40 mm armata przeciwlotnicza Bofors


40 mm armata przeciwlotnicza Bofors w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Armata przeciwlotnicza Bofors 40 mmarmata przeciwlotnicza szwedzkiej firmy Bofors skonstruowana przed rozpoczęciem II wojny światowej, szeroko wykorzystywana przez kraje alianckie na lądzie i na morzu.

Spis treści

40 mm L/60 | edytuj kod

Opracowana została w 1933 w szwedzkiej firmie Bofors a następnie przyjęta do uzbrojenia przez wiele krajów świata. Mimo iż konstrukcja jest już bardzo zaawansowana wiekiem, w niektórych krajach to broń ta nadal pozostaje w użyciu. Mimo przyjętego przez firmę Bofors oznaczenia L/60 wszystkie produkowane na świecie tego typu działa miały długość lufy 56¼ kalibra z wyjątkiem dział produkowanych w Japonii. Bofors produkował także wcześniejszą odmianę tych dział 40 mm L/43 ubåtsautomatkanon Model 1932 przeznaczonych dla okrętów podwodnych o krótszej o 52 cm lufie. Wbrew wielu powielanym informacjom działa o lufach długości L/43 nigdy nie zostały zainstalowane na polskich okrętach[1][2].

Przez cały okres produkcji armata była wielokrotnie modernizowana i produkowana w rozmaitych wersjach (zależnie od daty i kraju produkcji). Armata była montowana na różnych podstawach – lądowych, morskich a także na pojazdach. Produkowana była w wersjach pojedynczych a także podwójnie i poczwórnie sprzężonych.

Użycie w Wojsku Polskim | edytuj kod

Jako pierwsza zakupiła 40 mm działa Bofors polska Marynarka Wojenna. 2 zdwojone zestawy morskie zakupiono w maju 1934 r. a 4 dalsze w grudniu tego roku.

Armata przeciwlotnicza Bofors wz. 36 kal. 40 mm podczas pokazów wojskowych na Polu Mokotowskim

Pierwsze polskie armaty tego typu dla wojsk lądowych w liczbie 60 sztuk, zostały zakupione w Szwecji w grudniu 1935. Następnie podjęto produkcję licencyjną armaty w Polsce.

Święto Żołnierza w Poznaniu 1939 - 40 mm armaty przeciwlotnicze Bofors wz. 36 holowane przez ciągniki C2P

Działo odznaczało się dobrymi właściwościami balistycznymi i było skuteczne w walce z celami powietrznymi na pułapie do 3000 m. Przed wojną zamierzano osiągnąć stan 638 armat. Mimo braków tej armaty w armii firma SePeWe sprzedała za granicę 168 armat m.in. do Wielkiej Brytanii, Rumunii i Holandii. Prawdopodobnie nie wszystkie z tych dział dotarły do adresatów, gdyż na wybrzeżu znaleziono w strefie wolnocłowej 8 dział z których uformowano dwie baterie, jedną dla Gdyni a drugą dla Helu[3]. W wojskach polowych trakcję dla armaty stanowił ciągnik artyleryjski C2P, który również był używany w roli siły pociągowej dla przyczep amunicyjnych oraz sprzętowych.

Zamek polskiego działa wz. 36 w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie

10 grudnia 1937 I Wiceminister Spraw Wojskowych, generał brygady Janusz Głuchowski wprowadził do użytku służbowego regulamin artylerii przeciwlotniczej „Działoczyny przy 40 mm armacie przeciwlotniczej wz. 1936 A r t .2 1 1937 {\displaystyle {\tfrac {Art.2-1}{1937}}} ”. Regulamin stanowił, że obsługa działonu liczyła dziewięciu kanonierów pod dowództwem działonowego: celowniczy kierunku, celowniczy wysokości, celownikowy, ładowniczy, przelicznikowy, amunicyjny, wręczyciel, kierowca ciągnika z działem, kierowca ciągnika z przyczepką amunicyjną. Dwa działony tworzyły pluton ogniowy. Ponadto w skład plutonu wchodził dowódca plutonu, „pomiarowy” – zastępca dowódcy plutonu i dowódca drużyny pomiarowej, patrol radiowy i dowódca wozów bojowych[4].
Pod koniec 1938 opracowano polską wersję armaty z dolną lawetą półstałą (wz. 38). Armaty te były mniej mobilne i przeznaczone do ochrony obiektów. Uproszczona laweta była tańsza w produkcji a do jej przetaczania wystarczył samochód ciężarowy[5].

Polskie działo przeciwlotnicze Boforsa po ataku Luftwaffe w czasie bitwy nad Bzurą wrzesień 1939

We wrześniu 1939 Wojsko Polskie dysponowało 358 armatami tego typu[potrzebny przypis]. Pozwoliło to na sformowanie 40 czterodziałowych baterii dla dywizji piechoty, 2 czterodziałowych baterii dla brygad pancerno-motorowych, 11 dwudziałowych baterii dla brygad kawalerii oraz 81 lotniczych, wojskowych i fabrycznych plutonów składających się z 2 armat. Po klęsce wrześniowej armata ponownie trafiła do jednostek PSZ na Zachodzie m.in. 1 Dywizji Pancernej i 2 Korpusu Polskiego.

W chwili wybuchu wojny polska Marynarka Wojenna używała 6 zestawów zdwojonych na okrętach nawodnych (OORP "Grom", "Błyskawica", "Gryf") o lufach chłodzonych wodą i 2 zestawów zdwojonych na okrętach podwodnych (OORP "Orzeł", "Sęp") o lufach chłodzonych powietrzem. Wszystkie one miały jednak tę samą długość lufy wynoszącą 56 kalibrów i strzelały tymi samymi typami amunicji. Różnice polegały ponadto na tym, że zestawy dla OP nie miały systemu stabilizacji poprzecznej a miały podstawę częściowo składaną na czas chowania działa w wodoszczelnej studzience, co wiązało się z ich wysuwaniem i chowaniem, przez stosunkowo mały właz pokrywy ich studzienki. Marynarze z ORP "Sęp" po wojnie demonstrowali, że w razie potrzeby wraz z działem ze studzienki mogło być podniesionych czterech członków obsługi.

Na tabliczce znamionowej korpusu zestawu dla okrętów nawodnych zestaw opisany był jako A.B. BOFORS, SVERIGE, DZ.40 MM L/60 WZ 36 a na samych działach jako BOFORS 1936, DZ.PLTN.40mm. WZ.36, zaś na działach okrętów podwodnych jako BOFORS 1937, DZ.PLTN.40mm. WZ.36, skąd pewnie wzięły się błędy w oznaczaniu wzoru działa. Liczba używanych czynnie na polskich okrętach zestawów zdwojonych dział 40 mm Bofors wynosiła 8 sztuk. Nie zgadza się to z liczbą podaną w Księdze zamówień firmy Bofors za lata 1932-1939 gdzie podano 6 sztuk[1][2] cytowaną w "The Bofors gun" Terry Gander'a[2], który nie wziął pod uwagę polskich źródeł[6]. Według polskich źródeł faktyczne zamówienia złożone w firmie Bofors w których występowały zestawy morskie dział 40 mm, zawiera poniższa tabela[7].

Dane taktyczno-techniczne | edytuj kod

Bofors 40 mm Mark IC
  • Data opracowania: 1936
  • Data wejścia do służby (wybrane kraje): Wielka Brytania1941, USA – 1942, Niemcy – 1944
  • Masa działa: 462 kg (japońska wersja chłodzona powietrzem) – 528 kg (brytyjska wersja chłodzona wodą)
  • Długość działa: 369.1–378 cm
  • Długość lufy: 225–240 cm
  • Szybkostrzelność: 120 strzałów na minutę (do 160 strzałów na minutę w pozycji horyzontalnej)
  • Masa pocisku: 894–1002 g
  • Masa naboju: 2100–2221 g
  • Masa i rodzaj materiału wybuchowego w pocisku: 67 g TNT – 92 g heksatonalu. Pociski przeciwpancerne jednorodne – bez materiału wybuchowego
  • Długość pocisku: 184 mm
  • Długość naboju: 447–451 mm
  • Masa ładunku miotającego: 280–326 g
  • Wymiary łuski: 40x311 mm
  • Prędkość wylotowa pocisku: ok. 850 m/s
  • Żywotność lufy: 9500–10000 strzałów
  • Zasięg maksymalny (zależy od wersji i amunicji): do 10200 m poziomo i 7200 m pionowo
  • Przebijalność pancerza na dystansie 1000 m: do 69 mm
  • Przebijalność pancerza na dystansie 2000 m: do 30 mm
  • Chłodzenie: wodą lub powietrzem
  • W Wojsku Polskim II RP do 40 mm armaty przeciwlotniczej wz. 36, stosowana była jednostka ognia (JO) licząca 200 nabojów z granatem kruszącym. JO mieściła się w 17 skrzynkach (faktycznie 204 nb), masa JO w skrzynkach: 629 kg.

Oznaczenia | edytuj kod

Armata ta w zależności od kraju posiadała różne oznaczenia:

  • Polska: Armata przeciwlotnicza 40 mm wz. 36 Bofors
  • Szwecja: Bofors 40 mm/60 (1.57") Model 1936
  • Węgry: Bofors 40 mm 36M
  • Niemcy: 4 cm/56 (1.57") Flak 28
  • Japonia: 4 cm/60 (1.57") Type 5 (Model 1945)
  • Wielka Brytania: 40 mm/56.3 (1.57") QF Mark I, III, IV, VIII, IX, X, XI, NI, NI/I
  • USA: 40 mm/56 (1.57") Mark 1, Mark 2, M1.

Użytkownicy | edytuj kod

Fińskie działo Boforsa 40 mm, 1943

Wśród krajów używających tej armaty można wymienić: Polskę, Szwecję, Niemcy, Japonię, Wielką Brytanię, USA, Koreę Południową, ZSRR, Holandię, Australię i wiele innych.

40 mm L/70 | edytuj kod

Po II wojnie światowej znacznie zwiększyła się prędkość lotu samolotów. W związku z tym zdecydowano się na opracowanie armaty z większym zasięgiem rażenia oraz poprawioną szybkostrzelnością. Nowe działo, opracowane w 1947, było w stanie wystrzelić 4 pociski na sekundę (240 strzałów/min) i używało nieco lżejszego pocisku oraz większej łuski 40×364R.

Przypisy | edytuj kod

  1. a b n, Zagadka morskich dział Boforsa i sensacja w sprawie 40 mm dział z ORP „Sęp” - army1914-1945, army1914-1945.org.pl [dostęp 2018-08-01]  (pol.).
  2. a b c TerryT. Gander TerryT., The Bofors gun .
  3. JerzyJ. Pertek JerzyJ., Wielkie dni małej floty, 1972 .
  4. Regulamin artylerii przeciwlotniczej „Działoczyny przy 40 mm armacie przeciwlotniczej wz. 1936 A r t .2 1 1937 {\displaystyle {\tfrac {Art.2-1}{1937}}} ”, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Warszawa 1938.
  5. Paweł Rozdżestwieński: Armata Bofors 40 mm i ciągnik C2P. T. 19. Edipresse Polska S.A., 2013, s. 26, 36, seria: Wielki Leksykon Uzbrojenia. Wrzesień 1939. ISBN 978-83-7769-567-8. (pol.)
  6. MaciejM. Tomaszewski MaciejM., Zagadka dział 40 mm z polskich okrętów a głównie ORP „Sęp”, część II. - army1914-1945, army1914-1945.org.pl [dostęp 2018-08-21]  (pol.).
  7. RomanR. Kozak RomanR., PiotrP. Matejuk PiotrP., Marynarka Wojenna 1918-1939. Współpraca Marynarki Wojennej z firmą Borors; „Przegląd Morski” .

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "40 mm armata przeciwlotnicza Bofors" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy