Biblioteki pedagogiczne


Biblioteka pedagogiczna w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii (Przekierowano z Biblioteki pedagogiczne) Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Pałacyk Emanuela Rosta w Bielsku-Białej, obecnie siedziba Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej Siedziba Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Gdańsku, Al. Hallera 14

Biblioteka pedagogicznabiblioteka specjalistyczna, służąca kształceniu i doskonaleniu pracowników pedagogicznych i pedagogizacji społeczeństwa.

Zgodnie z rozporządzeniem MEN biblioteki pedagogiczne (...) służą w szczególności wspieraniu procesu kształcenia i doskonalenia nauczycieli, a także wspieraniu działalności szkół, w tym bibliotek szkolnych, oraz placówek, o których mowa w art. 2 pkt 3–5 i 7 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, zakładów kształcenia nauczycieli i placówek doskonalenia nauczycieli[1].

Spis treści

Ogólna charakterystyka | edytuj kod

Z danych ogłaszanych przez GUS wynika, że na koniec wieku XX liczba bibliotek pedagogicznych wraz ich filiami wynosiła 340, w pierwszej dekadzie XXI w liczba ta zmniejszyła się do 331 (w roku 2009). Największą ich liczbę odnotowano w roku 2003 – było ich 346. W 2011 r. było 327 bibliotek pedagogicznych na ogólna liczbę 10252 bibliotek i placówek informacyjno-bibliotecznych. Biblioteki pedagogiczne działają we wszystkich województwach (w większości powiatów).

Biblioteki te gromadzą, opracowują i udostępniają zbiory dla potrzeb szeroko rozumianej edukacji. Służą wszystkim pracownikom oświaty, przede wszystkim nauczycielom wszelkich typów szkół (i stopni), osobom przygotowującym się do zawodu nauczycielskiego, studentom, uczniom. Coraz więcej bibliotek otwiera swe podwoje dla wszystkich osób zainteresowanych nauką.

Rodzaje zbiorów występujących w tych placówkach to: książki, czasopisma i zbiory specjalne. Statystyki GUS wskazują, że książki stanowią większość zbiorów, ale w ostatnich latach wzrasta zasób dokumentów elektronicznych. Biblioteki pedagogiczne dbając o jak największą aktualność dostarczanej wiedzy prenumerują dużą liczbę czasopism fachowych. Na koniec XX wieku liczba tytułów czasopism udostępnianych w bibliotekach pedagogicznych wynosiła 19640 (a na koniec pierwszej dekady XXI wieku, tj. w 2009 – 18519). Liczba jednostek zbiorów na koniec XX wieku wynosiła prawie 14,5 mln, na koniec pierwszej dekady XXI wieku 15,2 jednostek.

Wszystkie biblioteki pedagogiczne posiadają dobrze rozbudowany warsztat informacyjny. Wydziały opracowania zbiorów i wydziały informacyjno-bibliograficzne dostarczają szczegółowych danych dotyczących wszystkich zbiorów. Biblioteki posiadają katalogi wszystkich rodzajów zbiorów. Obecnie są to przede wszystkim katalogi komputerowe, do których dostęp jest zarówno w poszczególnych placówkach jak i online. Ponadto istnieją kartoteki zagadnieniowe, opracowywane są zestawienia bibliograficzne, wydawane są drukiem biuletyny, informatory. Biblioteki pedagogiczne prowadzą własne strony internetowe, a nawet serwisy edukacyjne (funkcjonujące w Internecie). Kadra bibliotek pedagogicznych jest wysoko wykwalifikowana. Zatrudnione w nich osoby legitymują się wyższym wykształceniem bibliotekarskim, w większości przypadków mają także przygotowanie pedagogiczne.

Biblioteki pedagogiczne działają w rozmaitych strukturach organizacyjnych. Zgodnie z literaturą przedmiotu wyróżniamy 3 układy organizacyjne: hierarchiczny (w skład biblioteki wchodzi jednostka macierzysta i podległe jej filie), równoległy z koordynatorem (jedna biblioteka pełni rolę koordynatora kilku innych, autonomicznych), równoległy bez koordynatora (biblioteki na danym obszarze funkcjonują oddzielnie, samodzielnie).

Biblioteki pedagogiczne wpisują się w systemem doskonalenia nauczycieli. Współpracują z placówkami doskonalenia, niekiedy tworzą zespoły edukacyjne wraz z takimi ośrodkami lub działają wewnątrz struktury (niesamodzielnie) instytucji doskonalenia nauczycieli. Obecnie (od 1999 roku) są finansowane przez samorządy wojewódzkie.

Historia | edytuj kod

Okres międzywojenny | edytuj kod

Podział administracyjny II Rzeczypospolitej

Idea powoływania do życia bibliotek pedagogicznych powstała w Polsce okresie 20-lecia międzywojennego. Wieloletni brak niepodległości pozostawił po sobie ogromne braki w dziedzinie oświaty. Liczba nauczycieli była mniejsza niż w krajach rozwiniętych, ponadto kadra nauczycielska nie miała pomocy szkolnych, problemem było zaopatrzenie szkół w podręczniki. Władze niepodległej Polski podjęły uchwały mające na celu organizowanie bibliotek pedagogicznych, aby polepszyć warunki pracy nauczyciela, pomóc nauczycielom w zdobywaniu i pogłębieniu wiedzy ogólnej i zawodowej. Nie było jednak jednego aktu prawnego regulującego powoływanie i funkcjonowanie tych bibliotek. Wstępnie powoływanie bibliotek nauczycielskich było określone przez zarządzenie Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego z dnia 23 VIII 1921 r., a szereg wytycznych znalazło się w okólnikach wydawanych przez kuratorów (np. w Okólniku Kuratora Okręgu Szkolnego Pomorskiego z 4 maja 1932 r., Okólniku K.O.S. Wołyńskiego z dn. 31 grudnia 1929 r.). Poszczególne Kuratoria Okręgów Szkolnych powoływały biblioteki pedagogiczne na podstawie statutów, tworzonych i zatwierdzanych indywidualnie dla każdej książnicy. Istniało 10 kuratoriów: w Brześciu, Krakowie, Lublinie, Lwowie, Łodzi, Poznaniu, Równem, Toruniu, Warszawie, Wilnie oraz Wydział Oświecenia Publicznego Województwa Śląskiego w Katowicach. Funkcję biblioteki pedagogicznej na znacznie szerszą skalę niż biblioteki kuratoriów pełniła Biblioteka Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego (WRiOP) w Warszawie. Istniały biblioteki centralne i oddziały. Powstawały one w różnym czasie od 1921 do 1938 roku. Bezpośredni nadzór nad pedagogicznymi bibliotekami sprawowały poszczególne kuratoria, a pieczę nad wszystkim miało Ministerstwo WRiOP. Kierownikami bibliotek byli z reguły nauczyciele szkół średnich. Kadra liczyła o jednego do kilku pracowników. Biblioteki posiadały Rady Biblioteczne lub Zarządy.

Biblioteki pedagogiczne służyły głównie nauczycielom i innym pracownikom oświaty (urzędnikom Kuratoriów i Inspektoratów Szkolnych). Korzystali z niech również słuchacze Pedagogiów i w niektórych bibliotekach uczniowie najwyższych klas szkół średnich. Zbiory udostępniano na miejscu lub wypożyczając na zewnątrz, w tym między innymi za pośrednictwem poczty.

Biblioteki pedagogiczne klasyfikowane były jako naukowe specjalne. W swoich zasobach miały głównie dzieła pedagogiczne, ponadto różne działa naukowe, niektóre z bibliotek (w Katowicach, Krakowie, Lwowie, Toruniu i Równem) rozszerzały gromadzenie i udostępnianie zbiorów o dziedziny pokrewne. Biblioteka Instytutu Pedagogicznego posiadała beletrystykę pedagogiczną, biblioteka lwowska cenne zbiory związane z historią szkolnictwa, a wśród nich sprawozdania z gimnazjów i seminariów nauczycielskich. W księgozbiorach większości bibliotek była też dostępna literatura piękna klasyczna i współczesna, biblioteka wileńska gromadziła również literaturę dla dzieci i młodzieży, a w bibliotece toruńskiej znajdowały się pozycje ze wszystkich dziedzin wiedzy. Najzasobniejszą wśród bibliotek pedagogicznych kuratoriów w Polsce międzywojennej była biblioteka krakowska.

Biblioteki pedagogiczne prowadziły działalność informacyjno–bibliograficzną, a biblioteka lwowska posiadała szereg poradni. W Krakowie i Łodzi istniały sekcje, które grupowały pedagogów różnych specjalności. Bardziej aktywne (np. biblioteka w Lublinie) współpracowały z innymi bibliotekami.

Szczegółowe informacje o zbiorach znajdowały się w katalogach poszczególnych jednostek. Były to katalogi alfabetyczne i rzeczowe (w większości bibliotek: katalog działowy). W Krakowie, Lublinie, Lwowie i Równem wydano także katalogi drukiem katalogi. W Dziennikach Urzędowych KOS zamieszczano wykazy nowych nabytków. Biblioteki pedagogiczne nie tylko gromadziły, opracowywały i udostępniały książki i czasopisma, prowadziły działalność informacyjną, ale w celach propagowania czytelnictwa i szerzenia wiedzy pedagogicznej organizowały różne imprezy.

Pierwsza samorządowa biblioteka pedagogiczna powstała w Łodzi w 1921 roku, finansowana była z kasy miejskiej oraz składek nauczycielskich. Ta, z braku funduszy, po czterech latach upadła, ale jej zadania i większość zbiorów przejęła powołana w 1925 roku Centralna Biblioteka Pedagogiczna[2]. W ciągu następnych czternastu lat biblioteki pedagogiczne zakładano przy wszystkich kuratoriach.

Po II wojnie światowej przystąpiono do reaktywacji przedwojennych placówek. Działania te zakończono w 1957 roku, kiedy powołano do życia sieć bibliotek pedagogicznych. Do istniejących 17 pedagogicznych bibliotek wojewódzkich, dołączyło 300 bibliotek powiatowych. Kolejny podział administracyjny państwa zadecydował o zmianach w istniejącej sieci. Powstało wtedy 49 bibliotek wojewódzkich, natomiast biblioteki powiatowe przekształcono w filie. Nowy podział województw w 1999 roku wymusił kolejne zmiany zarówno w nazewnictwie, hierarchii, jak i finansowaniu bibliotek pedagogicznych.

Siedziby bibliotek w okresie międzywojennym | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 lutego 2013 r. w sprawie szczegółowych zasad działania publicznych bibliotek pedagogicznych Dz.U. z 2013 r. poz. 369
  2. Historia PBW w Łodzi. pbw.lodz.pl. [dostęp 2014-03-29].
  3. Ze Statutu Okręgowej Biblioteki Pedagogicznej Kuratorium Okręgu Szkolnego Pomorskiego w Toruniu

Bibliografia | edytuj kod

  • Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 roku o bibliotekach (Dz.U. z 2019 r. poz. 1479)
  • Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 28 lutego 2013 r. w sprawie szczegółowych zasad działania publicznych bibliotek pedagogicznych (Dz.U. z 2013 r. poz. 369)
  • Podręczny słownik bibliotekarza, oprac. Grzegorz Czapnik, Zbigniew Gruszka, Warszawa 2011 ​ISBN 978-83-61464-39-6
  • Walczak, Krzysztof, Sieć bibliotek pedagogicznych po reformie administracyjnej organizacja, zmiany, perspektywy, W: Biblioteki pedagogiczne wobec wyzwań współczesnej oświaty, red. Danuta Wańka, Kalisz 2008, s. 21-26.
  • Biblioteki pedagogiczne Kuratoriów Okręgów Szkolnych w Polsce w okresie międzywojennym, Elżbieta Mikulska-Piotrowska, Łódź Filia w Kutnie. [przeglądany 17.05.2013]. Dostępny w: http://e-pedagogiczna.edu.pl/upload/file/bibliotekiped/mgr1.pdf
  • Działalność instytucji kultury w Polsce w 2011 r. Materiał na konferencję prasową w dniu 26 lipca 2012 r.GUS Urząd Statystyczny w Krakowie – Ośrodek Statystyki Kultury. [przeglądany 17.05.2013]. Dostępny w: http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/KTS_dzialalnosc_instyt_kultury_w_polsce-2011.pdf.
Na podstawie artykułu: "Biblioteki pedagogiczne" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy