Askold i Dir


Askold i Dir w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Askold i Dir (starorus. Асколдъ, trl. Askoldǔ i Диръ, trl. Dirǔ)[1] – wodzowie ruscy, wymieniani w latopisie Powieść minionych lat jako władcy Kijowa i przywódcy wyprawy na Konstantynopol.

Spis treści

W kronice Nestora | edytuj kod

Rozstanie z drużyną Ruryka | edytuj kod

Według Nestora byli członkami drużyny Ruryka, przy czym autor podkreśla, że nie byli jego plemiennikami (przez to słowo można rozumieć tak przynależność do jednego plemienia, jak i pokrewieństwo), nie jest natomiast jasne czy byli bojarami gdyż część rękopisów podaje dalej: lecz bojarami, a część: ani bojarami. Za zgodą Ruryka oddzielili się od drużyny książęcej ok. 862 i udali się wzdłuż Dniepru wraz z rodem swoim w stronę Carogrodu.

Opanowanie Kijowa | edytuj kod

Płynąc w dół Dniepru, trafili do Kijowa, głównego miasta Polan uzależnionego wówczas od Chazarów i przejęli władzę w tym plemieniu[2], gromadząc jednocześnie mnóstwo Waregów.

Wyprawa na Konstantynopol | edytuj kod

W roku 866 Askold i Dir mieli zorganizować wyprawę na Konstantynopol, w sile 200 łodzi. Kiedy namiestnik Konstantynopola odkrył że ruska flota zbliża się do miasta, poinformował o tym cesarza Michała, znajdującego się na wyprawie wojennej przeciwko Arabom (w okolicach Czarnej Rzeki[a]). Kiedy Rusowie weszli w zatokę Złoty Róg zabili mnóstwo chrześcijan i oblegali miasto. Cesarz wszedł do miasta i razem z patriarchom Focjuszem modlił się w cerkwi świętej Bogurodzicy na Blacheranie(ang.). Konstantynopol został uratowany dzięki burzy wywołanej zanurzeniem sukni blacherańskiej ikony Matki Boskiej(ang.), która rozbiła łodzie Rusów, tak że mało kto przeżył[2]. Opis ten jest niemal identyczny z bizantyjskimi opisami ataku Rusów z roku 860. Wedle badaczy wierzących świadectwu Nestora należy uznać, że chodzi o tę właśnie wyprawę. Inni uważają, że Nestor bezpodstawnie połączył, znane sobie z jakichś ruskich źródeł imiona Askolda i Dira, ze znanym z latopisów bizantyjskich atakiem na Konstantynopol.

Śmierć | edytuj kod

Po śmierci Ruryka, władzę w Nowogrodzie przejął Oleg, który w 882 roku z wielką armią ruszył na południe. Gdy dotarł do wzgórzu kijowskich dowiedział się że miastem rządzą Askold i Dir. Część swoich wojów zostawił w tyle, część ukrył w łodziach i sam podpłynął pod wzniesienie Węgierskie wraz z małoletnim Igorem[2]. Udając kupca, Oleg zwabił podstępem Askolda i Dira do swoich łodzi, a tam Oleg kazał ich zabić jako uzurpatorów, którzy nie są kniaziami ani kniaziowego rodu.

Po śmierci pochowano ich osobno, Askolda na wzniesieniu Węgierskim, gdzie Olma wybudował cerkiew świętego Mikołaja[2], a Dira w innym miejscu, za cerkwią świętej Ireny(ros.) funkcjonującą w Kijowie w latach 1037-1240. Ten oddzielny pochówek i zaszczytne miejsce złożenia zwłok Askolda, zdaniem niektórych badaczy sugerują (obok innych źródeł), że wbrew Nestorowi, dwaj wodzowie nie zginęli razem. Askold miałby umrzeć wcześniej i zostać pochowany jako legalny władca. Zbudowanie cerkwi w pobliżu, lub wręcz na grobie Dira, niektórzy historycy uważają za potwierdzenie teorii o przyjęciu przez niego chrześcijaństwa.

W innych źródłach | edytuj kod

W arabskim dziele Al-Masudiego Złote łąki wspomniane jest słowiańskie królestwo ad-Dir, które wielu naukowców identyfikuje z kijowskim państwem Askolda i Dira, ewentualnie samego Dira, który miałby przeżyć Askolda i panować samodzielnie. Jako odnosząca się do Askolda i Dira jest też przytaczana uwaga al-Jakubiego o władcy Słowian, do którego w 854 lub 855 zwrócili się o pomoc, kaukascy górale walczący z Arabami. O którymś z nich, zapewne o Dirze, miałby też pisać Focjusz, wspominający w jednym z listów nawrócenie bezimiennego ruskiego księcia.


Uwagi | edytuj kod

  1. Słowa użyte w Powieści minionych lat „Чернꙑє рѣкꙑ” pochodzi od greckiego Μαυροπόταμος. Miejsce trudne do ustalenia, możliwe ze chodzi o dopływów rzeki Sakarya lub rzeki Kızılırmak lub jest to zwykły toponim

Przypisy | edytuj kod

  1. ПОЛНОЕ СОБРАНИЕ РУССКИХ ЛЕТОПИСЕЙ Издаваемое Постоянною Историко-Археографической Комиссиею Академии Наук СССР, Том первый ЛАВРЕНТЬЕВСКАЯ ЛЕТОПИСЬ, Вып. 1: Повесть временных лет, Издание второе, Издательство Академии Наук СССР, Ленинград 1926-1928, s. 15
  2. a b c d Nestor, Powieść minionych lat [W:] Kroniki staroruskie, Przekład: Edward Goranin, Franciszek Sielicki i Henryk Suszko, Warszawa 1987.

Bibliografia | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Askold i Dir" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy