Arpad


Arpad w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Arpad (ur. ok. 845850, zm. 907?) – wódz węgierski, protoplasta dynastii Arpadów. Przeszedł na czele Madziarów przez Przełęcz Werecką na tereny zwane obecnie Niziną Węgierską rozpoczynając w ten sposób proces osiedlania się na terenie Panonii.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Pochodzenie | edytuj kod

Ród Arpada był pochodzenia tureckiego. Sam Arpad był synem Almosa.

Dawniej w historiografii popularna była teoria, że Arpad stał na czele szczepu Megyer, od którego nazwę miał wziąć cały naród (Magyar). Obecnie za prawdopodobną uchodzi hipoteza, że stał na czele plemienia Tarján[1].

Od konfliktu z Bułgarią do zajęcia Panonii | edytuj kod

W 894 roku Bizancjum zawarło porozumienie z węgierskimi wodzami – Kurszánem i Arpadem – skierowane przeciwko Bułgarii. W efekcie syn Arpada, Levente, dowodzący Chabarami (Kabarami; według tradycji były to trzy zbuntowane plemiona chazarskie, które przyłączyły się do Węgrów opuszczających Chazarię), zaatakował Bułgarię. Sam Arpad, w przymierzu z Morawianami, zaatakował Panonię, należącą do Franków Wschodnich.

Odwet Bułgarów, działających w porozumieniu z Pieczyngami, był straszny. Węgierskie rody, pozostające po drugiej stronie Karpat, zostały zdziesiątkowane. Konne wojsko Arpada pozostało jednak nietknięte.

W 895 roku Almos, ojciec Arpada, został zabity w Siedmiogrodzie. Sam Arpad w Lebedii-Atelkuzu został wybrany księciem-wodzem (gyulą). W ten sposób stał się drugim w hierarchii węgierskich dostojników; pierwszym był książę sakralny (kende, kündü).

Osiedlenie się w Panonii | edytuj kod

Po zajęciu Panonii w 900 roku Węgrzy osiedlili się na tym terenie. Arpad i jego synowie zajęli oba brzegi Dunaju między wyspami Csepek i Mohácsi, na co wskazują pochodzące od ich imion nazwy własne[2]. Na swoją siedzibę wybrał okolice ruin rzymskiego miasta Sopianae (Pécs), gdzie pamiątką jego pobytu jest zachowana w nazwie wsi Arpad[2]. Jego letni obóz znajdował się na wyspie Csepel.

W 904 roku, po śmierci Kurszana, Arpad przybrał tytuł kende (książę sakralny). Przejął też tereny zajmowanego przez zmarłego m.in. letni obóz w pobliżu ruin rzymskiego Aquincum.

Po śmierci Kurszana żądni zemsty Węgrzy pod wodzą Arpada wznowili działania wojenne przeciwko Frankom Wschodnim.

Według Anonima zmarł w 907 roku; data ta jest obecnie kwestionowana przez badaczy[3]. Według tradycji został pochowany w mieście Attyli (identyfikuje się je z Aquincum, obecnie częścią Budapesztu).

Potomstwo i sukcesja | edytuj kod

Synów Arpada wylicza De administrando imperio Konstantyna Porfirogenty. Byli nimi:

Zgodnie z zasadą senioratu po śmierci Arpada rządy objął jego krewniak Szabolcs, najstarszy z rodu. Późne źródła twierdziły, że następcą Arpada był jego najmłodszy syn Zoltán[4].

Synowie Arpada koczowali na terenach oddzielonych od siebie dopływami Dunaju: Tarhos w Tolnie, Üllő wzdłuż csepelskiej odnogi Dunaju, Jutas wzdłuż rzeki Sárvíz, a Zoltán od strony Bodrog, z biegiem Vajasu.

Arpad w historiografii | edytuj kod

Według legendy nabył od Świętopełka, władcy Państwa Wielkomorawskiego, całą ziemię, na której później osiedlili się Węgrzy.

Przypisy | edytuj kod

  1. G. Györffy, Święty Stefan I, s. 37-38.
  2. a b G. Györffy, Święty Stefan I, s. 38.
  3. Sroka, Historia Węgier do 1526 roku, s. 15.
  4. G. Gyöffy, Święty Stefan I, s. 41-42.

Bibliografia | edytuj kod

  • Anonimowego notariusza króla Béli Gesta Hungarorum, tłumaczenie Aleksandra Kulbicka, Krzysztof Pawłowski, Grażyna Wodzinowska-Taklińska, wstęp i przypisy Ryszard Grzesik, Wydawnictwo Towarzystwa Naukowego „Societas Vistulana” Kraków 2006., ​ISBN 83-88385-84-4​, ​ISBN 978-83-88385-84-1
  • Györffy G., Święty Stefan I. Król Węgier i jego dzieło, Warszawa 2003.
  • Panic I., Ostatnie lata Wielkich Moraw, Katowice 2000, s. 167.
  • Sroka S. A., Historia Węgier do 1526 roku w zarysie, Bydgoszcz 2000, s. 15.
  • Swoboda W., Arpad, (w:) Słownik starożytności słowiańskich, t. 1, 1961, s. 49-50.
Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Arpad" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy