Agatha Christie


Agatha Christie w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Agatha Christie, Lady Mallowan, DBE, właśc. Agatha Mary Clarissa Miller Christie (ur. 15 września 1890 w Torquay, zm. 12 stycznia 1976 w Wallingford) – brytyjska autorka powieści kryminalnych i obyczajowych.

Najbardziej znana na świecie pisarka kryminałów oraz najlepiej sprzedająca się autorka wszech czasów. Wydano ponad miliard egzemplarzy jej książek w języku angielskim oraz drugi miliard przetłumaczonych na 45 języków obcych. Na przykład we Francji sprzedano 40 milionów jej książek. Pod pseudonimem Mary Westmacott wydała kilka powieści obyczajowych, które również cieszyły się popularnością.

Christie wydała ponad 90 powieści i sztuk teatralnych. Ich akcja toczyła się głównie w zamkniętych pomieszczeniach, a mordercą mógł być tylko jeden z mieszkańców. Wniosła wiele nowych rozwiązań do tradycyjnej sztuki pisania kryminałów. Niektóre z jej powieści mają zaskakujące i wcześniej niespotykane w kryminałach rozwiązania, np. Zabójstwo Rogera Ackroyda czy Morderstwo w Orient Expressie. Jej sztuka Pułapka na myszy, wystawiona po raz pierwszy w 1952 roku w Londynie, osiągnęła liczbę ponad dwudziestu tysięcy przedstawień.

Agatha Christie stworzyła słynne postaci literackie dwojga detektywów: Belga Herkulesa Poirota oraz starszej pani, detektyw-amator panny Marple[1]. Będąc jeszcze u szczytu kariery, Christie napisała dwie powieści z tymi bohaterami – z zastrzeżeniem, że mają się ukazać dopiero po jej śmierci (tj. kilkadziesiąt lat później). Miały to być ostatnie zagadki do rozwiązania dla Poirota i Marple. W ostatniej sprawie kryminalnej rozwiązywanej przez belgijskiego detektywa zostaje on uśmiercony, bo – jak wyjaśniła w swym pamiętniku autorka – zawsze uważała go za nieznośnego. Natomiast panna Marple (której cechy wzorowane były na babce twórczyni) po rozwiązaniu tajemnicy Uśpionego morderstwa spokojnie powraca do swojej wioski.

Wiele z jej powieści i opowiadań zostało zekranizowanych, niektóre wielokrotnie (Morderstwo w Orient Expressie, Śmierć na Nilu czy 4.50 z Paddington). Na podstawie dzieł autorki powstały także seriale telewizyjne i słuchowiska radiowe.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Córka Clary i Fredericka Miller.

Pierwsze małżeństwo Agathy Christie – z lotnikiem Archibaldem Christiem, zakończyło się rozwodem w 1928 roku[2]. Z tego związku pochodzi córka Rosalind Hicks (urodzona 5 sierpnia 1919 roku, zmarła 28 października 2004 roku). Podczas I wojny światowej Agatha Christie pracowała w szpitalu oraz jako technik farmaceutyczny, stąd też znajomość trucizn, wykorzystywana później w powieściach. W grudniu 1926 pisarka zaginęła na 11 dni, co wywołało poruszenie w prasie (m. in.:The New York Times, Daily Herald). Do tej pory przyczyny tego zdarzenia pozostają niejednoznaczne. W 1930 pisarka wyszła ponownie za mąż, za archeologa Maxa Mallowana, z którym wyjeżdżała na wykopaliska na Bliskim Wschodzie będącym później tłem kilku jej powieści. Akcja innych dzieł autorki rozgrywa się w Torquay (hrabstwo Devon), miejscu jej narodzin. W 1971 roku Agatha Christie otrzymała Order Imperium Brytyjskiego.

Klub Detektywów | edytuj kod

W 1930 Agatha Christie przyłączyła się do Klubu Detektywów zrzeszającego autorów powieści kryminalnych[3]. Z twórców angielskich należeli do niego m.in.: Dorothy L. Sayers i G.K. Chesterton.

W 1931 wspólnie z innymi członkami stowarzyszenia Christie napisała powieść The Floating Admiral. Pisarka na krótko została usunięta z klubu, ponieważ sprzeciwiła się zasadom sformułowanym przez członka klubu – Ronalda Knoksa[4]. Jedną z owych zasad była reguła ratio, wykluczająca ingerencję sił nadprzyrodzonych w akcję powieściową. Niedozwolone było również utożsamianie mordercy z detektywem lub narratorem. W 1958 pisarka Dorothy L. Sayers złożyła dymisję, a Agatha Christie przejęła jej obowiązki jako prezes Klubu Detektywów.

Wszystkie utwory objęte były w 1951 roku w Polsce zapisem cenzury, podlegając natychmiastowemu wycofaniu z bibliotek[5].

Rodzina | edytuj kod

Agatha Christie w okresie dzieciństwa (z Autobiografii, 1977)
  • rodzice: Clarissa Margaret Boehmer, Frederick Alvah Miller
  • rodzeństwo: Margaret Frary Miller, Louis Montant Miller
  • pierwszy mąż: Archibald Christie (ślub – 24 grudnia 1914, rozwód – 1928)
    • córka: Rosalind Hicks (ur. – 5 sierpnia 1919, zm. – 28 października 2004)
      • wnuk: Mathew Prichard
  • drugi mąż: Max Mallowan (ślub – 11 września 1930 w Edynburgu)

Publikacje | edytuj kod

Powieści kryminalne | edytuj kod

Zbiory opowiadań | edytuj kod

Zbiory opowiadań kryminalnych autorki dzieli się powszechnie na dwie główne grupy: wydane w Wielkiej Brytanii (łącznie 14) oraz Stanach Zjednoczonych (15). Spośród 21 najpopularniejszych tytułów tylko 7 (biorąc pod uwagę dobór i liczbę utworów) ukazało się w obu krajach w niezmienionej formie.

Wspólny nagrobek Agathy Christie i jej męża Maxa Mallowana przy kościele Marii Panny w Cholsey (Oxfordshire)

Polskie wydania książek Agathy Christie zasadniczo oparte są na wydaniach brytyjskich. Wyjątek stanowi amerykański zbiór „Pułapka na myszy”, który zawiera niewydane dotąd w Wielkiej Brytanii w formie książkowej opowiadanie o tym samym tytule. Z kolei „Bożonarodzeniowa przygoda” (pierwotna, krótsza wersja „Tajemnicy gwiazdkowego puddingu”) znajdująca się zbiorze „Dopóki starczy światła” jest jedynym, które nigdy nie znalazło się w zbiorze amerykańskim.


Upamiętniający pisarkę pomnik nieopodal londyńskiego Leicester Square

Pośmiertnie:

Popiersie Agathy Christie w jej rodzinnym Torquay

Inne kompilacje opowiadań:

Pojedyncze opowiadania | edytuj kod

  • 1936 Poirot and the Regatta Mystery (opublikowane w Chicago Tribune)
  • 2009 Pojmanie Cerbera (The Capture of Cerberus, wydane w Agatha Christie's Secret Notebooks: Fifty Years of Mysteries in the Making autorstwa Johna Currana)
  • 2009 The Incident of the Dog's Ball (Agatha Christie's Secret Notebooks: Fifty Years of Mysteries in the Making)
  • 2014 Hercule Poirot and the Greenshore Folly

Sztuki teatralne zaadaptowane na powieści przez Charlesa Osborne’a | edytuj kod

Jako współautorka:

Romanse napisane pod pseudonimem Mary Westmacott | edytuj kod

Książki autobiograficzne | edytuj kod

  • 1946 Come, Tell Me How You Live jako Agatha Christie Mallowan
  • 1977 „Autobiografia” (An Autobiography)
  • 2012 The Grand Tour: Around the World with the Queen of Mystery

Bohaterowie powieści Agathy Christie | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Agatha Christie (14083) – Lubimyczytać.pl, lubimyczytac.pl [dostęp 2017-11-21]  (pol.).
  2. Archie Christie, poirot.us [dostęp 2017-11-21] .
  3. Kawiarenka Kryminalna – Królowa jest tylko jedna – Agata Christie, kawiarenkakryminalna.pl [dostęp 2017-11-21]  (pol.).
  4. Portal Kryminalny – O tym, jak Agatha Christie... (cz. I), Gaja Grzegorzewska, portalkryminalny.pl [dostęp 2017-11-21] .
  5. Cenzura PRL, posłowie Zbigniew Żmigrodzki, Wrocław 2002, s. 8.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Agatha Christie" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy