Aleksandr Bogdanow


Aleksandr Bogdanow w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Aleksandr Bogdanow (ros. Александр Александрович Богданов, właściwie Aleksandr Malinowski, ros. Александр Малиновский; ur. 22 sierpnia 1873 ss w Sokółce, zm. 7 kwietnia 1928 w Moskwie) – rosyjski[1][2] lekarz, filozof, ekonomista, pisarz science fiction, rewolucjonista i działacz komunistyczny. Zajmował się m.in. teorią systemów, odwracaniem procesu starzenia człowieka i transfuzjami krwi.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Urodził się jako drugie z sześciorga dzieci wiejskiego nauczyciela A. A. Malinowskiego, pracującego w Sokółce w gubernii grodzieńskiej Imperium Rosyjskiego (obecnie na terenie Polski). Rodzina ojca pochodziła z Wołogdy w północnej Rosji[3]. W 1892 roku Bogdanow ukończył gimnazjum w Tule uzyskując złoty medal i rozpoczął studia fizyczno-matematyczne na Uniwersytecie Moskiewskim oraz studia lekarskie na Uniwersytecie Charkowskim, gdzie związał się z Rosyjską Partią Komunistyczną. Został aresztowany, osądzony za działalność rewolucyjną i zesłany do Kaługi. Po trzech latach pobytu w Kałudze zesłano go do Wołogdy, gdzie odbywał praktyki lekarskie w miejscowym szpitalu psychiatrycznym.

W 1904 roku nie ukończywszy jeszcze odbywania kary zesłania, opuścił nielegalnie Rosję i wyjechał do Szwajcarii oraz Paryża, gdzie włączył się w działalność bolszewików przebywających na emigracji. W trakcie działalności popadł w konflikt z Włodzimierzem Leninem. Bogdanow wierzył, że kultura socjalistyczna musi być wypracowana przez proletariat, Lenin stał z kolei na stanowisku awangardy socjalistycznej inteligencji przewodzącej klasie robotniczej. Bogdanow przyjął też tezy Ernsta Macha, które Lenin uważał za sprzeczne z marksizmem[4]. Skonfliktowani działacze w kwietniu 1908 roku na krótko udali się na wspólne wakacje do wilii Gorkiego we włoskim Capri[5]. Bogdanow związał się tam grupą literacko-edukacyjną Capri, założoną przez Gorkiego[6].Po powrocie do Paryża konflikt odżył, a Lenin zachęcał bolszewików do wykluczenia Bogdanowa i jego stronników z ruchu, oskarżając go o odejście od doktryny marksistowskiej[7]. W maju 1908 roku Lenin napisał Materializm i empiriokrytycyzm stanowiący atak na Bogdanowa[8]. Atak Lenina na Bogdanowa rozzłościł coraz większą liczbę bolszewików, w tym jego bliskich zwolenników – Aleksieja Rykowa i Lwa Kamieniewa[9].

W 1913 roku wrócił do Rosji dzięki amnestii ogłoszonej z okazji 300-lecia dynastii Romanowych. W okresie I wojny światowej był lekarzem wojskowym armii rosyjskiej. Po rewolucji październikowej zorganizował Socjalistyczną Akademię Nauki, był też profesorem Uniwersytetu w Moskwie. W latach 20. został aresztowany przez GPU, jednak po 5 tygodniach wypuszczony na wolność. Zmarł w wyniku jednej z transfuzji przeprowadzanych w instytucie przetaczania krwi, który założył.

Twórczość | edytuj kod

Był bardzo płodnym pisarzem. Jego Tektologia została doceniona przez Tadeusza Kotarbińskiego ze szkoły lwowsko-warszawskiej jako przyczynek do prakseologii nauki o organizacji pracy. Jest też znany jako twórca empiriomonizmu. W swoich dziełach integrował refleksję filozoficzną Ernsta Macha, Richarda Avenariusa i innych. Zajmował się też tematem nowej kultury socjalistycznej, która miała zastąpić burżuazyjną – był współzałożycielem powołanej do tego celu organizacji Proletkult, którą po kilku latach istnienia rząd rozwiązał, obawiając się, że stanie się konkurencją dla partii bolszewickiej. W 1908 r. wydał utopijną powieść pt. Czerwona gwiazda (oryg. Красная звезда). Przedstawił w niej komunistyczną społeczność Marsjan szykujących się do podboju Ziemi. Od lat 70. jego teorie zaczęły być ponownie doceniane w historii myśli rosyjskiej. Niektóre z jego dzieł zostały przetłumaczone na francuski i niemiecki.

Utwory | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Authors : Bogdanov, Alexander : SFE : Science Fiction Encyclopedia, www.sf-encyclopedia.com [dostęp 2016-03-23], Cytat: Pseudonym of Russian philosopher, physician, revolutionary figure, and writer Alexander Alexandrovich Malinovsky (1873-1928), a leading member of the Bolshevik party 1903-1909, more radical than his ultimately successful rival, Vladimir Lenin, and the author of a vast treatise, Empiriomonizm: Stat'i po Filosofii ["Empiriomonism: Articles on Philosophy"] (1904-1906 3vols), in which he attempted to ground Marxism in contemporary philosophy .
  2. D.W.D.W. Huestis D.W.D.W., The life and death of Alexander Bogdanov, physician, „Journal of Medical Biography”, 3, 1996, s. 141–147, ISSN 0967-7720, PMID11616305 [dostęp 2016-03-23], Cytat: Although he clearly fitted the category of the late-nineteenth-century Russian intellectual revolutionary, Bogdanov differed from most of them in being no dilettante .
  3. А. А. BOGDANOV: Biographic essay, bogdinst.ru [dostęp 2016-03-23], Cytat: He was the second of six children in the family of a people’s teacher A.A.Malinovsky, born in an aboriginal family of Vologda .
  4. Fischer 1964, s. 64; Rice 1990, s. 109; Service 2000, s. 189–190.
  5. Fischer 1964, s. 63–64; Rice 1990, s. 110; Service 2000, s. 190–191.
  6. Słownik europejskich kierunków i grup literackich XX wieku. Grzegorz Gazda (redaktor). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 72. ISBN 978-83-01-15724-1.
  7. Rice 1990, s. 110–111; Service 2000, s. 191–192.
  8. Fischer 1964, s. 64–67; Rice 1990, s. 110; Service 2000, s. 192–193.
  9. Fischer 1964, s. 69; Rice 1990, s. 111; Service 2000, s. 195.

Bibliografia | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Aleksandr Bogdanow" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy