Bekas rdzawy


Bekas jarzębaty w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii (Przekierowano z Bekas rdzawy) Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Bekas jarzębaty[2] (Coenocorypha huegeli; w maoryskim tutukiwi[4]) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny bekasowatych, podrodziny słonek. Dwa z trzech podgatunków uważane są wymarłe, ptaki trzeciego podgatunku zasiedlają naturalnie Wyspy Snares i uznane są za bliskie zagrożenia.

Spis treści

Taksonomia | edytuj kod

Po raz pierwszy gatunek opisał Henry Baker Tristram w 1893 na łamach „Bulletin of the British Ornithologists’ Club”. Autor nie wspomniał, gdzie dokładnie na Wyspach Snares odłowił holotyp. Nadał nowemu gatunkowi nazwę Gallinago huegeli[5]. Obecnie (2016) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny umieszcza bekasa jarzębatego w rodzaju Coenocorypha[6]. Dyskusyjna jest kwestia podgatunków. W 1921 został opisany przez Rothschilda bekas rdzawy[2] (C. (h.) iredalei); autor nadał mu nazwę C. aucklandica iredalei, uznając go za podgatunek bekasa auklandzkiego (C. aucklandica). Holotyp pochodził z Jack Lees Island, ogółem H.H. Travers zebrał 3 osobniki[7]. Kolejny z podgatunków, bekasa plamistego[2] (C. h. barrierensis), opisał Walter Reginald Brook Oliver w 1955[8]. Na podstawie różnic morfologicznych i w proporcjach długości głównych kości kończyn – w przypadku C. h. barrierensis[9] – bywają wyodrębniane do osobnych gatunków[10]. Autorzy Kompletnej listy ptaków świata UJ traktują wspomniane taksony jako podgatunki bekasa jarzębatego[2]. Bywają one jednak uznawane za odrębne gatunki. Taką klasyfikację uznaje Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny[6] oraz komitet pracujący nad checklistą ptaków Nowej Zelandii wydaną przez Ornithological Society of New Zealand w 2010; wcześniej, w 1990 komitet uznał je za podgatunki bekasa auklandzkiego[4].

Podgatunki i zasięg występowania | edytuj kod

Występowanie w zależności od podgatunku:

Morfologia | edytuj kod

Długość ciała 20–23 cm, rozpiętość skrzydeł 30–35 cm, masa ciała 89–131 g (u C. h. heugeli)[10]. Wymiary dla samców i samic osobników podgatunku nominatywnego (liczbę osobników podano w źródle)[14]:

Opis dotyczy podgatunku nominatywnego. Przód głowy, pokrywy, brew, boki czoła i gardło pokrywają brązowe pasy. Pasek policzkowy ograniczony jest do kropki lub kreski poniżej okaz. Występuje pasek oczny kontrastujący z położonym tuż poniżej płowym obszarem. Podstawowy kolor na barkówkach waha się od płowobrązowego po (rzadko) rdzawobrązowy (u ptaków C. h. iredalei jest to jaskrawy rdzawy). Krawędzie piór nie wyróżniają się z wyjątkiem płowym krawędzi niżej położonych barkówek, tworzących dwie równoległe linie. Obszar od grzbietu po pokrywy nadogonowe matowe, brązowopłowe, jasnobrązowe lub rdzawobrązowe, pokrywy nierzucającymi się w oczy czarnobrązowymi pasami. Spód ciała niemal całkowicie pokryty pasami. Górna część piersi niekiedy przypomina tę bekasa auklandzkiego. Niższa część piersi, brzuch, pokrywy podogonowe i nogawice są płowe, gęsto pokryte ciemnobrązowymi pasami. Zwykle pomiędzy nogami występuje niewielki, pozbawiony pasków obszar. Centralne sterówki ciemnobrązowe z płowobrązowymi krawędziami i układającymi się w V paskami, często tak szerokimi, jak przerwy pomiędzy nim. Zewnętrzne sterówki mają płowe krawędzie i nieco płowych pasów. Pokrywy skrzydłowe są w większości pozbawione ciemnych wzorów. Pokrywy skrzydłowe mniejsze i średnie płowobrązowe z nieregularnymi plamami i prążkami barwy brązowej. Pokrywy skrzydłowe większe ciemnobrązowe z płowobrązowymi pasami. Pokrywy pierwszorzędowe i skrzydełko jak u bekasów auklandzkich. Zewnętrzne krawędzie lotek I rzędu mają nieregularne, płowe krawędzie; wewnętrzne lotki pierwszorzędowe wyróżniają się szerokimi płowymi krawędziami (wyraźniej zaznaczonymi u samic u ptaków młodocianych). Lotki II rzędu podobne jak u C. aucklandica. Lotki III rzędu czarnobrązowe, pokryte nieregularnie brązowym wzorami, mają również płowobrązowe krawędzie[14].

Dziób szaroczarny, nasada jaśniejsza; żuchwa ma różowawy lub brązowawy odcień. Górna część górnej szczęki i woskówka czerwonawa. Tęczówka czarna. Nogi u samca żółtawe po kremowe, u samicy oliwkowoszare[14].

Ekologia i zachowanie | edytuj kod

Najliczniej bekasy prążkowane występują poniżej lasów Olearia i Brachyglottis[10]. Preferują obszary z gęsto porośniętym podłożem. Żywią się różnorodnymi bezkręgowcami[13].

Lęgi | edytuj kod

Okres lęgowy trwa od początku listopada do środka maja. Gniazdo ulokowane jest wśród kęp traw. Mogą zostać umieszczone zarówno w naturalnym zagłębieniu, jak i w uzbieranych na kształt miski fragmentach roślin, w tym kawałkach paproci, liściach, kawałkami kory. W zniesieniu przeważnie 2 jaj (w jednym z badań na 56 zniesień jedynie jedno zawierało 3 jaja), mają wymiary 39,1–46,4 na 30,4–33,1 mm. Inkubacja rozpoczyna się po zniesieniu wszystkich jaj. W pięciu odnotowanych przypadkach wysiadywały obydwa ptaki z pary, w dwóch – jedynie samica (samiec był poligyniczny). Dla 3 par monogamicznych okres inkubacji wyniósł ok. 22,1 dni, dla pary poligynicznej 37–39 dni. Po 28-35 dniach młode są w pełni opierzone. Pisklęta szarobrązowe, plamkowane płowocynamonowo, jasnobrązowo i czarnobrązowo. Na głowie wyróżniają się dwa ciemnobrązowe pasy, w tym ciemieniowy. Mają bardzo wąską obrączkę oczną, barwy od płowej do kremowej[14]. U C. h. iredalei zniesienie również wynosiło dwa jaja. Guthrie-Smith (1936) obserwował pięć par ptaków tego podgatunku i odnotował, że tylko jedno pisklę dożyło opierzenia[12].

Status | edytuj kod

IUCN uznaje bekasa jarzębatego za gatunek bliski zagrożenia (NT, Near Threatened) od 2014 (stan w 2016)[15]. Żyją tylko przedstawiciele podgatunku nominatywnego, dwa pozostałe uznano za wymarłe[16][11]. Podgatunek C. h. barrierensis znany jest jedynie z jednego okazu odłowionego na Little Barrier Island w okolicach 1870. Był to najprawdopodobniej jeden spośród dwóch obserwowanych ptaków. Okaz został zakupiony przez Auckland Museum w 1870, jednak informacje do niego dołączone pomylono z informacjami dotyczącymi pewnego okazu C. aucklandica; dopiero w 1955 W.R.B. Oliver przeanalizował okaz bekasa jarzębatego i wyróżnił nowy podgatunek C. h. barrierensis[9]. C. h. iredalei wymarł po 1964[16], kiedy to dwa ptaki złapano w niewolę na Wyspie Stewart, ale dwa dni później umarły; później gatunku już nie odnotowano[12]. Za przyczynę wymarcia BirdLife International uznaje zawleczenie na wyspę szczurów śniadych (Rattus rattus)[16]. Do uznania bekasa jarzębatego za gatunek bliski zagrożenia przyczyniły się wcześniejsze, lokalne wymarcia spowodowane przez wprowadzenie na wyspy szczurów śniadych, kotów, świń i wek (Gallirallus australis)[13]. W 2005 roku 30 osobników podgatunku nominatywnego odłowiono i przetransportowano śmigłowcem na Putauhinu Island[17]. W 2011 populacja wynosiła już 320 osobników, a w 2013 – 500. W styczniu 2013 30 osobników przetransportowano na Wyspę Codfish[13].

W kulturze | edytuj kod

Prawdopodobnie to głosy bekasów rdzawych były źródłem legendy o hakawai, który miał być potomkiem Tangaroa – boga oceanów – i Rehua (gwiazdy Antares), strażnika nieba. Wraz z maleniem populacji bekasów jarzębatych malała i ilość miejsc, w których słyszano tajemnicze głosy, aż do całkowitego ich zniknięcia w latach 60. XX wieku[12].

Przypisy | edytuj kod

  1. Coenocorypha huegeli, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c d e P. Mielczarek, M. Kuziemko: Plemię: Scolopacini Rafinesque, 1815 (Wersja: 2016-08-06). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 24 listopada 2016].
  3. Coenocorypha huegeli. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  4. a b c d e Checklist Committee: Checklist of Birds. Wyd. 4. Ornithological Society of New Zealand, 2010, s. 191–192. ISBN 978-1-877385-59-9.
  5. Henry Baker Tristram. Gallinago huegeli, sp. nov.. „Bulletin of the British Ornithologists' Club”. 1, s. 47, 1893. 
  6. a b Frank Gill & David Donsker: Buttonquail, plovers, seedsnipe & sandpipers. IOC World Bird List (v6.4), 22 października 2016. [dostęp 24 listopada 2016].
  7. Walter Rothschild. Cœnocorypha aucklandica iredlei sp. nov.. „Bulletin of the British Ornithologists' Club”. 41, s. 63, 1921. 
  8. Walter Reginald Brook Oliver: New Zealand Birds. Wyd. 2. 1955, s. 275.
  9. a b c Miskelly, C.M: North Island snipe. W: Miskelly, C.M. (red.) New Zealand Birds Online [on-line]. 2013. [dostęp 24 listopada 2016].
  10. a b c del Hoyo, J., Collar, N. & Kirwan, G.M.: Snares Snipe (Coenocorypha huegeli). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2016. [dostęp 24 listopada 2016].
  11. a b North Island Snipe Coenocorypha barrierensis. BirdLife Iternational. [dostęp 24 listopada 2016].
  12. a b c d e Julian P. Hume, Michael Walters: Extinct Birds. A&C Black, 2012, s. 125–127. ISBN 978-1-4081-5861-6. OCLC 778339723. (ang.)
  13. a b c d Snares Snipe Coenocorypha huegeli. BirdLife Iternational. [dostęp 24 listopada 2016].
  14. a b c d Higgins, P.J. & S.J.J.F. Davies (eds): Handbook of Australian, New Zealand and Antarctic birds. T. 3. Melbourne: Oxford University Press, 1996, s. 54–64. ISBN 0-19-553070-5.
  15. BirdLife International 2014, Coenocorypha huegeli, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2014 [online], wersja 2016-2 [dostęp 2016-11-24]  (ang.).
  16. a b c South Island Snipe Coenocorypha iredalei. BirdLife Iternational. [dostęp 24 listopada 2016].
  17. Matt Charteris & Colin Miskelly: Snares Island snipe (tutukiwi) translocation to Putauhinu Island, April 2005. Department of Conservation, 2005. ISBN 0-478-22687-X.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Bekas rdzawy" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy