Bernikla hawajska


Bernikla hawajska w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Bernikla hawajska[5], gęś hawajska (Branta sandvicensis) – endemiczny gatunek ptaka z rodziny kaczkowatych (Anatidae), występujący jedynie na archipelagu Hawaje. Występuje wyłącznie na wyspach Oʻahu[6], Maui, Kauaʻi, Molokaʻi oraz Hawaiʻi. Jest również oficjalnym ptakiem stanu Hawaje.

Hawajska nazwa nēnē pochodzi od charakterystycznego dźwięku, jaki wydają te ptaki[7]. Nazwa gatunkowa „sandvicensis” wywodzi się ze starej nazwy archipelagu Hawaje – Sandwich Islands[8]. W Polsce jest hodowana.

Opis | edytuj kod

Młode bernikli hawajskiej

Duży ptak o długości ciała ok. 60 cm, rozpiętość skrzydła 35–37,8 cm[9]. Osiąga wagę od 1,5 kg do 3 kg, przy czym samce są średnio o 11% większe od samic[10]. Brak wyraźnego dymorfizmu płciowego w upierzeniu. Pióra tworzą na szyi charakterystyczne, czarne rowki, które pozwalają na odróżnienie jej od innych gatunków z rodzaju Branta[11]. Młode są podobne do samców, kolor ich upierzenia jest jednak bardziej brązowy, a rowki na szyi są mniej widoczne. Pomimo prowadzenia naziemnego trybu życia, jest zdolny do lotu. Zdarzały się przypadki codziennych lotów między gniazdem a miejscem żerowania. Zdarzają się młode pozbawione możliwości lotu. Błona pławna na stopach zredukowana. Na palcach występuje warstwa grubszej łuski, która chroni stopę przed uszkodzeniami podczas pokonywania trudnych terenów[12].

Występowanie i siedliska | edytuj kod

Zamieszkuje głównie zarośla, przybrzeżne wydmy, pola lawowe oraz ekosystemy wytworzone przez człowieka takie jak pola golfowe czy pastwiska. Spotykany jest do 2400 m n.p.m. oraz potrafi migrować z niższych terenów na te wyżej położone[13]. Niegdyś występował na wielu wyspach archipelagu Hawaje (Hawaiʻi, Maui, Kahoʻolawe, Lānaʻi, Molokaʻi oraz Kauaʻi), jednak w wyniku polowań i introdukcji europejskich drapieżników jego populacja jest obecnie ograniczona do wysp Hawaiʻi, Maui, Molokaʻi, Kauaʻi i Oʻahu.

Rozmnażanie | edytuj kod

Sezon godowy trwa od sierpnia do kwietnia (dłużej niż u jakiejkolwiek innej gęsi), większość jaj jest składana w okresie od listopada do stycznia[10]. Jaja składa na lądzie w odróżnieniu od większości Anatidae[11]. Samica tworzy gniazdo, do którego składa do 5 jaj (średnio 3–4 w zależności od wyspy, na której występuje). Jaja wysiaduje samica, a samiec spełnia rolę strażnika. Pisklęta wykluwają się po około 30 dniach, są zagniazdownikami, a więc zdolne są do samodzielnego zdobywania pokarmu. Pozostają z rodzicami do następnego sezonu godowego[10].

Pożywienie | edytuj kod

Bernikla hawajska jest roślinożercą. Spożywa głównie liście, nasiona, owoce, kwiaty i trawy[13].

Ewolucja | edytuj kod

Badania dowodzą, że bernikla hawajska wyewoluowała z bernikli kanadyjskiej (Branta canadensis), która przybyła na Hawaje około 500 000 lat temu, wkrótce po tym jak uformował się archipelag Hawaje. Za przodka nene uznaje się nene-nui (Branta hylobadistes)[14], był on większy od nene oraz często pozbawiony możliwości lotu. Występował głównie na wyspie Maui, ale odnaleziono podobne skamieniałości również na wyspach Oʻahu i Kauaʻi. Mierzył 1,2 m i ważył około 9 kg[15]. Badania mitochondrialnego DNA sugerują, że wszystkie bernikle hawajskie są blisko związane z Branta canadensis maxima i Branta canadensis occidentalis[14].

Ochrona | edytuj kod

Jest uznawana za najrzadszą gęś na świecie. Szacuje się, że w momencie przybycia Jamesa Cooka na Hawaje w 1778 roku, populacja bernikli hawajskiej wynosiła 25 000 osobników. Polowania oraz introdukcja drapieżników (świń, kotów, mangust) doprowadziły do redukcji populacji do 30 osobników w 1952 roku. Bardzo dobrze rozmnaża się w niewoli, co pozwoliło na reintrodukcję gatunku. W 2004 roku populacja została oszacowana na 1000 przedstawicieli gatunku[11]. Występują jednak problemy z rozmnażaniem z powodu małej populacji, z której reintrodukowano gatunek. Obecnie żyje około 2500 osobników. W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody został zaliczony do kategorii VU (zagrożona wyginięciem)[16].

Galeria | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Branta sandvicensis, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Carboneras 1992 ↓, s. 583.
  3. Nesochen sandvicensis, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 2013-11-16]
  4. BirdLife International 2017: Branta sandvicensis (ang.). The IUCN Red List of Threatened Species, 2017. [dostęp 2019-01-08].
  5. Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek, M. Kuziemko: Rodzina: Anatidae Leach, 1820 - kaczkowate - Ducks, geese, swans (wersja: 2018-08-05). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2019-01-09].
  6. Nene geese on Oahu for first time since 1700s, „Hawaii News Now”, 24 marca 2014 [dostęp 2017-04-18]  (ang.).
  7. Pukui, Lookup of nēnē, Elbert, wehewehe.org, Ulukau, the Hawaiian Electronic Library. University of Hawaiʻi., 2003 [dostęp 2017-04-18] .
  8. Jobling J.J.J. A. Jobling J.J.J., A Dictionary of Scientific Bird Names, „Oxford University Press”, 1991 .
  9. PrzemysławP. Busse PrzemysławP., Mały słownik zoologiczny. Ptaki : praca zbiorowa, Wiedza Powszechna, 1991, s. 174, ISBN 83-214-0563-0, OCLC 29792677 .
  10. a b c Reading i inni, Endangered animals : a reference guide to conflicting issues, Greenwood Press, 2000, s. 142-146, ISBN 978-0-313-30816-1, OCLC 923850899 .1 stycznia
  11. a b c RichardR. Ellis RichardR., No turning back : the life and death of animal species, Harper Perennial, 2004, s. 280-281, ISBN 0-06-055804-0, OCLC 961898476 .
  12. Pratt, Bruner, Berrett, The Birds of Hawaii and the Tropical Pacific, „Princeton University Press”, Princeton 1987, s. 97 .
  13. a b Nene or Hawaiian Goose, State of Hawai'i, 25 marca 2005 .
  14. a b BenB. Harder BenB., State Bird of Hawaii Unmasked as Canadian, „National Geographic News”, 6 lutego 2002 [zarchiwizowane z adresu 2017-07-04] .
  15. Alan C.A.C. Ziegler Alan C.A.C., Hawaiian natural history, ecology, and evolution, 2002, s. 260, ISBN 978-0-8248-2190-6, OCLC 248803921 .1 stycznia
  16. Branta sandvicensis (Hawaiian Goose, Nene), www.iucnredlist.org [dostęp 2017-04-18] .

Bibliografia | edytuj kod

  • Przemysław Busse (red.), Zygmunt Czarnecki, Andrzej Dyrcz, Maciej Gromadzki, Roman Hołyński, Alina Kowalska-Dyrcz, Jadwiga Machalska, Stanisław Manikowski, Bogumiła Olech: Ptaki. T. I. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0563-0.
  • Carles Carboneras: Family Anatidae (Ducks, geese and Swans). W: Josep del Hoyo, Andrew Elliott, Jordi Sargatal: Handbook of the Birds of the World. Cz. 1: Ostrich to Ducks. Barcelona: Lynx Edicions, 1992. ISBN 84-87334-10-5. (ang.)
Kontrola autorytatywna (takson):
Na podstawie artykułu: "Bernikla hawajska" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy