeniu nr 384/02, na podstawie posiadanych i dostępnych dokumentów, w odniesieniu do odpowiednich przepisów prawnych uznał Zygmunta Augustyńskiego za pokrzywdzonego. Wspomnienia „Miesiące walki” z okresu działalności w „Gazecie Ludowej” oraz pobytu w areszcie MBP przy ul. Koszykowej ukazały się najpierw w drugim obiegu[43], a następnie nakładem Fundacji Demos w formie książkowej „Dziennikarstwo i polityka”[44], opatrzonej wstępem Władysława Bartoszewskiego[45][46].

50. rocznica śmierci Zygmunta Augustyńskiego, na zdjęciu: Jadwiga Latoszyńska (córka), Kazimierz Augustyński (bratanek), 26 sierpnia 2009, Cmentarz Bródnowski

Z okazji 50. rocznicy śmierci Zygmunta Augustyńskiego, z inicjatywy stryjecznego wnuka ks. Andrzeja Augustyńskiego, z udziałem córki Jadwigi Latoszyńskiej, rodziny i przyjaciół: Władysława Bartoszewskiego, Jana Ołdakowskiego i Jerzego Fedorowicza, 26 sierpnia 2009 w Muzeum Powstania Warszawskiego odbyła się uroczysta promocja książki[47].

Odznaczenia | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. KazimierzK. Przybysz KazimierzK., Z gazetą przez życie. Zygmunt Augustyński 1890-1959, DorotaD. Pasiak-Wąsik (red.), wyd. Pierwsze, Wyrzucony poza nawias polityki historycznej PRL, skutecznie wymazany na kilkadziesiąt lat z oficjalnych przekazów, żył jednak Zygmunt Augustyński w zbiorowej pamięci wielu środowisk patriotycznych. (fragment tekstu z okładki książki), Warszawa: Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego, 2019, ISBN 978-83-7901-192-6 .
  2. Władysław. Red.W.R. Wąsowicz Władysław. Red.W.R., Gazeta Powszechna. 1909, 1909 [dostęp 2018-08-14]  (ang.).
  3. Rozdział I. W monarchii Franciszka Józefa. Wielka wojna, [w:] KazimierzK. Przybysz KazimierzK., Z gazetą przez życie. Zygmunt Augustyński 1890-1959., wyd. wydanie pierwsze, Warszawa: Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego, 2019, s. 13–27, ISBN 978-83-7901-192-6 .
  4. StanisławaS. Przybyszewska StanisławaS., 38. Do Heleny Barlińskiej, [w:] MariaM. Urbanowicz (red.), „Listy”, tom. 1 (grudzień 1913 – wrzesień 1929), Gdańsk 1978 .
  5. Kazimierz Augustyński, „Dzieciństwo, wojna i konie” w Com to Com, nr 3/2015, s. 5, Kraków.
  6. Józef Hampel, Początki ruchu ludowego w powiecie Dąbrowa Tarnowska (1895-1918), w: Dąbrowa Tarnowska, zarys dziejów miasta i powiatu, PWN, s. 296–315, Warszawa – Kraków, 1974.
  7. a b Romuald Karaś – Na plebanii w Otfinowie, pisarze.pl [dostęp 2018-08-13] [zarchiwizowane z adresu 2018-08-14]  (pol.).
  8. Leon Kruczkowski „Pawie Pióra”, Spółdzielnia Wydawnicza Czytelnik, 1948, Wydanie IV.
  9. a b c Paszkiewicz Lilla Barbara, „Gazeta Ludowa”. Próba walki o wolność myśli i słowa 1945-1947, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2007, ​ISBN 978-83-7441-865-2​.
  10. Gazeta Ludowa numer 216, s. 2, 8 sierpnia 1946, Cyfrowe Mazowsze.
  11. KazimierzK. Przybysz KazimierzK., Krajobrazy poniewierki. Zachowania społeczeństwa polskiego wobec exodusu ludności Warszawy 1944, Warszawa: Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego, 2017, ISBN 978-83-7901-126-1 .
  12. JanuszJ. Stankiewicz JanuszJ., Janusz Stankiewicz. Genealogia, przodkowie, badania genealogiczne, forum dyskusyjne, stankiewicze.com [dostęp 2018-08-14] .
  13. Butwiłło Jerzy, Nasierowski Maciej, Środowisko żołnierzy batalionów AK „Gustaw” i „Harnaś”, Kalendarium 1945-2001, Warszawa 2002, ​ISBN 916615​.
  14. Gazeta z bożej łaski, „gazetapl” [dostęp 2018-08-11]  (pol.).
  15. PAKU &P.& PLST PAKU &P.&, Gloria Victis. Losy Gazety Ludowej – jedynego opozycyjnego dziennika PSL i jej pracowników w latach 1945–1947 [Lilla Barbara Paszkiewicz], ISBN 978-83-7942-038-4 [dostęp 2018-08-16] .
  16. Polska Prasa | Gazeta ludowa, polskaprasa.cba.pl [dostęp 2018-08-11] .
  17. a b Augustyński Zygmunt, Bartoszewski Władysław, Dziennikarstwo i Polityka, Kraków 2009, ​ISBN 978-83-928122-1-0​.
  18. Wydawnictwo Novae Res, Wydawnictwo Novae Res [dostęp 2018-08-13]  (pol.).
  19. a b c d e Gazeta naprawdę ludowa, „Onet Wiadomości”, 7 grudnia 2009 [dostęp 2018-08-11]  (pol.).
  20. WładysławW. Bartoszewski WładysławW., Pod prąd, MichałM. Komar (oprac.), Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2011, ISBN 978-83-01-16510-9, OCLC 833681508 .
  21. Wybory w 1947 r. sfałszowali komuniści. Społeczeństwo spacyfikowano [dostęp 2018-08-11]  (pol.).
  22. Lata cierpienia, [w:] Z gazetą przez życie : Zygmunt Augustyński 1890-1959, Warszawa: Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego, 2019, s. 113, ISBN 978-83-7901-192-6, OCLC 1111753426 [dostęp 2020-09-28] .
  23. Siatka, której nie było, [w:] ZygmuntZ. Augustyński ZygmuntZ., Dziennikarstwo i polityka : Wspomnienia redaktora naczelnego "Gazety Ludowej", wyd. Wyd. 1, Kraków: Fundacja Rozwoju Społecznego Demos, 2009, s. 244-245, ISBN 978-83-928122-1-0, OCLC 525142047 [dostęp 2020-09-28] .
  24. DariuszD. Baliszewski DariuszD., Operacja „Ucieczka Mikołajczyka”, „WPROST.pl”, 7 listopada 2004 [dostęp 2018-10-11]  (pol.).
  25. Odszedł człowiek kontrowersyjny. O pięknej biografii i dziwnym zakończeniu życia Władysława Bartoszewskiego [dostęp 2018-08-11] .
  26. W sowieckiej niewoli [dostęp 2018-08-11]  (pol.).
  27. Księga Główna Więźniów Karnych za rok 1947 Centralnego Więzienia Warszawa I Mokotów nr II 2633/47.
  28. Dziennik Polski nr 212(896), s. 2, z dnia 6 sierpnia 1947, Kraków, wydanie A, Proces red. nacz. Gazety Ludowej.
  29. Dziennik Polski. 1947, nr 210 (4 VIII) = nr 894, Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”, 1947 [dostęp 2018-08-17] .
  30. Redaktor naczelny „Gazety Ludowej” przed sądem. „Życie Warszawy”. Nr 211, s. 2, 3 sierpnia 1947. 
  31. Redaktor Gazety Ludowej stanie przed sądem. „Trybuna Robotnicza”, s. 2, nr 211 z 3 sierpnia 1947. 
  32. Naczelny redaktor „Gazety Ludowej” przed sądem. „Dziennik Polski”, s. 2, nr 210 z 4 sierpnia 1947. 
  33. Zaatakowany wiec, „Wprost.pl”, 14 sierpnia 2016 [dostęp 2018-08-16]  (pol.).
  34. Archiwum Wojsk Lądowych w Warszawie, Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie, sygn. 118/91/3980, Akta sprawy karnej przeciwko Z. Augustyńskiemu.
  35. KrystynaK. Kersten KrystynaK., The Establishment of Communist Rule in Poland, 1943-1948, University of California Press, 1991, ISBN 978-0-520-06219-1 [dostęp 2018-08-13]  (pol.).
  36. Zygmunt Maciejec. katalog.bip.ipn.gov.pl. [dostęp 2020-03-13].
  37. Latoszyńska Jadwiga, „Epilog”, s. 165–170, [w:] Augustyński Zygmunt, Miesiące walki 1945-1946. Ze wspomnień redaktora »Gazety Ludowej«, Warszawa: Wyd. Głos 1988; [także:] Warszawa: Wyd. NSZZ „Solidarność” 1990.
  38. PadraicP. Kenney PadraicP., Dance in Chains: Political Imprisonment in the Modern World, Oxford University Press, 2017, ISBN 978-0-19-937574-5 [dostęp 2018-08-13]  (ang.).
  39. Proces pokazowy Zygmunta Augustyńskiego w świetle wybranej prasy polskiej | HISTORIA.org.pl – historia, kultura, muzea, matura, rekonstrukcje i recenzje historyczne, historia.org.pl [dostęp 2018-08-11]  (pol.).
  40. ZygmuntZ. Augustyński ZygmuntZ., Lata chłopskiej walki, Wyd. Wydziału Prasy i Propagandy P.S.L., 1946 [dostęp 2018-08-11]  (pol.).
  41. Cenzura PRL. Wykaz książek podlegających niezwłocznemu wycofaniu 1 X 1951 r. posł. Zbigniew Żmigrodzki. Nortom: Wrocław, 2002, s. 4. ISBN 83-85829-88-1.
  42. Dziennik Ludowy, Warszawa, 4-5.11 1989 r. NR 257 (10 004).
  43. Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, www.drugiobieg.info [dostęp 2018-08-14] .
  44. Dziennikarstwo i polityka, „Issuu” [dostęp 2018-08-15]  (pol.).
  45. Katalog główny BS – Full View of Record, bs.sejm.gov.pl [dostęp 2018-08-11] .
  46. Demos • Dziennikarstwo i polityka, demos.org.pl [dostęp 2018-08-11] .
  47. Promocja książki w Warszawie, „Demos”, 26 sierpnia 2009 [dostęp 2018-08-16] .

Bibliografia | edytuj kod

  • Augustyński Zygmunt, Bartoszewski Władysław, Dziennikarstwo i Polityka, Kraków 2009, ​ISBN 978-83-928122-1-0​.
  • Augustyński Zygmunt, Miesiące walki 1945-1946. Ze wspomnień redaktora »Gazety Ludowej«, Warszawa: Wyd. Głos 1988; [także:] Warszawa: Wyd. NSZZ „Solidarność” 1990
  • WładysławW. Bartoszewski WładysławW., Pod prąd, MichałM. Komar (oprac.), Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2011, ISBN 978-83-01-16510-9, OCLC 833681508 .
  • Butwiłło Jerzy, Nasierowski Maciej, Środowisko żołnierzy batalionów AK „Gustaw” i „Harnaś”. Kalendarium 1945-2001, Warszawa 2002, ​ISBN 916615​.
  • Paszkiewicz Lilla Barbara, Gloria Victis. Losy „Gazety Ludowej” jedynego opozycyjnego dziennika i jej pracowników w latach 1945–1947, NOVARES, Gdynia 2014, ​ISBN 978-83-7942-037-7​.
  • Lilla BarbaraL.B. Paszkiewicz Lilla BarbaraL.B., „Gazeta Ludowa”. Próba walki o wolność myśli i słowa 1945-1947, WładysławW. Bartoszewski, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2007, ISBN 978-83-7441-865-2, OCLC 233467663 .
  • KazimierzK. Przybysz KazimierzK., Krajobrazy Poniewierki. Zachowania społeczeństwa polskiego wobec exodusu ludności Warszawy 1944., Warszawa: Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego, 2017, ISBN 978-83-7901-126-1 .
  • WładysławW. Bartoszewski WładysławW., AndrzejA. Friszke AndrzejA., Życie trudne, lecz nie nudne. Ze wspomnień Polaka w XX wieku, Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, 2010, s. 266–268, ISBN 978-83-240-0942-8, OCLC 750867983 .
  • Buczek R., Na przełomie dziejów. Polskie Stronnictwo Ludowe w latach 1945–1947, Wrocław 1989.
  • IPN – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, zaświadczenie nr 384/02.
  • IPN – AR/443/6496/99.
  • Gazeta Ludowa, nr 211, 213–215.
  • Dziennik Ludowy, nr 238–257.
  • Gazeta Wyborcza, nr 201.6114 z dnia 28.08.2009.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Zygmunt Augustyński" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy