Giulio Andreotti


Giulio Andreotti w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Giulio Andreotti (ur. 14 stycznia 1919 w Rzymie[1], zm. 6 maja 2013 tamże[2]) – włoski polityk i publicysta. Działacz i jeden z długoletnich liderów Chrześcijańskiej Demokracji (DC). Od 1945 do 2013 parlamentarzysta, w tym od 1991 senator dożywotni. Trzykrotny premier stojący na czele siedmiu gabinetów, wielokrotny minister w różnych resortach. Od końca lat 40. do początku lat 90. należał do najważniejszych włoskich polityków[3]. Określany mianem najbardziej kontrowersyjnego[4] i najpotężniejszego[5] włoskiego polityka tego okresu.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Spotkanie grupy G7 w 1978. Od lewej: Giulio Andreotti, Takeo Fukuda, Jimmy Carter, Helmut Schmidt i Valéry Giscard d’Estaing

Urodził się w rodzinie nauczyciela[6]. Gdy miał 2 lata, zmarł jego ojciec. Rodzina utrzymywała się z otrzymywanej przez matkę renty[4]. Ukończył szkołę średnią Liceo „Torquato Tasso”[5], a następnie studia prawnicze na Uniwersytecie La Sapienza w Rzymie[6]. Dołączył do młodzieżowej katolickiej organizacji FUCI, której funkcjonowania nie zakazał reżim faszystowski. Był redaktorem jej czasopisma „Azione Fucina”, a od 1942 do 1945 przewodniczył tej organizacji[5][7]. Publikował też w podziemnym katolickim periodyku „Il Popolo”. W trakcie jednej z wizyt w bibliotece, gdy poszukiwał materiałów dotyczących papieskiej floty, poznał Alcide De Gasperiego, zatrudnionego tam działacza chadeckiego prześladowanego przez faszystów. Stał się jego bliskim współpracownikiem, w 1942 jako jego sekretarz wziął udział w powołaniu Chrześcijańskiej Demokracji[5][7][8]. Do ugrupowania tego należał przez cały okres jego funkcjonowania.

W 1945 został członkiem Consulta Nazionale, prowizorycznego parlamentu pochodzącego z mianowania. W 1946 został wybrany do konstytuanty. W 1948 uzyskał mandat posła do Izby Deputowanych. Z powodzeniem ubiegał się o reelekcję do niższej izby włoskiego parlamentu w kolejnych wyborach w 1953, 1958, 1963, 1968, 1972, 1976, 1979, 1983 i 1987, zasiadając w niej do 1991 jako deputowany I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII, IX i X kadencji[1].

W maju 1947 otrzymał pierwsze stanowisko rządowe. Alcide De Gasperi powierzył mu funkcję podsekretarza stanu przy prezydium rządu (sekretarza gabinetu), którą pełnił di stycznia 1954[1]. W okresie tym zajął m.in. reorganizacją włoskiego przemysłu filmowego[6]. Od połowy lat 50. do połowy lat 70. wchodził w skład większości kolejnych gabinetów jako minister. Wyrobił sobie opinię sprawnego uczestnika zakulisowych gier na włoskiej scenie politycznej[5][6]. Kierował resortami spraw wewnętrznych (1954), finansów (1955–1958), skarbu (1958–1959), obrony (1959–1966, 1974), przemysłu (1966–1968) i budżetu (1974–1976)[1]. Był w międzyczasie przewodniczącym komitetu organizacyjnego Letnich Igrzysk Olimpijskich w 1960 w Rzymie[9].

Na czele rządu po raz pierwszy stał od lutego 1972 do lipca 1973, gdy kierował dwoma gabinetami – I monopartyjnym, a II (od czerwca 1973) tworzonym przez koalicję DC, socjaldemokratów (PSDI) i liberałów (PLI)[8]. W 1972 jako pierwszy premier od ponad dekady złożył oficjalną wizytę w Związku Radzieckim[7]. Powrócił na urząd premiera w lipcu 1976, sprawując go do sierpnia 1979[1]. Jego III gabinet funkcjonował wówczas do marca 1978, opierał się na Chrześcijańskiej Demokracji[8]. Zastąpił go IV rząd, który również pozostawał monopartyjny, jednakże w ramach wynegocjowanego tzw. historycznego kompromisu posiadał w parlamencie poparcie komunistów (PCI)[4][8]. V gabinet działał od marca do sierpnia 1979, poza chadekami wchodzili w jego skład przedstawiciele PSDI i republikanów (PRI)[8]. W międzyczasie w marcu 1978 doszło do porwania byłego premiera Alda Moro, do czego przyznała się lewicowa terrorystyczna organizacja Czerwone Brygady. Giulio Andreotti wykluczył prowadzenie jakichkolwiek negocjacji. W maju 1978 ciało zamordowanego Alda Moro odnaleziono w porzuconym samochodzie w Rzymie[2][10].

W latach 1979–1983 polityk pozostawał poza rządem, w chadecji przeważył wówczas nurt odrzucający porozumienie z komunistami i dążący do współpracy z socjalistami (PSI). Gdy jednak lider Włoskiej Partii Socjalistycznej Bettino Craxi objął w sierpniu 1983 stanowisko premiera, Giulio Andreotti dołączył do jego gabinetu jako minister spraw zagranicznych[4]. Funkcję tę pełnił do lipca 1989 w pięciu kolejnych rządach[1]. W międzyczasie brał udział w rozwiązaniu kryzysu związanego z uprowadzeniem przez palestyńskich terrorystów statku pasażerskiego MS „Achille Lauro”[11]. W lipcu 1989 po raz trzeci został premierem w ramach koalicji DC, PSI, PSDI, PLI i PRI tworzącej jego VI rząd. W kwietniu 1991 utworzył swój VII i ostatni gabinet, w którym z dotychczasowych ugrupowań nie znaleźli się przedstawiciele republikanów[8].

Załamanie się jego kariery politycznej na początku lat 90. wiązało się z ujawnieniem szeregu afer korupcyjnych (tzw. Tangentopoli)[12]. Skutkowało to upadkiem większości ugrupowań na włoskiej scenie politycznej. W czerwcu 1992 Giulio Andreotti zakończył pełnienie funkcji premiera[1], na czele nowego rządu stanął wówczas Giuliano Amato. Rok wcześniej prezydent Francesco Cossiga za zasługi społeczne i literackie nadał mu godność dożywotniego senatora[13]. Polityk przeszedł wówczas z Izby Deputowanych do Senatu. W wyższej izbie włoskiego parlamentu zasiadał do czasu swojej śmierci w 2013 w okresie X, XI, XII, XIII, XIV, XV, XVI i XVII kadencji[14]. Mimo toczących się postępowań karnych brał aktywny udział w życiu politycznym. Po rozwiązaniu w połowie lat 90. Chrześcijańskiej Demokracji dołączył do powstałej na jej bazie Włoskiej Partii Ludowej[8]. W 2001 zaangażował się w organizację nowego ugrupowania pod nazwą Europejska Demokracja[15], która zakończyła działalność po nieudanych wyborach parlamentarnych. W 2006 był kandydatem centroprawicy Silvia Berlusconiego na przewodniczącego Senatu, w głosowaniu pokonał go wówczas wspierany przez centrolewicę jego były minister Franco Marini[16].

Postępowania karne | edytuj kod

W okresie jego kariery politycznej śledczy ponad 25 razy występowali bezskutecznie o uchylenie jego immunitetu[4]. Wątpliwości wzbudzały jego relacje z sycylijską mafią. Polityk w szczególności zaprzeczał, że zabity w 1992 chadecki działacz Salvatore Lima był jego łącznikiem z tym środowiskiem[6]. W pierwszej połowie lat 90. wszczęto wobec niego postępowania karne, stawiając mu ponad 20 zarzutów. Były premier nie został skazany za żaden z nich[3]. Proces dotyczący zarzutów o kontakty z mafią zakończył się ostatecznie w 2004. Stwierdzono, że nie można mu udowodnić współpracy po 1980, a wcześniejsze działania uległy przedawnieniu[6][7].

Był również oskarżony o zlecenie zabójstwa dziennikarza Mina Pecorellego[4], który został zamordowany w 1979. W 1999 polityk został uniewinniony, jednak na skutek apelacji w 2002 uznano go za winnego i skazano na karę 24 lat pozbawienia wolności. Giulio Andreotti odwołał się od tego orzeczenia do Sądu Kasacyjnego, który w 2003 prawomocnie uniewinnił go od popełnienia tego czynu[4][7].

Życie prywatne | edytuj kod

Od 1945 do czasu swojej śmierci był mężem Livii Danese. Miał dwóch synów (Lamberta i Stefana) oraz dwie córki (Marilenę i Serenę)[17]. Wyróżniony doktoratami honoris causa m.in. przez Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu (1984)[18], Uniwersytet Warszawski (1989)[19], Uniwersytet Nowojorski (1990)[20] i Uniwersytet Jagielloński (1992)[21].

Zajmował się również działalnością publicystyczną. Był autorem licznych publikacji, m.in. Ore 13: il ministro deve morire (1976), A ogni morte di Papa. I papi che ho conosciuto (1980), Diari 1976–1979. Gli anni della solidarietà, Visti da vicino (3 tomy, 1982–1985), Onorevole, stia zitto (1987), Sotto il segno di Pio IX (2000)[8]. Na język polski przetłumaczono jego książkę Un gesuita in Cina, 1552–1610. Matteo Ricci dall’Italia a Pechino[22].

Został bohaterem filmu fabularnego Boski z 2008 w reżyserii Paola Sorrentino, w którym w postać Giulia Andreottiego wcielił się Toni Servillo[23]. Był określany różnymi przydomkami – Bettino Craxi nadał mu miano „Belzebù[24]. Charakteryzowało go w wypowiedziach publicznych sardoniczne poczucie humoru[7].

Stanowiska rządowe | edytuj kod

Giulio Andreotti i Aldo Moro

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e f g h Giulio Andreotti (wł.). camera.it. [dostęp 2017-09-05].
  2. a b Emily Langer: Giulio Andreotti, seven-time Italian prime minister, dies at 94 (ang.). washingtonpost.com, 6 maja 2013. [dostęp 2013-10-05].
  3. a b Lech Kurpiewski: Boski potwór. Kim był Giulio Andreotti (sylwetka). newsweek.pl, 6 maja 2013. [dostęp 2017-09-05].
  4. a b c d e f g Donald Sassoon: Giulio Andreotti: tenacious Italian prime minister (ang.). guardian.co.uk, 6 maja 2013. [dostęp 2013-05-06].
  5. a b c d e Damazy Górski, Igor Kościelniak, Piotr Kowalczuk: Włoski arcymistrz zakulisowych gier. rp.pl, 14 stycznia 2009. [dostęp 2017-09-05].
  6. a b c d e f Tom Kington: Giulio Andreotti dies at 94; seven-time Italian prime minister (ang.). latimes.com, 7 maja 2013. [dostęp 2013-10-05].
  7. a b c d e f Giulio Andreotti (ang.). telegraph.co.uk, 6 maja 2013. [dostęp 2013-05-06].
  8. a b c d e f g h Giulio Andreotti (wł.). treccani.it. [dostęp 2017-09-05].
  9. David Willey: Giulio Andreotti: Pre-Berlusconi titan (ang.). bbc.com, 6 maja 2013. [dostęp 2017-09-05].
  10. John Tagliabue: Giulio Andreotti, Premier of Italy 7 Times, Dies at 94 (ang.). nytimes.com, 6 maja 2013. [dostęp 2013-05-06].
  11. Giovanni Graziani: Achille Lauro: 30 anni fa la nave in mano a terroristi (wł.). ansa.it, 6 października 2015. [dostęp 2017-09-05].
  12. Matteo Tonelli: Giulio Andreotti e 60 anni di storia italiana: statista, grande vecchio, Belzebù (wł.). la Repubblica.it, 6 maja 2013. [dostęp 2013-05-06].
  13. Francesco Cossiga (le nomine) (wł.). quirinale.it. [dostęp 2017-09-05].
  14. Giulio Andreotti na stronie Senatu XVII kadencji (wł.). [dostęp 2017-09-05].
  15. Maria Latella: Andreotti e Zecchino vicini al grande strappo (wł.). corriere.it, 2 lutego 2001. [dostęp 2017-09-05].
  16. Senato, Franco Marini eletto presidente (wł.). la Repubblica.it, 29 kwietnia 2006. [dostęp 2017-09-05].
  17. Morta a Roma la vedova di Andreotti (wł.). lastampa.it, 29 lipca 2015. [dostęp 2017-09-05].
  18. Doktorzy honoris causa. umk.pl. [dostęp 2017-09-05].
  19. Doktoraty honoris causa w latach 1974–1993. uw.edu.pl. [dostęp 2018-11-30].
  20. Susan Heller Anderson: Chronicle (ang.). nytimes.com, 9 marca 1990. [dostęp 2017-09-05].
  21. Doktorzy honoris causa. uj.edu.pl. [dostęp 2017-09-05].
  22. Giulio Andreotti: Jezuita w Chinach: Matteo Ricci z Italii do Pekinu. Eugeniusz Kabatc (tłum.). Kraków: Wydawnictwo WAM, 2004. ISBN 83-7318-128-8.
  23. Konrad J. Zarębski. Kino włoskie: Kamery na polityków!. „Kino”. nr 9, s. 26–27, 2009. [dostęp 2017-09-05]. 
  24. Giampaolo Pansa: C’ ERAVAMO TANTO ODIATI (wł.). la Repubblica.it, 24 października 1984. [dostęp 2017-09-05].
Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Giulio Andreotti" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy