17 Wielkopolska Dywizja Piechoty


17 Wielkopolska Dywizja Piechoty w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

17 Wielkopolska Dywizja Piechoty (17 DP) - wielka jednostka piechoty Armii Wielkopolskiej i Wojska Polskiego II RP.

Spis treści

Geneza | edytuj kod

6 czerwca 1919 Dowództwo Główne Sił Zbrojnych Polskich w byłym zaborze pruskim wydało rozkaz o sformowaniu 3 Dywizji Strzelców Wielkopolskich, w składzie:

Pułki 69 i 70 powstały w trakcie walk na froncie południowym powstania, a 68 pułk Piechoty Wielkopolskiej z poznańskich oddziałów 1 pułku rezerwowego.

1 lutego 1920 po zjednoczeniu Armii Wielkopolskiej z Wojskiem Polskim 3 Dywizja Strzelców Wielkopolskich została przemianowana na 17 Dywizję Piechoty Wielkopolskiej. Pułki strzelców wchodzące w skład dywizji przemianowane zostały odpowiednio na: 67, 68, 69 i 70 pułki Piechoty Wielkopolskiej. Brygady piechoty otrzymały rzymską numerację: XXXIII i XXXIV.

17 Wielkopolska Dywizja Piechoty w latach 1921-1939 | edytuj kod

17 DP w 1938

Sztab dywizji stacjonował w Gnieźnie[1]. W 1921 wydzielono z dywizji 67 pułk Piechoty Wielkopolskiej.

Dywizja w kampanii wrześniowej 1939 roku | edytuj kod

17 DP wchodziła w skład Armii „Poznań”.

Działania dywizji w kampanii wrześniowej | edytuj kod

Bitwa nad Bzurą

Późnym wieczorem 12 września gen. Knoll-Kownacki wydał swoim wojskom rozkaz odwrotu na północny brzeg Bzury. Oddziały grupy rozpoczęły przegrupowanie na linii Łęczyca – Sierpów. Dowódca 17 DP płk Mozdyniewicz postanowił wykonać przemarsz 17 DP w dwóch kolumnach[2]:

  • kolumna zachodnia w składzie: 68 pp bez III batalionu, 69 pp bez I batalionu, 5 batalion ckm, 17 pal bez 1 i 3 dywizjonu, 17 dac, 17 bateria artylerii plot., po osi: Modlna – Małachowice – Skotniki – dwór Karsznice – Sługi – dwór Czarne Pole – dwór Ktery,
  • kolumna wschodnia w składzie: 70 pp, III/68 pp, 8 bs, oddział rozpoznawczy, I i III/17 pal, po osi: Wypychów – Borowiec – Czerników – Janowice – Goślub – dwór Siemienice,
  • 1 batalion 69 pp miał odejść wraz z 56 pp na przeprawę w rejonie Zagaja.

W myśl wcześniejszych rozkazów w poprzek osi ruchu 17 DP, maszerowały tabory 25 DP i grupy kawalerii. Dzięki ogromnemu wysiłkowi organizacyjnemu udało się przerzucić dywizję na północny brzeg Bzury. W południe dywizja ugrupowana była następująco[2]:

  • 68 pp z 5 batalionem ckm, II/17 pal oraz 8 bs organizowały tymczasową obronę wzdłuż Bzury od dworu Ktery do dworu Siemienice
  • 69 pp, 17 dac i III/17 pal rozmieszczone były w Strzegocinie,
  • 70 pp – jego bataliony rozmieściły się odpowiednio w Malewie, Kucharach i w Marcinowie, a dowództwo w Swiniarach,
  • oddział rozpoznawczy w Młogoszynie,
  • dowództwo dywizji w Nagodowie

Rozkazem dowódcy GO gen. Knolla-Kownackiego z 13 września 17 DP otrzymała zadanie[3]:

  • zorganizować częścią sił obronę Bzury w granicach: granica zachodnia, jak wschodnia granica grupy kawalerii, tj. Ględzianówek–Strzegocin–Wierzyki, granica wschodnia folwark Gosławice–Garbów–Stradzew, luzując tym samym oddziały 14 DP znajdujące się na przeprawach w rejonie Młogoszyna i Orłowa,
  • stworzyć rygiel obronny na rzece Ochni,
  • trzymać w rejonie Szewc silny odwód gotowy do przeciwnatarć.

W ciągu dnia większość oddziałów dywizji odpoczywała, uzupełniała straty. W południe zlikwidowano przedmoście na prawym brzegu Bzury, a II i III/68 pp odeszły za rzekę. Pozostawiono jedynie kawalerię dywizyjną. Jeden z podjazdów kawaleryjskich skierowany na Piątek Niemcy rozbili. Przed wieczorem płk Mozdyniewicz wydał rozkaz operacyjny. W jego wyniku 70 pp wraz z przydzielonymi siłami do godz. 600 14 września zluzował oddziały 14 DP na odcinku Młogoszyn – Orłów, 68 pp obsadził przeprawę w Siemienicach, zamknął przeprawę w Kterach i zorganizował obronę na Ochni od Krzyżanowa do Jagniątek. 69 pp rozlokował się w Szewcach jako odwód. 17 dac zajął stanowiska w rejonie Mateuszów – Waliszew w gotowości do wsparcia obrony na Bzurze, przede wszystkim odcinka 70 pp[4].

14 września dowództwo 17 DP znajdowało się w Szewcach Nagórnych. Po południu wydano rozkazy do przyjęcia ugrupowania przeciwpancernego. Odwodowy 69 pp maszerował przez Bąków i wieczorem rozlokował się w rejonie Rząśna, a 17 dac przeszedł do Pleckiej Dąbrowy. Dowództwo 17 DP przegrupowało się w Wiskinicy. Oddziały broniące linii Bzury do południa nie miały styczności z nieprzyjacielem. Dopiero po południu czołowe pododdziały niemieckiej 17 DP podeszły pod przeprawę w Kterach. Przeprawy bronił 5 batalion ckm (bez kompanii strzeleckiej i 1 kompanii ckm) wsparty II dywizjonem 17 pal. Na pozostałych odcinkach nawiązano od 16.00 jedynie kontakt z niemieckimi patrolami. O tej samej porze z grupy operacyjnej nadszedł rozkaz dalszego marszu na wschód, do Karsznic. Nad Bzurą miał pozostać oddział wydzielony „Szewce” pod dowództwem płk. Smolarskiego w składzie: 70 pp, 8 bs, 5 batalion ckm, 72 kompania ckm na taczankach, I/17 pal i 7 bateria 3 dywizjonu 17 pal. Oddział podlegać miał bezpośrednio gen. Knollowi-Kownackiemu. Jego zadaniem była obrona przepraw przez Bzurę na odcinku Ktery – Orłów. 68 pp z pododdziałami wzmocnienia wyruszył o 20.00 z rejonu Szewce Nadolne i idąc przez Plecką Dąbrowę o świcie doszedł do Wiskinicy. III/68 pp, obsadzający dotąd przeprawę w Siemienicach pomaszerował przez Młogoszyn –Szewce – Stradzew – Plecką Dąbrowę docierając rano do Sleszyna. Tu zorganizował wymuszony postój, ponieważ żołnierze odmówili dalszego marszu. 69 pp wymaszerował z Rząśna i przez Łaźniki – Złaków Kościelny dotarł do Karsznic[5]. W czasie kiedy wojska maszerowały na wschód, dowódca oddziału wydzielonego „Szewce” zreorganizował obronę na Bzurze. Odpowiedzialność za obronę przeprawy w Kterach przejął prawdopodobnie 7 bs ze zgrupowania gen. Grzmota-Skotnickiego. W nocy na rozkaz dowódcy dywizji płk Smolarski odesłał dwie kompanie strzeleckie i dwie ckm[6]. 15 września 68 pp, po krótkim odpoczynku w rejonie Wiskinic maszerował dalej osiągając w południe rejonu Czerniew–Towarzystwo. Kolejny rozkaz nakazywał marsz dywizji w rejon Zofiówka–Cypriany–Cmiszew–Rybno. Marsz miał się rozpocząć o godz. 17:30. Pierwsza wyruszyła kawaleria dywizyjna. Główne siły 17 DP ruszyły o zmroku. 68 pp maszerował dwiema kolumnami po osi Kiernozia–Wejsce–Konstantynów–Rybno. 69 pp szedł w jednej kolumnie do rejonu Cypriany—Ćmiszew. Dowództwo 17 DP przeniosło się z Wiskinic do Rybna[7].

Ordre de Bataille i obsada personalna 17 DP w kampania wrześniowa | edytuj kod

Obsada personalna dowództwa dywizji w latach 1919-1939 | edytuj kod

Tablica w kościele garnizonowym w Londynie
Dowódcy dywizji
Dowódcy piechoty dywizyjnej
Szefowie sztabu
  • mjr SG (sap.) dr Marian Steifer (1921 – 1 IV 1924 → szef Ekspozytury Nr 3 Oddziału II SG w Poznaniu[11])
  • mjr SG (piech.) dr Bolesław Pikusa (1 VI[12][13] – 1 VII 1924 → wykładowca WSWoj.[14])
  • kpt. / mjr SG Andrzej Liebich (15 X 1924 - 1925)
  • mjr SG Władysław Gadomski (1925 - 31 X 1927 → Generalny Inspektor Sił Zbrojnych)
  • ppłk dypl. piech. Jan Korkozowicz (31 X 1927 - 5 XI 1928 → szef Oddziału Ogólnego Sztabu DOK IX)
  • mjr dypl. piech. Józef I Biernacki (5 XI 1928 - 23 XII 1929)
  • kpt. / mjr dypl. piech. Wacław Józef Domański (23 XII 1929 – 23 III 1932 → Sztab Główny[15])
  • mjr dypl. Witold Barlog (23 III 1932[15] – X 1935 → dowódca baonu w 72 pp)
  • mjr dypl. piech. Leon Wernic (X 1935 – 1937 → dowódca I/31 pp)
  • kpt. dypl. art. Antoni Brochwicz-Lewiński (p.o. 1938)
  • ppłk dypl. Artemi Andzaurow

Obsada personalna w marcu 1939 roku | edytuj kod

Ostatnia „pokojowa” obsada personalna dowództwa dywizji[1][a]:

  • dowódca dywizji – gen. bryg. Maksymilian Kamski-Milan
  • dowódca piechoty dywizyjnej – płk dypl. Władysław Smolarski
  • dowódca artylerii dywizyjnej – płk dypl. art. Czesław Stefan Szystowski
  • szef sztabu – ppłk dypl. art. Artemi Andzaurow
  • I oficer sztabu – kpt. dypl. mgr Jan Kazimierz Lech
  • II oficer sztabu – kpt. adm. (art.) Ludwik Wojciechowski
  • komendant rejonu PW konnego – mjr kaw. Władysław Kazimierz Szczerbik
  • dowódca łączności – mjr łączn. Jan Bolesław Pawłowski
  • oficer taborowy – mjr kaw. Kazimierz Bolesław Tadeusz Trzciński
  • oficer intendentury – kpt. int. Bronisław Rogójski

Uwagi | edytuj kod

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[16].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 535.
  2. a b Rezmer 1992 ↓, s. 309.
  3. Rezmer 1992 ↓, s. 314.
  4. Rezmer 1992 ↓, s. 316.
  5. Rezmer 1992 ↓, s. 326.
  6. Rezmer 1992 ↓, s. 327.
  7. Rezmer 1992 ↓, s. 352.
  8. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 14 z 5 listopada 1928 roku, s. 301.
  9. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 1 z 21 stycznia 1930 roku, s. 1.
  10. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych Nr 29 z 26 sierpnia 1922 r., s. 639. Rocznik oficerski 1923, s. 103. Rocznik oficerski 1924, s. 73.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 34 z 4 kwietnia 1924 roku, s. 188.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 42 z 29 kwietnia 1924 roku, s. 245, przesunięto termin odejścia z Departamentu X MSWojsk. na dzień 1 czerwca 1924 roku.
  13. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 34 z 4 kwietnia 1924 roku, s. 188, tu ogłoszono przydział z dniem 1 kwietnia 1924 roku.
  14. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 60 z 27 czerwca 1924 roku, s. 360.
  15. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 230.
  16. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.

Bibliografia | edytuj kod

  • Piotr Bauer i Bogusław Polak, Armia "Poznań" w wojnie obronnej 1939, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1983, ​ISBN 83-210-0385-0​.
  • Karol Firich, Stanisław Krzysik, Tadeusz Kutrzeba, Stanisław Müller, Józef Wiatr: Almanach oficerski na rok 1923/24. T. III/2. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1923.
  • Bronisław Prugar-Ketling (red.): Księga chwały piechoty. Warszawa: Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937-1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona, 1992.
  • Waldemar Rezmer: Armia „Poznań” 1939. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1992. ISBN 83-11-07753-3.
  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
  • Lech Wyszczelski: Wojsko Polskie w latach 1918-1921. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2006. ISBN 83-89729-56-3.
  • Stefan Konieczny, Zarys historii wojennej 67-go pułku piechoty, Warszawa 1929.
  • Kazimierz Plasota, Zarys historii wojennej 68-go pułku piechoty, Warszawa 1929.
  • Jan Filary, Zarys historii wojennej 69-go pułku piechoty, Warszawa 1928.
  • Józef Englicht, Zarys historii wojennej 70-go pułku Piechoty Wielkopolskiej, Warszawa 1929.
Na podstawie artykułu: "17 Wielkopolska Dywizja Piechoty" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy