Augustyn Kordecki


Augustyn Kordecki w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Augustyn Kordecki (właściwie Klemens Kordecki; ur. 16 listopada 1603 w Iwanowicach koło Kalisza, zm. 20 marca 1673 w Wieruszowie) – zakonnik, prezbiter, paulin, przeor klasztoru paulinów na Jasnej Górze i dowódca obrony klasztoru podczas jego oblężenia w czasie potopu szwedzkiego, prowincjał, wikariusz generalny oraz definitor prowincji zakonu paulinów w Polsce.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Klemens Kordecki pochodził z diecezji gnieźnieńskiej[1]. Urodził się w mieszczańskiej, wielodzietnej rodzinie Marcina i Doroty (miał starszą siostrę Katarzynę i młodszego brata Tomasza)[1]. Jego ojciec w latach 1615–1616 piastował urząd burmistrza[2]. 16 listopada 1603 został ochrzczony w parafialnym kościele św. Katarzyny w Iwanowicach, a rodzicami chrzestnymi byli Maciej, syn wójta oraz Elżbieta Olbińska[2]. Przy ul. Garbarskiej 14 stoi w Iwanowicach stara, drewniana chata z XVIII wieku, która według tradycji uważana jest za miejsce jego urodzenia[2].

Młody Klemens rozpoczął naukę w 1615 w miejscowej szkole parafialnej, którą ukończył z wynikiem bardzo dobrym, więc rodzice postanowili go kształcić dalej. Był wychowankiem Gimnazjum św. Marii Magdaleny. W latach 1624–1628 studiował filozofię w kolegium jezuickim w Kaliszu[3], a w latach 1628–1633 teologię w Kolegium Jezuitów w Poznaniu[2].

Na wybór zakonnej drogi życiowej mogli mieć wpływ spotkani na studiach paulini[2]. Wstąpił do zakonu paulinów mając 30 lat i w dniu 19 marca 1633 przyjął habit z rąk prowincjała o. Bartłomieja Bolesławskiego OSPPE, obierając imię zakonne Augustyn oraz odbywając nowicjat pod kierunkiem o. Adama Kaznowiusza OSPPE na Jasnej Górze[2]. Z powodu panującej jesienią 1633 epidemii, opuścił Jasną Górę, przebywając w folwarku klasztornym w Konopiskach[2]. Ofiarą epidemii padł wtedy mistrz nowicjatu o. Adam Kaznowiusz OSPPE. Na jego miejsce wyznaczono o. Tomasza Bieniaszewicza OSPPE[2]. Po odbyciu nowicjatu wysłano go do Wielunia, gdzie uczył młodzież retoryki. Profesję złożył 25 marca 1634 na Jasnej Górze na ręce prowincjała o. Bartłomieja Bolesławskiego OSPPE[2]. Następnego dnia po złożeniu profesji otrzymał pierwszą tonsurę i cztery niższe święcenia, natomiast 1 kwietnia 1634 przyjął święcenia subdiakonatu[2]. W dwa tygodnie później w Wielką Sobotę 15 kwietnia 1634 otrzymał w Gnieźnie diakonat, a 10 czerwca 1634 święcenia kapłańskie z rąk prymasa abp. Jana Wężyka[2]. Jego lekturą były wtedy takie dzieła jak: Traktat o miłości Bożej św. Franciszka Salezego czy Kazania św. Alberta Wielkiego[2].

Początkowo zlecono mu pracę wychowawczą, następnie od połowy grudnia 1635 był wykładowcą na Jasnej Górze, a w 1636 mianowano go zastępcą mistrza nowicjatu w formowaniu przyszłych paulinów[2]. Ponownie powierzono mu tę funkcję w październiku 1642. 15 października tegoż roku występował na Jasnej Górze jako (łac. lector conferentiarum), czyli wykładowca teologii moralnej[2]. Ponownie pełnił te obowiązki w Beszowej po dniu 2 marca 1645[2].

W lipcu 1638 wystąpił jako towarzysz dyskreta jasnogórskiego, czyli przedstawiciela konwentu na kapitułę prowincjalną, na której obrano go przeorem wieluńskim[2]. Zachowały się ślady jego pracy w tym klasztorze, na które wskazuje księga czynszów za lata: 1638, 1639 i 1640[2]. Na zjeździe przeorów i dyskretów, zwołanym 15 lutego 1640 przez ówczesnego generała o. Mikołaja Staszewskiego OSPPE na Jasną Górę, obrano go przedstawicielem prowincji polskiej w Rzymie do rewizji konstytucji zakonnych[2]. Wkrótce jednak tę decyzję cofnięto.

Następnie w czerwcu 1641 był przeorem klasztoru w Wielgomłynach, gdzie pozostał do 27 grudnia, po czym wrócił na Jasną Górę[2]. W październiku 1642 wystąpił jako dyskret konwentu jasnogórskiego na kapitule prowincjalnej[2]. 11 lipca 1643 powierzono mu funkcję przeora w Wieluniu, na skutek rezygnacji o. Tomasza Bieniaszewicza OSPPE[2]. W czerwcu 1644 na kapitule prowincjalnej obrano go drugim definitorem prowincji, jak również przeorem Jasnej Góry[2]. Parę miesięcy później 2 marca 1645 zrezygnował z tego stanowiska i wyjechał do Beszowej, aby pełnić obowiązki podprzeora tamtejszego klasztoru[2]. W związku z otwarciem domu nowicjuszy przy kościele św. Barbary blisko Jasnej Góry 1 października 1646, objął wakujący urząd przeora w Oporowie, który mu powierzył o. Mikołaj Staszewski OSPPE[2]. Na kapitule prowincjalnej 25 sierpnia 1647 obrano go czwartym definitorem prowincjalnym oraz przeorem klasztoru w Pińczowie, gdzie podczas jego urzędowania rozpoczęto budowę nowych organów w miejscowym kościele św. Jana. Zachowały się też informacje o udzielanym przez niego ślubie i dwóch chrztach[4]. Następnie 10 maja 1650, obrano go pierwszym definitorem prowincji, jej dyskretem na kapitułę generalną, jak również przeorem Jasnej Góry[2]. 26 maja 1650 wyjechał na prowincję węgierską[2]. W wyniku kolejnych wyborów na kapitułach prowincjalnych w lipcu 1653 został trzecim definitorem prowincjalnym i przeorem Jasnej Góry do 18 lutego 1657, a od 1 maja 1660 prowincjałem polskim[2]. Na kapitule generalnej na Węgrzech w Máriavölgy, w maju 1663 otrzymał w czwartym decydującym głosowaniu połowę głosów na urząd generała zakonu, którym został o. Paweł Iwanowicz OSPPE, jako starszy profesją[2]. Ojca Kordeckiego obrano wikariuszem generalnym, ale wyboru nie przyjął[2]. Na następnych kapitułach prowincjalnych obrano go: 4 lipca 1663 przeorem Jasnej Góry, 3 sierpnia 1666 wikariuszem prowincji i przeorem Jasnej Góry, 12 sierpnia 1669 przeorem Jasnej Góry, a 7 kwietnia 1671 prowincjałem polskim[2].

Za czasów Kordeckiego na Jasnej Górze kwitło życie muzyczne, działała tam kapela wokalno–instrumentalna, złożona z zakonników oraz osób świeckich. 22 czerwca 1670 podpisał on w imieniu klasztoru dokument, który regulował relacje pomiędzy zgromadzeniem a muzykami świeckimi[5]. Ze strony muzyków dokument podpisał ówczesny dyrygent zespołu (łac. Magister Capellae) o. Władysław Leszczyński OSPPE.

Łącznie pełnił dwukrotnie obowiązki przeora w Wieluniu, ponadto był przeorem w Wielgomłynach, Oporowie i w Pińczowie. Aż sześć razy obierano go przeorem Jasnej Góry. Trzy razy był prowincjałem polskiej prowincji. Ponadto kandydował na urząd generała zakonu. Obierano go również wikariuszem generalnym oraz czterokrotnie definitorem prowincji.

Urna z prochami o. Augustyna Kordeckiego

Ojciec Augustyn Kordecki zmarł, będąc prowincjałem podczas wizytacji klasztoru w Wieruszowie po zasłabnięciu w otoczeniu modlących się współbraci 20 marca 1673, około godziny 16:00[1]. Uroczystości pogrzebowe odbyły się nazajutrz[1]. Kondukt prowadziło trzech paulinów z przeorem wieruszowskim, a zarazem wikariuszem prowincji ojcem Konstantym Jaroszewskim OSPPE[1]. Ciało, pochowano po przewiezieniu na Jasną Górę, 24 marca, obok ciała o. Grzegorza Tereckiego OSPPE pod ołtarzem św. Antoniego Opata w kaplicy św. Pawła Pierwszego Pustelnika[1]. W 1704 przeniesiono jego szczątki do krypty pod kaplicą Cudownego Obrazu i złożono w osobnej urnie, w najbardziej zaszczytnym miejscu: pod ołtarzem Matki Bożej i oznaczono nazwiskiem Kordeckiego[1]. Obecnie urna z prochami znajduje się w drugiej części kaplicy Matki Bożej, w bocznej ścianie, za szkłem[1]. Był wzorowym zakonnikiem, pracowitym, zręcznym i zapobiegliwym w administracji. Mężnym i pokornym oraz mającym szczególną cześć i nabożeństwo do Matki Bożej. Można dodać, że monstrancja, z którą miał prowadzić procesję podczas walk ze Szwedami, bywa używana tylko podczas najważniejszych świąt.

Potop szwedzki | edytuj kod

Obrona Jasnej Góry na obrazie Januarego Suchodolskiego

Podczas potopu szwedzkiego w 1655 za cel postawił sobie uchronienie Jasnej Góry przed rabunkami i dewastacją ze strony wojsk szwedzkich. W tym celu ukrył obraz Matki Boskiej Częstochowskiej, a w kaplicy umieścił jego kopię. Wysłał do króla Karola X Gustawa list – przechowywany obecnie w archiwum w Sztokholmie, w którym zgadzał się poddać twierdzę w zamian za gwarancję nienaruszalności sanktuarium. Kiedy jej nie otrzymał, zdecydował się zbrojnie bronić Jasnej Góry. Dowodził obroną twierdzy jasnogórskiej przez cały okres oblężenia: od 18 listopada do 27 grudnia 1655.

W opinii prof. Idziego Panica o. Augustyn działał w sposób przemyślany i okazał się skutecznym obrońcą, a list do króla szwedzkiego miał na celu odwleczenie ataku[6].

Pamiątki po ojcu Augustynie Kordeckim | edytuj kod

Do najcenniejszych pamiątek pozostawionych przez ojca Augustyna Kordeckiego zalicza się:

W swym pamiętniku oblężenia Częstochowy - Nowej Gigantomachii, napisał m.in.:

Pilnie na to zważać potrzeba, żeśmy się podjęli bronić Kościoła Bożego i dobra całej najdroższej Ojczyzny. (...) Milczymy o najpiękniejszym, a zarazem koniecznym obowiązku obstawania przy Bogu i oddania za Niego ochotnie naszego życia. A zatem - chociażbyśmy wiedzieli, że nieprzyjaciel przemoże nasze siły, przecież jak długo sposobność pozwoli i duch w ciele pozostanie, będzie to zawsze chlubną i zbawienną rzeczą odważnie za Boga walczyć[10].

Upamiętnienie w kulturze i sztuce | edytuj kod

Wiele uwagi w literaturze i sztuce poświęcono ojcu Augustynowi Kordeckiemu. W 1855 pisarz Józef Ignacy Kraszewski napisał powieść historyczną Kordecki[1]. Postać bohaterskiego ojca ukazana jest również w trylogii Henryka Sienkiewicza, w jednej z jego części pt. Potop[1]. Elżbieta Bośniacka napisała w 1872 dramat pt. Przeor Paulinów[1]. Podobny dramat napisała również Maria Gerson-Dąbrowska pt. Obrona Częstochowy[1]. Wielu poetów poświęciło mu swoje wiersze, m.in.: Cyprian Kamil Norwid, Teofil Lenartowicz, Wincenty Pol, Jan Kasprowicz czy Stanisław Wyspiański[1]. W 2004 Czesław Ryszka wydał książkę pt. Przeor Kordecki.

Ludwik Kondratowicz w 1858 w utworze pt. Wrażenie pielgrzyma tak o nim m.in. pisał[11]:

Kto ramię Kordeckiego do potęgi budzi,
Co dwanaście tysięcy zgromił w trzysta ludzi?
Ty, Pani z Jasnej Góry! - Twoje to staranie,
Co hufce archanielskie masz na zawołanie, (...)
Nad basztami w obłokach – czy wy go widzicie? –
Unosi się ksiądz stary w śnieżystym habicie.
Rozeznać z siwej brody i z wyniosłej głowy,
Że dusza Kordeckiego strzeże Częstochowy.

Na temat o. Kordeckiego mówił na wykładach paryskich Adam Mickiewicz, m.in.:

Polska nie wydała geniusza czynnego o takiej potędze, jaką miał geniusz bierny owego mnicha. Wznosi się on do tej wysokości, z której przenika się w przyszłość (...). Kordecki jest jednym z tych ludzi, których Opatrzność zsyła od czasu do czasu jako wzory dla następnych pokoleń. Nigdy idea polska nie znalazła równie pełnego wcielenia jak w nim[10].

Poza tym jego postać ukazana jest na wielu obrazach, z których najważniejsze to:

W drugiej połowie XIX wieku i w pierwszych latach XX wieku namalowali postać o. Kordeckiego: Jan Matejko: Ksiądz Kordecki na murach Częstochowy, Cyprian Kamil Norwid: (rysunek Kordecki na Wałach Częstochowy), a także Michał Elwiro Andriolli, Walery Eliasz-Radzikowski, Henryk Siemiradzki, Włodzimierz Tetmajer, Henryk Rodakowski, Piotr Stachiewicz i Kazimierz Alchimowicz[1].

W 1934 nakręcono film pt. Przeor Kordecki – obrońca Częstochowy w reżyserii Edwarda Puchalskiego, z główną rolą Karola Adwentowicza[12].

Częstochowa, Jasna Góra, pomnik o. Augustyna Kordeckiego

Na jego cześć wzniesiono również pomniki. Najokazalszy z 1859 znajduje się na Jasnej Górze dłuta Henryka Stattlera. Rzeźba o. Kordeckiego, Teofili Certowiczówny znajduje się w Krakowie na Skałce[1]. Płaskorzeźbę pt. Kordecki przyjmuje parlamentarzystów wykonał Teofil Lenartowicz, poeta i rzeźbiarz. Z kolei Wacław Przybylski wykonał płaskorzeźbę pt. Kordecki zagrzewający do boju[1].

Z okazji 300-lecia urodzin ufundowano tablicę pamiątkową w Iwanowicach, w kościele, w którym został ochrzczony[1]. W Szczytnikach przy drodze prowadzącej do Kalisza ufundowano pomnik kamienny, poświęcony 30 października 1938 przez kard. Augusta Hlonda, w obecności marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego i bp. polowego Józefa Gawliny[1]. W czasie okupacji Niemcy zniszczyli ten kamienny monument, pozostawiając jedynie granitowe ogrodzenie[1]. Staraniem o. Konstancjusza Kunza OSPPE, przeora Jasnej Góry został zbudowany - przy współpracy z proboszczem Iwanowic ks. Janem Kaliszewskim - wg projektu prof. Leona Machowskiego - nowy pomnik z okazji 600-lecia Jasnej Góry na miejscu dawnego[1]. Poświęcił go uroczyście kard. Józef Glemp 19 września 1982[1]. 6 maja 1973 kard. Karol Wojtyła poświęcił specjalną tablicę w Wieruszowie ku jego czci[1].

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x O. Augustyn Kordecki (1603-1673) i zwycięska obrona Jasnej Góry. Jasnagora.com, 2009. [dostęp 2016-03-02].
  2. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad o. Sykstus Szafraniec OSPPE: Na rocznicę urodzin o. Augustyna Kordeckiego. Jasnagora.com, 2011-11-16. [dostęp 2016-03-02].
  3. Andrzej Drewicz: Przewodnik po regionie. Kolegium jezuickie. Wkaliszu.pl, 2011-11-16. [dostęp 2016-03-02].
  4. Marcin Konik: Twórczość O. Władysława Leszczyńskiego OSPPE w świetle nowych badań - próba atrybucji repertuaru XVII-wiecznych hymnów jasnogórskich. W: Liturgia w klasztorach paulińskich w Polsce. Źródła i początki. Redakcja Wydawnictw Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego, 2012.
  5. 340 lat temu zmarł obrońca Jasnej Góry. deon.pl, 20.03.2013. [dostęp 2013-03-21].
  6. Nova Gigantomachia – kronika oblężenia Jasnej Góry. Jasnagora.com, 2010-11-19. [dostęp 2016-03-01].
  7. Beata Pieczykura: Jasna Góra w Dobie potopu. W: Tygodnik katolicki „Niedziela” [on-line]. Niedziela.pl, 2006-01. [dostęp 2016-03-01].
  8. Świadectwo obrony. Jasnagora.com, 2005-11-19. [dostęp 2016-03-01].
  9. a b o. Jan Stanisław Rudziński OSPPE: 330. rocznica śmierci Ojca Kordeckiego. W: Jasna Góra. Biuro prasowe [on-line]. Jasnagora.com. [dostęp 2016-02-23].
  10. Antoni Podsiad: Bogarodzico-Dziewico. Polski Almanach Maryjny. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1987, s. 154-155. ISBN 83-211-0910-1.
  11. Przeor Kordecki – obrońca Częstochowy. W: Internetowa baza filmu polskiego [on-line]. Filmpolski.pl. [dostęp 2016-02-23].

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Augustyn Kordecki" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy