Armstrong Whitworth Whitley


Armstrong Whitworth Whitley w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Armstrong Whitworth Whitleybrytyjski średni bombowiec użytkowany przez RAF w momencie wybuchu II wojny światowej.

Spis treści

Rozwój konstrukcji | edytuj kod

23 lipca 1934 r. brytyjskie Ministerstwo Lotnictwa wydało wymagania nr B.3/34 dotyczące nowego, jednopłatowego, nocnego, ciężkiego samoloty bombowego.

W ramach tych wytycznych opracowano dwa prototypy:

15 stycznia 1935 r. Zaakceptowano makietę A.W.38.

23 sierpnia 1935 r. Zawarto kontrakt na produkcję 80 egzemplarzy bombowca.

17 marca 1936 r. oblatano pierwszy prototyp K4586 napędzany dwoma silnikami gwiazdowymi Armstrong Siddeley Tiger IX o mocy 795 KM. Wkrótce samolot otrzymał nazwę Whitley (nazwa dzielnicy w Coventry). 13 maja 1936 r. złożono kolejne zamówienie na produkcję 240 szt. samolotu.

11 lutego 1937 oblatano drugi prototyp Whitleya (K4857) napędzanego dwoma silnikami gwiazdowymi Armstrong Siddeley Tiger XI o mocy 935 KM.

Whitley Mk.I | edytuj kod

23 grudnia 1936 r. Oblatano pierwszy seryjny egzemplarz Whitleya Mk.I

Od 19 egzemplarza wprowadzono 4 stopniowy wznios zewnętrznych części skrzydeł.

Wyprodukowano 34 szt. samolotów tej wersji.

Whitley Mk.II | edytuj kod

8 grudnia 1937 r. Oblatanie 27 egzemplarza Whitley Mk.I napędzanego silnikami Armstrong Siddeley Tiger VIII o mocy 935 KM wyposażonymi w dwustopniową sprężarkę. Był on prototypem kolejnej wersji Whitley, Mk.II.

Wyprodukowano 46 szt. samolotów tej wersji.

Whitley Mk.III | edytuj kod

Na 29 egzemplarzu Whitley Mk.I (K7183) zmieniono ręczną wieżyczkę dziobową na napędzaną hydraulicznie. Dodano również wysuwane, podkadłubowe stanowisko strzeleckie. Samolot ten stał się prototypem wersji Mk.III. Oblatano go 14 marca 1938 r.

7 września 1938 r. oblatano pierwszy seryjny egzemplarz Whitleya Mk.III.

Wyprodukowano 80 szt. samolotów tej wersji.

Whitley Mk.IV | edytuj kod

Wersja ta napędzana była silnikami rzędowymi Rolls-Royce Merlin IV o mocy 1030 KM. Zmiana napędu przyniosła dużą poprawę prędkości maksymalnej wznoszenia oraz zasięgu.

Wyprodukowano 33 szt. samolotów tej wersji.

Whitley Mk.IVA | edytuj kod

W siedmiu ostatnich bombowcach wersji Mk.IV zainstalowano silniki Rolls Royce Merlin X o mocy 1075 KM.

Whitley Mk.V | edytuj kod

W samolotach tej wersji wydłużono o 37 cm tył kadłuba w celu poprawy pola ostrzału tylnego strzelca oraz zmieniono kształt statecznika pionowego.

Była to najliczniej produkowana wersja Whitleya. Ogółem wyprodukowano 1466 szt. maszyn tej wersji.

Whitley Mk.VI | edytuj kod

Nie produkowana wersja napędzana silnikami Pratt & Whitney] R.1830 Twin Wasp. Opracowano ją na wypadek problemów z dostępnością motorów Merlin.

Whitley GR Mk.VII | edytuj kod

Wersja samolotu opracowana specjalnie dla lotnictwa obrony wybrzeża (Coastal Command). Wyposażono ją w radar do wykrywania jednostek pływających typu ASV .Mk.II, powiększono pojemność zbiorników paliwa.

Wyprodukowano 146 szt. samolotów tej wersji. Ostatni Whitley w wersji Mk.V opuścił wytwórnię 8 czerwca 1943 r.

Zastosowanie w jednostkach bombowych | edytuj kod

3 września 1939 r. – w momencie przystąpienia Wielkiej Brytanii do wojny na stanie RAF znajdowało się 196 szt. Whitleyów w ośmiu dywizjonach (10., 51., 58., 77., 78., 102., 97., 166.).

Już tego samego dnia maszyny z 51. i 58. zrzuciły ulotki nad Niemcami.

1 października 1939 r. – trzy bombowce ze stanu 10 dywizjony jako pierwsze maszyny RAF-u pojawiły się nad Berlinem, lecz zrzuciły tylko ulotki. Whitleye z ulotkami dolatywały nawet nad Warszawę.

Trzydzieści Whitleyów z 10, 51, 77 i 102 dywizjonu zaatakowało bazę wodnosamolotów na wyspie Sylt.

11 maja 1940 r. – 36 Whitleyów zbombardowało stację rozrządową w Mönchengladbach.

Pierwszy nalot w głąb Niemiec.

17 maja 1940 r. – maszyny z 10 dywizjonu zaatakowały rafinerię w Bremie, jako pierwsze wykorzystując do celowania pożary wywołane przez maszynę naprowadzającą (technika pathfindingu).

11 czerwca 1940 r. – 36 samolotów z 10, 51, 58, 77 i 102 dokonały nalotu na cele we Włoszech przelatując nad Alpami.

25 sierpnia 1940 r. – pierwszy nalot Whitleyów na Berlin.

29 kwietnia 1942 r. – maszyny z 58 dywizjonu zaatakowały Ostendę.

Był to ostatni nalot Whitleyów w jednostkach Bomber Command.

Później jeszcze kilkakrotnie maszyny tego typu brały udział w pierwszych wielkich nalotach RAF.

Były to jednak maszyny treningowe czasowo przydzielone do wykonywania zadań bombowych.

Średni ładunek bomb zrzucony z Whitleya w Bomber Command w przeliczeniu na samoloty biorące udział w misjach, wynosił 1107 kg i był nieznacznie niższy od średniej Wellingtona (1135 kg)[1].

Whitleye w jednostkach obrony wybrzeża | edytuj kod

Wrzesień 1939 r. – 58 dywizjon został czasowo przeniesiony do Coastal Command.

Whitleye w wersji Mk.V i GR Mk.VII były wykorzystywane w ramach jednostek obrony wybrzeża w dywizjonach 53., 58., 77., 502. i 612.

3 września 1941 r. – maszyna z 77 dywizjonu zatopiła w Zatoce Biskajskiej niemiecki okręt podwodny U-705. 30 listopada 1941 r. – maszyna z 502 dywizjonu zatopiła w Zatoce Biskajskiej niemiecki okręt podwodny U-206. Ataku dokonano po wcześniejszym wykryciu wroga za pomocą radaru.

Czerwiec 1943 r. Wycofanie ostatnich Whitleyów z 612 dywizjonu.

Inne zastosowania | edytuj kod

Piętnaście samolotów w wersji Mk.V, w pierwszej połowie 1942 r. przebudowano na maszyny transportowe i wykorzystano w liniach BOAC do lotów do Afryki Zachodniej, na Maltę oraz do Sztokholmu.

Wiele Whitleyów od wersji Mk.II do Mk.V wykorzystywano w jednostkach powietrznodesantowych jako maszyn szkolnych, do transportowania skoczków oraz do holowania szybowców transportowych.

10 lutego 1941 r. – sześć Whitleyów z 51 i 78 dywizjonu przetransportowało 37 spadochroniarzy SAS, którzy zniszczyli akwedukt w Tragino we Włoszech (operacja Colossus).

15 lutego 1941 r. – F/L Keast z 419 Eskadry do zadań specjalnych wystartował Whitleyem (NF*B)o numerze Z-6473 z lotniska Stradishall do pierwszego lotu łącznikowego z okupowaną Polską. Na pokładzie znajdowała się ekipa trzech skoczków (cichociemnych) i cztery zasobniki z zaopatrzeniem dla żołnierzy podziemia. Operacja ta nosiła kryptonim Adolphus i zapoczątkowała trwające przez całą wojnę serie lotów zaopatrzeniowych do Polski. Kolejne loty były już wykonywane na samolotach Halifax, a w późniejszym okresie także na Liberatorach.

27 lutego 1942 r. – dwanaście maszyn z 51 dywizjonu dostarczyło spadochroniarzy, którzy zaatakowali niemiecką stację radarową typu Würzburg w Bruneval we Francji.

Przypisy | edytuj kod

  1. Jerzy Gruszczyński, Michał Fiszer. Samolot bombowy Handley Page Halifax. „Wojsko i Technika – Historia” nr specjalny 6/2017 (13), s. 42
Na podstawie artykułu: "Armstrong Whitworth Whitley" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy