typy rodziny


Typy rodziny w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Rodzina jest postrzegana jako grupa społeczna zamieszkująca na ogół wspólnie. Połączona więzami krwi, pokrewieństwem bądź adopcją, która zawiera pewien system określający stosunki pokrewieństwa. Rodzina to swoista jednostka gospodarcza zapewniająca przede wszystkim dzieciom utrzymanie i wychowanie.

Podstawę rodziny pełnej stanowi zawsze małżeństwo, którego wzory zawierania i rozwiązywania są zróżnicowane, zależnie od kultury, epoki historycznej, religii, środowiska społecznego itp.

Spis treści

Liczba partnerów w małżeństwie | edytuj kod

Rodzina monogamiczna | edytuj kod

Małżeństwo dwóch osób. Współcześnie najpopularniejszy typ małżeństwa rozpowszechniony wraz z ekspansją cywilizacji zachodnioeuropejskiej.

Z badań jednak wynika, że ponad dwie trzecie Polaków pozostających w stałych związkach nie myśli o zmianie partnera i chciałoby utrzymać związek do końca życia.[potrzebny przypis]

Rodzina poligamiczna | edytuj kod

Wielomałżeństwo, więcej niż dwoje partnerów.

W odróżnieniu od monogamii, oznacza związek małżeński z wieloma osobami. Amerykański etnolog i historyk, pionier badań etnograficznych wśród Irokezów L.H. Morgan (1818-81) oraz inni przedstawiciele dziewiętnastowiecznego ewolucjonizmu uważali poligamię za wcześniejszą od monogamii formę małżeństwa.

W Japonii występowała do XIX wieku, Ajnowie (rdzenna ludność z wyspy Hokkaido, Japonia) stosują ją do dziś, także wśród Aborygenów (Australia), Prusów, Zaratusztrian, Hindusów i wielu innych.

Na ogół bowiem nie zdajemy sobie sprawy, że powtórne wejście w związek małżeński po ustaniu poprzedniego jest jedną z jej odmian, tzw. poligamia sukcesywna.

Zakazuje się bowiem przede wszystkim poligamii koincydentalnej, czyli nie tyle wielomałżeństwa, co wielomałżeństwa równoległego (związki pozamałżeńskie).

Rodziny poligamiczne mogły mieszkać razem, albo też w różnych miejscach. W Pakistanie mężczyzna biorąc kolejną żonę powinien jej zapewnić osobny pokój, jednak najbardziej pożądana jest budowa osobnego domu.

W Rwandzie każda żona poligamisty posiada własny dom, swoje pola, bydło itd. Kobieta jest gospodynią domu w pełnym tego słowa znaczeniu.

Mąż gospodaruje żonami, odwiedza każdą po kolei, spędzając z nią odpowiednią ilość czasu.

Jeśli chodzi o liczebność poligamicznych stadeł, to można wyróżnić związki kilkuosobowe, np. wśród ludów afrykańskich tzw. poligamia mała, gdzie mężczyzna posiadał dwie lub trzy żony (Rwanda).

W Islamie poligamia optymalna i poligamia maksymalna, której ilością jest posiadanie czterech żon.

Oprócz tego występowały związki wieloosobowe, np. wśród ludów afrykańskich głównie Afryka Zachodnia) mężczyzna posiada kilkanaście lub więcej żon (tzw. wielka poligamia).

Można jeszcze wyodrębnić poligamię haremową (np. Król Salomon)

Wśród form poligamii wyróżnia się:

  • poligynię (wielożeństwo) – związek jednego mężczyzny z wieloma kobietami.
  • poliandrię (wielomęstwo) – związek jednej kobiety z wieloma mężczyznami.

Związki poligamiczne polegały na doborze nie tylko partnerów spoza rodziny, rodu, czy społeczności, ale np. także wśród powinowatych.

Takie odmiany poligamii, w których mąż żeni się z siostrami żony, nazywa się sororatem (także w czasie trwania związku).

Pokrewną temu formą małżeństwa był lewirat, czyli poślubienie brata zmarłego męża. Nie jest to typowa poligamia, ale może być, kiedy brat jest już w związku małżeńskim.

Zakres wyboru małżonka | edytuj kod

Rodzina endogamiczna | edytuj kod

Wybór współmałżonka w ramach własnej zbiorowości etnicznej, religijnej, klasowej, terytorialnej, szczepu, rodu, kasty, klanu.

Zawarcie związku z osobą spoza danej grupy uważane jest za pogwałcenie podstawowych zasad i bywa karane wykluczeniem ze społeczności.

W krajach europejskich to zjawisko występowało pod postacią potępienia mezaliansów.

Endogamia występuje zazwyczaj w społeczeństwach uwarstwionych, służy względom prestiżowym i utrwala zróżnicowanie etniczne (kastowość).

Endogamia w małej grupie prowadzi do związków kazirodczych. Występuje zarówno w społecznościach matrylinearnych i patrylinearnych.

Rodzina egzogamiczna | edytuj kod

W niektórych społecznościach, głównie na wyspach Oceanii, istnieje natomiast nakaz szukania partnera poza swoją grupą. Jest to wybór małżonka poza własną zbiorowością.

Typ władzy wewnątrz rodzinnej | edytuj kod

Rodzina matriarchalna | edytuj kod

Władza należy głównie do matki i żony

  • uprzywilejowana pozycja kobiet,
  • szczególny kult dla tzw. kobiecych czynności np. macierzyństwa

Taki typ rodziny zbudowany jest wokół podstawowej więzi międzyludzkiej jaką jest więź między matką a dzieckiem. Kobieca zdolność tworzenia życia musiała jawić się jako coś w najwyższym stopniu nadprzyrodzonego, magicznego i cudownego.

Wiele cech wynika ze specyfiki matczynej miłości względem dziecka. Otóż miłość matczyna cechuje się bezwarunkowością, co oznacza dla dziecka pewność miłości.

Wyższość kobiety wypływała przede wszystkim z jej tajemniczej zdolności rodzenia, którą dzieliła ona z naturą – drugim wielkim przedmiotem czci.

Zrodzenie ustanawiało więzi krwi, które stanowiły zasadnicze więzi spajające społeczeństwo.

Rodzina patriarchalna | edytuj kod

Władza i prestiż należą głównie do ojca i męża

  • uprzywilejowana sytuacja mężczyzny,
  • wyłączna jego odpowiedzialność za byt i standard życia rodziny
  • wyłączne prawo do podejmowania strategicznych decyzji
  • podział zadań oparty na kryterium płci.

Władza jest oparta na uznaniu reguł, za którymi stoi siła, a nie na poszanowaniu więzów krwi i miłości.

Rodzina partnerska | edytuj kod

Model, który ukształtował się współcześnie, wówczas, gdy małżonkowie dzielą prawa i obowiązki wynikające z uczestnictwa w życiu rodzinnym.

Wzory dziedziczenia nazwiska, prestiżu i majątku | edytuj kod

Rodzina matrylinearna | edytuj kod

Linia przodków lub potomków wyłącznie kobiecych czyli matka, matka matki, babka macierzysta matki itp. W linii tej nigdy nie występują mężczyźni, chyba że jako ostatnie ogniwo.

Rodzina patrylinearna | edytuj kod

Linia przodków lub potomków wyłącznie męskich czyli ojciec, ojciec ojca, dziadek ojczysty ojca itp.

W genealogii jest to linia dziedziczenia nazwiska. W linii tej nigdy nie występują kobiety. Genetycznie jest to dziedziczenie po chromosomie Y, który przekazywany jest jedynie z ojca do syna, nigdy do córki.

Rodzina bilinearna | edytuj kod

Linia przodków lub potomków po obu stronach małżeństwa. Dziedziczenie następuje po obu liniach pokrewieństwa.

Miejsce zamieszkania po ślubie | edytuj kod

Rodzina matrylokalna | edytuj kod

Małżeństwo zamieszkuje w domu rodzinnym żony. Mężczyzna włączony zostaje do grupy, w której żyje żona.

Rodzina patrylokalna | edytuj kod

Małżeństwo zamieszkuje w domu rodzinnym męża. Kobieta włączona zostaje do grupy, w której żyje mąż.

Rodzina neolokalna | edytuj kod

Występuje najczęściej w nowoczesnych społeczeństwach. Małżeństwo zamieszkuje osobno od rodziców we własnym domu.

Bibliografia | edytuj kod

  • H. Januszek, J., Sikora: Podstawy socjologii. WAE, 2000.
  • A., Bremond, J-F. Couet, D. Anne: Kompendium wiedzy o socjologii. PWN, 2007.
  • A. Moniak: Wiedza o społeczeństwie. Poznań: 1997.
  • Ż. Tyszka (red.): Rodzina a struktura społeczna. Bydgoszcz: 1984.
  • Z. Putkiewicz, B. Dobrowolska, T. Kukołowicz: Podstawy psychologii, pedagogiki i socjologii.
  • Socjologia. Przewodnik Encyklopedyczny. PWN, 2007.
Na podstawie artykułu: "typy rodziny" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy