Brisbane


Na mapach: 27°28′S 153°02′E/-27,466667 153,033333

Brisbane w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Brisbane (wym. ˈbrɪzbən) – miasto w Australii, stolica stanu Queensland, położone nad Oceanem Spokojnym u ujścia rzeki Brisbane. Jest trzecim co do wielkości miastem Australii z liczbą ludności wynoszącą 2,5 mln mieszkańców, mieszka w nim ok. 10% populacji państwa[2]. Wraz z miastami satelickimi Gold Coast, Sunshine Coast i kilkoma sąsiadującymi powiatami tworzy region i aglomerację South East Queensland[3][4][5] zamieszkiwaną przez 3,5 mln osób. Miasto leży w strefie klimatu subtropikalnego, z całorocznym okresem z letnimi temperaturami, temperatury w dzień wahają się od 21°C w lipcu do około 30°C w styczniu.

Jest metropolią o znaczeniu globalnym[6][7], a także ważnym ośrodkiem handlowym, naukowym (kilka uniwersytetów) i kulturalnym (muzea, galeria sztuki). Brisbane jest ośrodkiem przemysłu rafineryjnego, gumowego, stoczniowego i maszynowego. Odbywało się tu wiele znaczących wydarzeń kulturalnych, politycznych, gospodarczych i sportowych, m.in. Igrzyska Wspólnoty Narodów (Commonwealth Games) w 1982 r., Wystawa światowa (Expo ’88), Igrzyska Dobrej Woli w 2001 r, szczyt G20 w 2014 roku[8].

W mieście znajduje się polski konsulat honorowy[9].

Brisbane zostało nazwane "Australia's hippest city" (najmodniejszym australijskim miastem)[10].

Spis treści

Geografia | edytuj kod

Położenie | edytuj kod

Brisbane leży na wschodnim wybrzeżu, nad Morzem Koralowym Oceanu Spokojnego. Duża cześć metropolii leży nad Zatoką Moreton. Położone jest w centralnej części regionu i aglomeracji South East Queensland, kilkadziesiąt kilometrów na południe od Sunshine Coast i kilkadziesiąt kilometrów na północ od Gold Coast[11]. Oddalony jest o 733 km na północ od Sydney.

Od wschodu, wzdłuż pacyficznego wybrzeża położone są wyspy: Bribie, Moreton, North Stradbroke Island, South Stradbroke Island, Russell Island.

Aglomeracja od strony zachodniej, północno zachodniej i południowo zachodniej jest otoczona kilkoma pasmami górskimi Wielkich Gór Wododziałowych. Od strony południowo zachodniej położone są pasma: Main Range, Tweed Range(ang.), McPherson Range i Teviot Range(ang.) zgrupowane pod nazwą Scenic Rim(ang.). Od strony północno zachodniej położone są pasma, mi.n.: D'Aguilar Range(ang.), Conondale Range(ang.); natomiast na samej północy aglomeracji znajdują się pasma, m.in.: Glass House Mountains(ang.) oraz Blackall Range(ang.). W bliskim sąsiedztwie centrum miasta położone jest pasmo Taylor Range(ang.).

Klimat | edytuj kod

Brisbane leży w strefie klimatu subtropikalnego[12][13], z całorocznym okresem z letnimi temperaturami. Średnia temperatura roczna wynosi 26°C w ciągu dnia i 16°C w nocy. Najchłodniejszym miesiącem jest lipiec ze średnią temperaturą około 21-22°C w dzień i 9-10°C w nocy. Najcieplejszymi miesiącami są styczeń i luty ze średnią temperaturą 29-30°C w dzień i 21°C w nocy. Średnia opadów w skali roku wynosi od ok. 800 mm za zachodnich obrzeżach do ok. 1000 mm na wybrzeżu, najobfitszy w opady jest okres od grudnia do lutego[14][15].

Brisbane z lotu ptaka, widoczna meandrująca rzeka Brisbane Brisbane widziane „z lotu ptaka” Brisbane nocą Ratusz Diabelski młyn Wheel of Brisbane oraz Queensland Performing Arts Centre Plaża rzeczna Streets Beach

Demografia | edytuj kod

Brisbane jest bardzo szybko rozwijającym się miastem. W latach .70 XX wieku populacja przekroczyła milion mieszkańców, w pierwszych latach XXI wieku populacja przekroczyła 2 miliony mieszkańców. W 2018 roku populacja miasta liczyła 2,5 mln mieszkańców[2]. Obecny wzrost demograficzny jest na poziomie 2% rocznie, corocznie przybywa 50 000 nowych mieszkańców czyli ok. 500 000 nowych mieszkańców na dekadę[2]. W alomeracji South East Queensland, której Brisbane jest głównym ośrodkiem miejskim, w ciągu najbliższych 3 dekad, populacja ma zwiększyć się z 3,5 mln do 5,5 mln mieszkańców dzięki osiedlaniu się ludności na rozległych przedmieściach[19].

    Liczba mieszkańców w latach 1831–2018.
    Źródło: Australian Bureau of Statistics[20][21][22]

Gospodarka | edytuj kod

Brisbane jest notowane w dwóch rankingach metropolii o znaczeniu globalnym. W rankingu Globalization and World Cities Research Network 2018 jest oznaczone jako metropolia światowa drugiej kategorii – beta[6]. Metropolia wykazuje tendencję wzrastającą, 10 lat wcześniej – w 2008 roku, klasyfikowana była w trzeciej kategorii – gamma[23]. W rankingu Schroders Global Cities Index 2019, Brisbane zajęło 30 miejsce na świecie, zaraz za Tokyo[7].

Produkt miejski brutto Brisbane – według danych Brookings Institution – wyniósł w 2014 roku 96,6 mld dolarów amerykańskich[24]. Produkt miejski brutto według danych SGS Economics and Planning wyniósł w 2016 roku 158 mld dolarów australijskich (120,6 mld dolarów amerykańskich)[25].

W rankingu Mercer dotyczącego jakość życia, Brisbane w 2019 roku uplasowało się na 35 miejscu na świecie, zaraz za San Francisco, 7 miejsc przed Londynem, 47 miejsc przed Warszawą[26].

Odbyły się tu międzynarodowe wydarzenia polityczne i gospodarcze np. wystawa światowa Expo ’88 oraz szczyt G20 w 2014 roku[8].

Głównymi centrami kongresowymi w mieście są Brisbane Convention & Exhibition Centre(ang.) oraz Royal International Convention Centre.

Historia | edytuj kod

Przed przybyciem Europejczyków tereny dzisiejszego Brisbane były zamieszkiwane przez aborygeńskie plemiona Turrbal i Jagera. Nazywali oni ten obszar Mian-jin, tzn. „miejsce o kształcie kolca”. W 1823 r. porucznik brytyjskiej marynarki John Oxley zbadał dolinę bezimiennej wówczas rzeki, uchodzącej do Zatoki Moreton. Nowo odkrytym miejscem zainteresował się ówczesny gubernator Nowej Południowej Walii, sir Thomas Brisbane. W następnym roku założono tu kolonię karną dla zesłańców (Redcliffe Point nad Zatoką Moreton). Inspektorzy odwiedzający kolonię protestowali wielokrotnie przeciwko wykorzystaniu miejsca o tak dobrym klimacie, doskonałym położeniu i bogatym zapleczu gospodarczym (lasy, pastwiska, dostatek słodkiej wody) w charakterze miejsca zesłań. Ostatecznie w 1839 roku zlikwidowano kolonię dla zesłańców. W 1843 r. rozpoczęła się sprzedaż działek dla osadników, którzy założyli tu osadę nazwaną na cześć gubernatora T. Brisbane’a. Po trzech latach liczyła ona już 900 mieszkańców i posiadała własną gazetę „Moreton Bay Courier”[27].

W latach 40. w całej wschodniej Australii wystąpiły masowe epidemie bydła. Powstała pierwsza linia okrętowa do transportu wyrobów garbarskich do Sydney. Zaczęli przybywać kolejni emigranci z Anglii. Szczególnie istotne było przypłynięcie statku „Fortitude”, który przywiózł kilkaset osób, głównie rzemieślników. Założyli oni własne osiedle Fortitude Valley – obecnie dzielnica Haymarket w Brisbane[27]. We wrześniu 1859 r. licząca już 5 tys. mieszkańców miejscowość otrzymała prawa miejskie. Trzy miesiące później, po oddzieleniu Queensland od Nowej Południowej Walii, zostało ono stolicą nowego stanu. Pod koniec XIX w. Brisbane liczyło ponad 100 tys. mieszkańców, po zakończeniu I wojny światowej – już przeszło 200 tys.

Brisbane odgrywało ważną rolę w czasie II wojny światowej, kiedy podczas walk z Japonią na południowo-zachodnim Pacyfiku było siedzibą sztabu generalnego generała D. MacArthura. Nastąpił wówczas znaczny rozwój portu i strefy przemysłowej, pracującej na rzecz armii. W 1960 r. Brisbane obejmowało teren 971 km² i liczyło 543 tys. mieszkańców[27].

W 1974 oraz 2011 miasto zostało zalane przez powódź[28].

Transport | edytuj kod

Transport lotniczy | edytuj kod

Miasto jest obsługiwane przez międzynarodowy port lotniczy Brisbane, który w 2017 roku obsłużył 23 mln pasażerów[29]. Innymi portami lotniczymi są: położony 90 km na południe od centrum miasta port lotniczy Gold Coast, który w 2017 roku obsłużył 6,5 mln pasażerów[29] oraz położony 90 km na północ od centrum miasta regionalny port lotniczy Sunshine Coast, który w 2017 roku obsłużył 1,1 mln pasażerów[29].

Transport morski | edytuj kod

Szybki prom CityCat

Port Brisbane (Port of Brisbane) to port morski w mieście[30]. Portside Wharf(ang.) to międzynarodowy terminal pasażerki.

Brisbane ma rozbudowany system lokalnego transportu morskiego, zarówno w zatoce jak i na rzece. Transdev Brisbane Ferries zarządza m.in. szybkimi promami CityCat, popularnymi środkami transportu w mieście.

Nauka | edytuj kod

Sport | edytuj kod

Najpopularniejszymi dyscyplinami sportu w Brisbane są: rugby 13-osobowe, rugby 15-osobowe, krykiet, futbol australijski i piłka nożna.

Popularne kluby sportowe:

Główne stadiony w mieście to:

Wystąpiono z wstępną propozycją, aby letnie igrzyska olimpijskie w 2016[42] oraz w 2020 roku[43][44] mogłyby się odbyć w Brisbane, jednakże miasto oficjalnie nie złożyło aplikacji do Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego. Obecnie rozważa się złożenie aplikacji dla letnich igrzysk olimpijskich mających odbyć się w 2032 roku(ang.)[45][46].

W Brisbane, w kompleksie Queensland Tennis Centre rozgrywany jest turniej tenisowy Brisbane International, który co roku rozpoczyna nowy sezon tenisowy.

Odbywało się tu wiele międzynarodowych wydarzeń sportowych, m.in. Igrzyska Wspólnoty Narodów (Commonwealth Games) w 1982 r. czy Igrzyska Dobrej Woli 2001. Podczas organizowanych Igrzysk Wspólnoty Narodów 2018 w sąsiednim Gold Coast, dwa obiekty w Brisbane również były używane. Ponadto odbyły się tutaj: Australian Open 1923, Puchar Świata w Rugby League 1957(ang.) (jedna z aren), Puchar Świata w Rugby League 1968(ang.) (jedna z aren), Mistrzostwa świata w żeglarstwie (klasa Finn) 1976, Puchar Świata w Rugby League 1977(ang.) (jedna z aren), Mistrzostwa Pacyfiku w pływaniu 1987, Mistrzostwa Świata Juniorów w Łyżwiarstwie Figurowym 1988(ang.), Mistrzostwa świata w żeglarstwie (klasa 470) 1991, Mistrzostwa Świata w Krykiecie Mężczyzn 1992(ang.) (jedna z aren), Mistrzostwa Świata w Gimnastyce Sportowej 1994(ang.), Mistrzostwa Świata Juniorów w Łyżwiarstwie Figurowym 1996(ang.), Puchar Świata w Rugby 1987 (jedna z aren), Mistrzostwa świata weteranów w lekkoatletyce 2001, Australia Sevens 2002, Puchar Świata w Rugby 2003 (jedna z aren), Międzynarodowa Olimpiada Geograficzna 2006, Puchar Świata w Rugby League 2008(ang.) (jedna z aren), Puchar Narodów Oceanii w Piłce Ręcznej Kobiet 2009, Mistrzostwa świata w żeglarstwie (klasa Laser Radial) 2012, Międzynarodowa Olimpiada Informatyczna 2013, The Rugby Championship (jedne z aren w 2000, 2001, 2011, 2015), Mistrzostwa Świata w Krykiecie Mężczyzn 2015 (jedna z aren), Puchar Świata w Rugby League 2017 (jedna z aren).

Brisbane jest głównym ośrodkiem short tracku w Australii[47].

Turystyka | edytuj kod

W aglomeracji znajdują się różnego rodzaju parki tematyczne, m.in.: Sea World(ang.), Dreamworld(ang.), Warner Bros. Movie World(ang.), Wet'n'Wild Gold Coast(ang.) (jeden z najczęściej odwiedzanych parków wodnych na świecie, odwiedzany jest co roku przez ok. 1,1 mln osób[48]), WhiteWater World, Fleays Wildlife Park, Aussie World(ang.), Sea Life Sunshine Coast(ang.) oraz Australia Zoo, ogród zoologiczny rodziny słynnego "łowcy krokodyli".

W mieście oferowane są loty nad Wielką Rafą Koralową. W pobliskich wodach jest możliwość obserwowania wielorybów, m.in. poprzez rejsy wycieczkowe Whales In Paradise[49].

Do najważniejszych atrakcji turystycznych należą m.in. diabelski młyn Wheel of Brisbane(ang.), katedra św. Jana(ang.), archikatedra św. Szczepana, kościół św. Łukasza(ang.), Story Bridge(ang.), Kurilpa Bridge, Treasury Casino(ang.), South Bank Parklands(ang.) (tereny z targów światowych), Roma Street Parkland(ang.), plaża rzeczna Streets Beach, Queen Street Mall(ang.), Planetartium w Brisbane(ang.), stary młyn The Old Windmill(ang.).

Historyczne budynki: Customs House(ang.), Newstead House(ang.) (najstarsza willa w mieście), South Brisbane Town Hall(ang.) Treasury Building(ang.), Land Administration Building(ang.), Old Government House(ang.) Parliament House(ang.), Government House(ang.), Brisbane City Hall(ang.), Brisbane Powerhouse(ang.), Regent Theatre(ang.), The Mansions.

Queensland Gallery of Modern Art jest jedną z najczęściej odwiedzanych galerii sztuki na świecie, w 2017 roku odwiedziło ją prawie 1,5 mln osób[50]. Inne obiekty kulturalne to np.

Muzeum Queensland(ang.), Queensland Maritime Museum(ang.), centrum kulturalne Queensland Cultural Centre(ang.)

Metropolia jest otoczona przez kilka parków narodowych np. Tamborine National Park(ang.), Lockyer National Park(ang.), Moreton Island National Park, Great Sandy National Park(ang.), Park Narodowy Lamington, Park Narodowy Border Ranges, Park Narodowy Mount Barney. Znajdują się tutaj inne tereny zielone np. mokradła Boondall Wetlands(ang.), rezerwat Karawatha Forest(ang.), plac ANZAC Square(ang.), klify Kangaroo Point(ang.), ogród botaniczny w Brisbane(ang.), park leśny Brisbane Forest Park(ang.), góra Mount Coot-tha(ang.).

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Australian Bureau of Statistics: 2016 Census Community Profiles. Brisbane.
  2. a b c d Australian Bureau of Statistics: 3218.0 - Regional Population Growth, Australia, 2017-18. Australian Bureau of Statistics.
  3. World Today, Concepts and Regions in Geography (Brisbane topic) – CTI Reviews
  4. World Regional Geography (10th Edition, Study Guide) – CTI Reviews
  5. Local government areas of Queensland – revolvy.com
  6. a b The World According to GaWC 2018. Globalization and World Cities Study Group and Network, Loughborough University.
  7. a b Schroders Global Cities Index - Schroders(ang.), 2019
  8. a b G20 summit picks BCEC as official venue (ang.). ttgmice.com, 8 sierpnia 2012. [dostęp 2013-08-20].
  9. Przedstawicielstwa dyplomatyczno-konsularne RP w Australii i Papui Nowej Gwinei - sydney.msz.gov.pl
  10. FreyaF. Peterson FreyaF., LonelyL. Planet LonelyL., Brisbane named the country's hippest city .
  11. Geoscience Australia: Great Circle Distance between GOLD COAST and BRISBANE.
  12. Die Klimatypen der Erde – Pädagogische Hochschule in Heidelberg
  13. Köppen-Geiger Climate Subdivisions
  14. a b Bureau of Meteorology: Climate statistics for Australian locations. Brisbane.
  15. a b Bureau of Meteorology: Climate statistics for Australian locations. Brisbane Aero.
  16. Bureau of Meteorology: Climate statistics for Australian locations. Samford CSIRO.
  17. Bureau of Meteorology: Climate statistics for Australian locations. Amberley.
  18. Deception Bay near Brisbane average sea temperature – seatemperature.org.
  19. Springfield Style Satellite Cities the Answer to SEQ Population Problem - australianpropertyresearch.com.au, 2019
  20. Australian Bureau ofA.B. Statistics Australian Bureau ofA.B., 3105.0.65.001 – Australian Historical Population Statistics, 2016 . Table 3.1, Capital City(b), 1901 onwards
  21. QueenslandQ. Treasury QueenslandQ., Historical tables, demography, 1823 to 2008 (Q150 release)  Table D1, Population by capital city and rest of state, Queensland, 1823 to 2007
  22. Queensland Treasury (1826-1891), Australian Bureau of Statistics (1901 onwards). Capital cities based on Greater Capital City Statistical Areas (GCCSAs) for 1971 onwards. Populations for previous years are based on earlier boundaries and may be inconsistent with GCCSAs. Pre-1971 may not include the Indigenous population.
  23. The World According to GaWC 2008. Globalization and World Cities Study Group and Network, Loughborough University.
  24. BrookingsB. Institution BrookingsB., Global city GDP 2014 .
  25. 2015–16 est. / SGSEP
  26. Mercer: Mercer’s 2019 Quality of Living Rankings.
  27. a b c M.K.: Brisbane. Trzecie miasto Australii, w: „Poznaj świat” R. VIII, nr 1 (86), styczeń 1960, s. 15–16.
  28. Małgorzata Larecka „Wielkie sprzątanie antypodów”, Angora nr 14, 3-04-2011.
  29. a b c Bureau of Infrastructure, Transport and Regional Economics: Airport Traffic Data. 2017.
  30. port morski.
  31. Australian Catholic University.
  32. Brisbane College of Theology.
  33. Central Queensland University.
  34. Griffith University.
  35. Queensland University of Technology.
  36. University of Canberra.
  37. University of New South Wales.
  38. University of Southern Queensland.
  39. University of Queensland.
  40. Suncorp Stadium: The Stadium.
  41. Brisbane Cricket Ground – World of Stadiums
  42. 2016 Tingalpa Olympics - ABC Brisbane (Australian Broadcasting Corporation)
  43. WayneW. Smith WayneW., TheT. Australian TheT., Government backs AOC plan for Brisbane Olympics [zarchiwizowane z adresu 2008-09-17] .
  44. Foundationexpo88.org, Proposal: the Brisbane Expo 2020 Olympiad. 
  45. BrisbaneB. Times BrisbaneB., South-east Queensland still chasing 2032 Olympics  (ang.).
  46. These Countries Are Already Building Bids For The 2032 Olympic Games  (ang.).
  47. StevenS. Bradbury StevenS., Steven Bradbury: Last Man Standing, GaryG. Smart, Docklands, Vic.: Geoff Slattery Publishing, 2005, ISBN 0-9757287-8-4, OCLC 70631170 .
  48. Themed EntertainmentT.E. Association Themed EntertainmentT.E., TEA/AECOM 2018 Global Attractions Attendance Report .
  49. Whale Watching Brisbane - whalesinparadise.com.au
  50. „The Art Newspaper” Review (kwiecień 2018)

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (miasto):
Na podstawie artykułu: "Brisbane" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy