Antoni Libera


Antoni Libera w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Antoni Libera (ur. 19 kwietnia 1949 w Warszawie) – polski pisarz, tłumacz, reżyser teatralny, krytyk literacki, znawca twórczości Samuela Becketta.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Jest synem historyka literatury Zdzisława Libery. W 1972 ukończył studia polonistyczne na Uniwersytecie Warszawskim, w 1984 doktoryzował się w Polskiej Akademii Nauk. Był współpracownikiem Komitetu Obrony Robotników (KOR) i Komitetu Samoobrony Społecznej „KOR” (KSS „KOR”).

W latach 1988–1993 współredagował czasopismo „Puls”, a w latach 1996–2001 był kierownikiem literackim w Teatrze Dramatycznym w Warszawie. Jest członkiem PEN Clubu i Stowarzyszenia Pisarzy Polskich oraz amerykańskiego Samuel Beckett Society.

Przełożył i wydał wszystkie dzieła dramatyczne Samuela Becketta, część jego utworów prozą oraz eseje i wiersze. Za przekład jego książki Molloy i cztery nowele został uhonorowany Nagrodą „Literatury na Świecie” w 2005[1]. Sztukami tego autora zajął się również jako reżyser, wystawiając je w Polsce i za granicą (w Wielkiej Brytanii, Irlandii i USA). Zrealizował około trzydziestu spektakli. W jego inscenizacjach występowali m.in. Tadeusz Łomnicki, Zbigniew Zapasiewicz, Maja Komorowska, Adam Ferency, Zbigniew Zamachowski i Andrzej Seweryn oraz aktorzy brytyjscy (w tym Barry McGovern i David Warrilow).

Tłumaczył również Oskara Wilde’a i tragedie Sofoklesa (m.in. Antygonę i Króla Edypa). Dokonał nowego przekładu Makbeta Williama Szekspira, kanonu poezji Friedricha Hölderlina i wierszy Konstandinosa Kawafisa. Przełożył też różne libretta operowe (m.in. Śmierć w Wenecji Benjamina Brittena, Czarną maskę i Króla Ubu Krzysztofa Pendereckiego). W 1990, na zamówienie londyńskiego Royal Court Theatre, napisał jednoaktówkę Eastern Promises, która została na tej scenie wystawiona oraz opublikowana w tomie The May Days Dialogues (również w Polsce pod tytułem Czy Europa musi zginąć?).

W 1998 wydał powieść Madame, która otrzymała główną nagrodę w konkursie wydawnictwa „Znak”. W 1999 była nominowana do Nagrody Literackiej Nike, a także została wyróżniona Nagrodą im. Andrzeja Kijowskiego. W ciągu kilkunastu lat jej łączny nakład przekroczył 100 tysięcy egzemplarzy, została przełożona na około 20 języków. W 2002 znalazła się w finale irlandzkiej IMPAC Dublin Literary Award[2]. W 2009 wydał prozę autobiograficzną Godot i jego cień. Książka ta znalazła się w finale nagrody Angelus oraz została nominowana do szwajcarskiej nagrody im. Jana Michalskiego[3].

Odznaczenia, wyróżnienia i dedykacje | edytuj kod

W 2011 odznaczony przez prezydenta Bronisława Komorowskiego Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski[4]. W 2010 wyróżniony Srebrnym, a w 2018 odznaczony Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”[5][6]. W 2016 minister kultury i dziedzictwa narodowego Piotr Gliński uhonorował go Doroczną Nagrodą MKiDN w kategorii teatr[7]. W 2018 odebrał z rąk premiera Mateusza Morawieckiego Nagrodę im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego[8].

Poeta Janusz Szuber zadedykował Antoniemu Liberze tomik poezji Pan Dymiącego Zwierciadła z 1996[9] oraz wiersz O co w tym wszystkim chodzi?, wydany w tomikach poezji Okrągłe oko pogody z 2000[10] i Pianie kogutów z 2008[11], a także wiersz Nero, opublikowany w tomiku poezji Wpis do ksiąg wieczystych z 2009[12].

Wybrane publikacje | edytuj kod

Proza i eseistyka
  • Madame (Znak, 1998)
  • Błogosławieństwo Becketta i inne wyznania literackie (Sic!, 2004)
  • Liryki lozańskie [w:] Pokaz prozy (WL, 2006)
  • Godot i jego cień (Znak, 2009)
  • Niech się panu darzy i dwie inne nowele (Więź, 2013)
  • Jesteście na Ziemi, na to rady nie ma! Dialogi o dramatach Samuela Becketta (wraz z Januszem Pydą, Dominikańskie Studium Filozofii i Teologii, 2015)
Przekłady i opracowania
  • Stanisław Barańczak, Zimy i podróże. Lekcja literatury z Antonim Liberą (wybór wierszy, WL, 1997)
  • Samuel Beckett, Pisma prozą (Czytelnik, 1982)
  • Samuel Beckett, Dzieła dramatyczne (PIW, 1988)
  • Samuel Beckett, Dramaty (Biblioteka Narodowa, Ossolineum, 1995, 1999)
  • Samuel Beckett, Wierność przegranej (Znak, 1999) [eseje]
  • Samuel Beckett, Dramaty (PIW, 2002)
  • Samuel Beckett, Molloy i cztery nowele (Znak, 2004)
  • Samuel Beckett, no właśnie co (PIW, 2010) [utwory wybrane]
  • Friedrich Hölderlin, Co się ostaje, ustanawiają poeci (wiersze wybrane, wyd. I Znak, 2003; wyd. II rozszerzone słowo/obraz terytoria, 2009)
  • Konstandinos Kawafis, Jeżeli do Itaki wybierasz się w podróż... (wiersze wybrane, Znak, 2011)
  • Jean Baptiste Racine, Fedra (PIW, 2011)
  • Sofokles, Król Edyp (PIW 2012)
  • Sofokles, Filoktet (PIW 2012)
  • Sofokles, Trylogia Tebańska (Sic! 2014)
  • William Szekspir, Makbet (z przedmową Sławomira Mrożka, Noir Sur Blanc, 2002)
  • Janusz Szpotański, Zebrane utwory poetyckie (Puls, 1990)
  • Janusz Szpotański, Gnom; Caryca; Szmaciak (utwory satyryczne i fragmenty autobiografii, LTW, 2003)
  • Janusz Szpotański, Bania w Paryżu (utwory satyryczne, juwenilia i przekłady, LTW 2014)
  • Oscar Wilde, Dwie sceny miłosne: Salome, Tragedia florencka (PIW, 2003)

Przypisy | edytuj kod

  1. Nagrody „Literatury na świecie”. instytutksiazki.pl, 29 września 2005. [dostęp 2016-03-06].
  2. International IMPAC Dublin Literary Award 2002 (ang.). impacdublinaward.ie. [dostęp 2015-04-07].
  3. Edition 2011 (ang.). fondation-janmichalski.com. [dostęp 2015-04-07].
  4. M.P. z 2012 r. poz. 391.
  5. Uroczystość wręczenia odznaczeń resortu kultury. mkidn.gov.pl, 18 października 2010. [dostęp 2015-04-07].
  6. Minister kultury Piotr Gliński odznaczył przedstawicieli polskiej kultury. Polska Agencja Prasowa, 12 lipca 2018. [dostęp 2018-07-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-07-14)].
  7. Doroczne Nagrody Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego wręczone. mkidn.gov.pl, 5 października 2016. [dostęp 2019-09-15].
  8. Antoni Libera laureatem nagrody im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego. tvp.info, 19 maja 2018. [dostęp 2018-05-19].
  9. Janusz Szuber: Pan Dymiącego Zwierciadła. Sanok: Drukarnia „Piast Kołodziej”, 1996, s. 3. ISBN 83-905046-1-8.
  10. Janusz Szuber: Okrągłe oko pogody. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2010, s. 47. ISBN 83-08-03058-0.
  11. Janusz Szuber: Pianie kogutów. Kraków: Wydawnictwo „Znak”, 2008, s. 79-80. ISBN 978-83-240-0941-1.
  12. Janusz Szuber: Wpis do ksiąg wieczystych. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2009, s. 54–55. ISBN 978-83-08-04294-6.

Bibliografia | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Antoni Libera" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy