Armia Imperium Rosyjskiego


Armia Imperium Rosyjskiego w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Piotr I Wielki, twórca potęgi państwa i armii rosyjskiej Michaił Kutuzow, dowódca rosyjski okresu wojen napoleońskich Grenadierzy i muszkieter wojsk rosyjskich w 1762 Rosyjscy kawalerzyści 1786-1796 Dekabryści, 1825 (mal. Karl Kolman)

Armia Imperium Rosyjskiego, oficjalnie Cesarska Armia Rosyjska, ros. Русская императорская армия (transkr. russkaja imperatorskaja armija), po polsku potocznie armia carskawojska lądowe Cesarstwa Rosyjskiego (państwa rosyjskiego w latach 1721-1917). Obok Cesarskiej Floty Rosyjskiej i Cesarskiej Floty Wojenno-Powietrznej Rosji wojska lądowe stanowiły podstawowy rodzaj sił zbrojnych Rosji.

Za twórcę nowoczesnego wojska rosyjskiego uważany jest car Piotr I Wielki. To on wprowadził do armii zwyczaje podpatrzone w krajach Europy Zachodniej. Reforma opierała się na działających w Rosji już od wielkiej smuty pułkach obcego wzoru, którymi stopniowo zastępowano nierugalarne wojska ziemskie i pułki strzeleckie. W 1699 roku wprowadzono częściowy obowiązek werbunkowy, a w 1762 zniesiono obowiązkową służbę wojskową dla szlachty rosyjskiej. W 1874 wprowadzono powszechny obowiązek wojskowy.

Szeregi armii, zależnie od okresu, zasilali nie tylko Rosjanie, ale i Niemcy bałtyccy, Niemcy nadwołżańscy, Serbowie, Kozacy, Kałmucy, Tatarzy, Baszkirzy, Polacy, Litwini, Białorusini, Ukraińcy, Żydzi i inni.

Żołnierze Cesarskiej Armii Rosyjskiej brali udział w licznych działaniach, m.in. w wojnach napoleońskich, wojnie krymskiej, wojnie rosyjsko-japońskiej i I wojnie światowej.

Spis treści

Wielkość armii i służba[1] | edytuj kod

Na początku XIX wieku armia imperatora należała do największych w Europie. Pod bronią znajdowało się ok. 450 tys. żołnierzy, z czego 75% stanowiła piechota. Służba wojskowa w Imperium Rosyjskim trwała 25 lat, a śmiertelność żołnierzy była zatrważająca. Szacuje się, że na 17-25 tys. wcielonych do armii do końca służby dożywało ok. 200-300 poborowych. Bynajmniej nie gwarantowało to zwolnienia do domu. Wielu żołnierzy po służbie było przenoszonych do formacji rezerwowych, dzięki temu wojsko rosyjskie zachowywało pod bronią doświadczonych weteranów. Oficjalne czynniki przyznawały, że w czasach panowania Mikołaja I rocznie z powodu ciężkich warunków bytowania umierało 40 tys. żołnierzy rosyjskich. Największa śmiertelność była wśród oddziałów stacjonujących na Kaukazie. W latach trzydziestych–czterdziestych XIX wieku praktycznie żaden rosyjski żołnierz nie dożył tzw. nieograniczonego urlopu[2]. Na początku lat pięćdziesiątych XIX wieku armia rosyjska liczyła 938 731 żołnierzy formacji regularnych i 245 850 nieregularnych (głównie kozackich). Obliczenia wskazują, że podczas pierwszych 25 lat panowania Mikołaja I od samych chorób zmarło 1 028 650 żołnierzy[3]. Do czasów reformy wojskowej Dmitrija Milutina w 1874 wojsko rosyjskie nie znało koszar. Niemal półtoramilionowe wojsko rozlokowane było w prymitywnych ziemiankach i lepiankach lub po kwaterach prywatnych[4]. W ramach represji w trakcie i po upadku powstania listopadowego do specjalnych batalionów tzw. kantonistów wcielono dzieci polskie[5].

W 1914 armia ta była największą armią czasu pokoju na świecie i liczyła 1 423 000 żołnierzy, przy 180 mln całkowitej liczebności ludności Imperium. Trzy tygodnie po ogłoszeniu mobilizacji, jej liczebność wzrosła do 5 338 000 osób[6].

Okręgi wojskowe | edytuj kod

  • Petersburski Okręg Wojskowy
  • Kijowski Okręg Wojskowy
  • Moskiewski Okręg Wojskowy
  • Warszawski Okręg Wojskowy
  • Wileński Okręg Wojskowy
  • Fiński Okręg Wojskowy
  • Odeski Okręg Wojskowy
  • Kazański Okręg Wojskowy
  • Kaukaski Okręg Wojskowy
  • Turkiestański Okręg Wojskowy
  • Omski Okręg Wojskowy
  • Irkucki Okręg Wojskowy
  • Amurski Okręg Wojskowy
  • Obwód Zakaspijski był okręgiem administracyjnym na prawach okręgu wojskowego

Piechota | edytuj kod

Dywizje piechoty | edytuj kod

Armia carska liczyła 52 dywizje piechoty:

  • 45 dywizji armijnych
  • 4 dywizje grenadierskie
  • 3 dywizje gwardyjskie

Dywizja składała się z 2 brygad po 2 pułki w każdej (wyjątek stanowiła jedna dywizja armijna, w składzie której był jeden dodatkowy pułk - razem 5 pułków).

Brygady strzeleckie | edytuj kod

Armia carska liczyła 15 brygad strzeleckich:

  • 5 brygad podstawowych strzeleckich
  • 3 brygady wschodniosyberyjskie
  • 2 brygady zakaukaskie
  • 1 brygada fińska (finlandzka)
  • 1 brygada gwardyjska
  • 1 brygada kaukaska
  • 1 brygada kaukaska miejscowa
  • 1 brygada turkiestańska

Każda z brygad strzeleckich oraz fińska (finlandzka) składały się z 4 pułków po 2 bataliony, natomiast pozostałe brygady z 4 oddzielnych batalionów, brygada kaukaska miejscowa z drużyn.

Pułki piechoty | edytuj kod

Armia carska liczyła 209 pułków piechoty:

  • 181 pułków armijnych
  • 16 pułków grenadierskich
  • 12 pułków gwardyjskich

W skład pułku wchodziły 4 bataliony po 4 kompanie w każdym z nich.

Cała piechota liczyła 945 batalionów, w pułku było około 1900 żołnierzy w czasie pokoju oraz około 4000 podczas wojny.

Kawaleria | edytuj kod

Żołnierz Gwardyjskiego Pułku Kawalerii

Armia carska liczyła 23 dywizje kawalerii:

  • 15 dywizji armijnych (każda po jednym pułku kozackim)
  • 4 dywizje kozackie
  • 2 dywizje gwardyjskie, w każdej:
    • 6 pułków po 4 szwadrony
    • po 2 pułki kozackie
    • po 1 kozackiej sotni lejb-gwardii
  • 1 dywizja dodatkowa
  • 1 dywizja kaukaska (w tym jeden pułk kozacki)

A także:

  • eskorta cara
  • 18 samodzielnych pułków kozackich
  • 2 samodzielne brygady kawalerii
  • 1 finlandzki dragoński pułk
  • 1 nadmorski dragoński pułk

W czasie działań wojennych w pułku było około 1000 żołnierzy i 900 koni.

Żołnierz rosyjski z rakietą Congreve`a 1826-1828

Artyleria | edytuj kod

Artyleria piesza | edytuj kod

Rosyjska haubica na froncie rosyjsko-niemieckim, 1915
  • 45 brygad armijnych (jedna brygada armijna artylerii pieszej w każdej dywizji armijnej piechoty)
  • 4 brygady grenadierskie
  • 3 brygady gwardyjskie
  • 7 strzeleckich artyleryjskich dywizjonów (po 3 baterie)
  • 7 pułków haubicznych
  • 2 pułki turkiestańskie
  • fiński (finlandzki) artyleryjski pułk
  • górski artyleryjski pułk
  • 2 brygady syberyjskie
  • dywizjon syberyjski
  • dywizjon zabajkalski

W brygadach artylerii pieszej było 6-9 baterii, po 8 armat w każdej.

Artyleria konna | edytuj kod

  • 23 baterie armijne
  • 20 baterii kozackich
  • 5 baterii gwardyjskich
  • 1 bateria konna górska

Bateria miała po 6 armat. W składzie polowej artylerii były także artyleryjskie pułki.

Wojska inżynieryjne | edytuj kod

  • 26 batalionów saperskich
    • 19 armijnych batalionów saperskich
    • 2 bataliony saperskie kaukaskie
    • 1 batalion saperski grenadierski
    • 1 batalion saperski gwardyjski
    • 1 batalion saperski syberyjski
    • 1 batalion saperski turkiestański
  • 8 batalionów pontonowych
  • 7 batalionów kolejowych
  • 6 polowych parków inżynieryjnych
  • 2 stałe parki inżynieryjne
  • 1 szkolny park aeronautyczny

Rosyjskie wojska inżynieryjne, stacjonujące w europejskiej części Rosji oraz na Kaukazie, były zgrupowane w 7 brygad saperskich i 1 brygadę kolejową.

Działania | edytuj kod

Pancernik "Cesariewicz" (wojna rosyjsko-japońska) Odwrót armii carskiej po bitwie pod Mukdenem Front rosyjsko-kaukaski, 1916 Zranieni rosyjscy żołnierze jadący do najbliższego lazaretu (I wojna światowa)

Stopnie wojskowe | edytuj kod

Inne pułki | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Marcin Baranowski: Bitwa pod Kaliszem 13 lutego 1813. Zabrze: 2006.
  2. Wiesław Caban, Losy żołnierzy powstania listopadowego wcielonych do armii carskiej, w: Przegląd Historyczny, t. XCI, z. 2, s. 245.
  3. W. Bruce Lincoln: Mikołaj I. Warszawa: 1988, s. 246.
  4. Ibidem
  5. Solidarność 1830, Niemcy i Polacy po Powstaniu Listopadowym, Warszawa, 2005, s. 159-161.
  6. Wiktor Suworow Dzień "M", Rebis Poznań 2008

Literatura | edytuj kod

  • Raspisanije suchoputnych wojsk 1836 - 1914, Petersburg 1914.
  • A. A. Kersnowski, Istorija russkoj armii, Moskwa 1994.

Zobacz też | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Armia Imperium Rosyjskiego" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy