Bronowice Wielkie


Na mapach: 50°05′48″N 19°53′23″E/50,096667 19,889722

Bronowice Wielkie w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Bronowice Wielkie – obszar Krakowa wchodzący w skład Dzielnicy IV Prądnik Biały, dawna podkrakowska wieś. Nie stanowi jednostki pomocniczej niższego rzędu w ramach dzielnicy.

W roku 2006 ta część miasta liczyła około 3400 mieszkańców.

Spis treści

Położenie | edytuj kod

Bronowice Wielkie od północy graniczą z Toniami (granica biegnie potokiem Sudół), od wschodu z Krowodrzą (granica biegnie dzisiejszą ul. Stachiewicza), od południa z Łobzowem i Bronowicami Małymi (granica biegnie dzisiejszą ul. Radzikowskiego), od zachodu z Modlniczką.

Główne ulice: ul. Ojcowska, ul. Chełmońskiego, ul. Na Polach, ul. Stawowa.

Historia | edytuj kod

Założone na Wróżnej Górze na północny zachód od centrum Krakowa. Bronowice Wielkie to dawna wieś przy drodze przez Zabierzów na Śląsk, która pierwotnie należała do klasztoru benedyktynów w Tyńcu. W 1274 opat tyniecki Kosma za zgodą Bolesława V Wstydliwego zezwolił mieszczanom krakowskim Henrykowi i Gerardowi lokować wieś na prawie średzkim oraz nadał ją kościołowi św. Jerzego na Wawelu. Pierwszymi sołtysami Bronowic byli mieszczanie krakowscy Dietmar i Krystian. W latach 1464-72 sołtysem był Jerzy Kesling, wójt sądu najwyższego prawa niemieckiego na Zamku Królewskim w Krakowie, za sprawą, którego król Kazimierz Jagiellończyk przeniósł wieś na prawo magdeburskie.

Wieś kapituły kolegiaty św. Jerzego w Krakowie w powiecie proszowickim województwa krakowskiego w końcu XVI wieku[1]. W 1561 dokonano podziału pomiędzy Bronowicami Dużymi a Bronowicami Małymi. Natomiast król Zygmunt August w 1562 r. potwierdził dokonany przez opata tynieckiego Jana Łowczowskiego przekaz kanonii bronowickiej w kolegiacie św. Jerzego na rzecz Akademii Krakowskiej do której wieś należała przez dwieście lat, licząc sobie w XVIII wieku ponad 300 mieszkańców oraz około 55 domów, dwór, młyn oraz 2 karczmy. W wyniku reformy uczelni dokonanej w latach 1777–1786 przez Hugona Kołłątaja zniesiono we wsi pańszczyznę, grunty zaś wydzierżawiono miejscowym chłopom. W konsekwencji III zaboru – Bronowice Wielkie znalazły się pod panowaniem austriackim, w 1815 roku weszły w skład Rzeczypospolitej Krakowskiej, i wchodziły w jej skład aż do 1846 roku, gdy po upadku Powstania krakowskiego, Cesarstwo Austriackie wcieliło Rzeczpospolitą Krakowską. W 1878 roku w Bronowicach powstała szkoła. W 1882 r. posiadłość dworską kupił Jan Władysław Fischer, który wybudował eklektyczny pałac oraz prywatną kaplicę, obecnie stanowiącą prezbiterium kościoła parafialnego pod wezwaniem Stygmatów św. Franciszka z Asyżu, którego początki sięgają 1895 r. Erygowaną w 1909 r. parafię powierzono reformatom, kościół zbudowano na bazie kaplicy Fischerów. W tym samym roku co parafia został poświęcony cmentarz na Wróżnej Górze (Pasterniku).

Bronowice Wielkie przyłączono do Krakowa 19 października 1910 jako XXXVI dzielnicę katastralną. Kościół rozbudowano w latach 1976–1980 (proj. Antoni Mazur). W pobliżu kościoła w 1989 r. powstało Wyższe Seminarium Duchowne Zakonu Braci Mniejszych Franciszkanów. W 1954 r. w urbanizujących się Bronowicach zlokalizowano Zakład Farmakologii PAN, a w latach 1955–1957 wniesiono zespół budynków Instytutu Fizyki Jądrowej.

Etymologia nazwy | edytuj kod

Nazwa Bronowice pochodzi o imienia niemieckiego rycerza Bruno lub od imienia opata tynieckiego z XII wieku. Oprócz nazwy Bronowice, pojawiały się takie nazwy jak: Bronowicze, Brunowicze Theutonicalis – użyta podczas procesu przeprowadzonego na Zamku Królewskim na Wawelu w 1415 roku, Wronyewicze. Bronowice Wielkie, były również określane: Bronowice Duże, Bronowice Wyższe, lub Górne.

Zabytki | edytuj kod

  • Cmentarz Bronowice – miejsce pochówku wielu wybitnych przedstawicieli życia społecznego i kulturalnego.
  • Cmentarz „cholernik” znajduje się u zbiegu ulic Piaskowa i Chełmońskiego. Powstał w latach 1707-1710, gdy od morowego powietrza zmarło w Bronowicach Wielkich 180 osób. Służył on jeszcze wielokrotnie podczas następnych epidemii cholery i czarnej ospy w latach 1837, 1848, 1855, 1866, 1872, 1886 oraz 1892.
Figura dwóch postaci
  • Figura na Pasterniku

Na skraju poligonu wojskowego stoi figura dwóch postaci stojących tyłem do siebie. Pierwszą z nich jest Matka Boża z mieczem boleści, a drugą Pan Jezus z trzciną. Nieznany jest dokładny rok powstania, ale szacuje się, że powstała pomiędzy 1830 a 1840 rokiem.

  • Kapliczki:
    • Kapliczka z obrazem Matki Boskiej Śnieżnej, znajdująca się u zbiegu ulic Budrysów i Ojcowskiej. Powstała w 1830 roku; wzniesiono ją prawdopodobnie jako wotum dziękczynne po ustaniu epidemii cholery. Dziś co roku w święto Bożego Ciała do kapliczki dochodzi procesja.
    • Kapliczka Matki Boskiej Niepokalanej – znajduje się przy ulicy Ojcowskiej; wzniesiono ją w 1905 roku.
    • Kapliczka Wielu Świętych – znajduje się na końcu ulicy Budrysów. Swoją nazwę zawdzięcza sześciu zdobiącym ją obrazom; powstała w 1925 roku.
  • Pałac Fischerów – zbudowany pod koniec XIX wieku przez Jana Władysława Fischera, następnie odsprzedany Helenie Benisowej – żonie profesora ekonomii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Po II wojnie światowej w pałacu mieścił się internat. W latach pięćdziesiątych pałac stał się własnością PAN; dziś mieści się w nim Zakład Farmakologii PAN.
  • Pałacyk Rutkowskiego – wybudowany w 1926 roku, zaprojektowany przez Józefa Gałęziowskiego – profesora ASP. Po II wojnie światowej właściciele wydzierżawili pałacyk PAN, a następnie go sprzedali. Dziś mieści się w nim Zakład Fitochemii PAN.
  • Podchruściekazamata, skład amunicji wybudowany przez cesarstwo Austro - Węgierskie na początku I wojny światowej, wchodził w skład fortu Pasternik (Fortu 43a Podchruście).
  • Willa pod Gackami – zwana również „pałacykiem japońskim” - na początku XX wieku przebudowana przez nowego właściciela Wincentego Łepkowskiego, który odkupił willę od Jana Fischera. W czasie I wojny światowej w willi gościł czasami Józef Piłsudski. W trakcie II wojny światowej w willi znalazło schronienie sporo osób, bez względu na pochodzenie, przekonania polityczne czy wyznanie. Po II wojnie willa została sprzedana przez Łepkowskich. W 1991 została zakupiona przez siostry zakonne. Dziś w Willi pod Gackiem mieści się przedszkole.

Dziś | edytuj kod

Bronowice Wielkie | edytuj kod

Historyczna część znajdująca się w obszarze ulic: Jasnogórska, Radzikowskiego – Pasternik, a poligonem wojskowym Pasternik. Od kilku lat systematycznie rozbudowująca się (nowe ulice: Hoża, Dzielna, Pejzażowa, Waleczna), ze względu na atrakcyjne położenie: bliski dojazd do centrum, Nowej Huty, obok dróg do Katowic i Wrocławia, Olkusza i Bytomia oraz na lotnisko w Balicach, łatwy dojazd do centrów handlowych (Galeria Bronowice z Auchan, wielkopowierzchniowych sklepów (Castorama, Ikea, Makro, Obi, Witek`s, Leroy Merlin), jak również ze względu na takie walory jak: bezpieczeństwo, cisze, duże obszary terenów zielonych (Tenczyński Park Krajobrazowy, poligon wojskowy Pasternik).

Bronowice Wielkie Wschód | edytuj kod

Nowe osiedle powstałe na początku lat 90. XX wieku, w obszarze ulic Conrada, Jasnogórska, Stelmachów. W ostatnim czasie szybko się rozbudowujące się wzdłuż ulicy Chełmońskiego i Stelmachów – Piaskowa.

Pasternik | edytuj kod

Budowane właśnie osiedle przy ulicy Pasternik, w okolicach poligonu wojskowego Pasternik. W ciągu sześciu lat na obszarze ponad 7 ha ma powstać 40 dwu- i trzykondygnacyjnych budynków, w których w sumie będzie 670 mieszkań o powierzchni od 46 do 90 m kw.

Infrastuktura | edytuj kod

Edukacja i sport | edytuj kod

  • Szkoła Podstawowa nr 51 im. Stanisława Wyspiańskiego
  • Biblioteka Kraków – Filia 17 (ul. Ojcowska 27)
  • boisko Bronowickiego KS

Nauka | edytuj kod

Miejsca kultu religijnego | edytuj kod

Inne | edytuj kod

  • kilka nowych osiedli mieszkaniowych
  • obiekty handlowe: Castorama, Galeria Bronowicka (Auchan), IKEA, Makro Cash and Carry, OBI

Komunikacja | edytuj kod

Do Bronowic Wielkich można dojechać obsługiwanymi przez MPK Kraków autobusami linii nr 114, 120, 168, 210, 230, 238, 248, 258, 268, 278, 501, 611[4].

Wzdłuż granicy osiedla przebiega droga krajowa do Katowic i Wrocławia (autostrada A4). Ponadto, pomiędzy Bronowicami Wielkimi a Bronowicami Wielkimi Wschód, przechodzi droga krajowa nr 94 w kierunku Olkusza.

Sport | edytuj kod

Bronowicki Klub Sportowy – klub powstały w 1946 roku z inicjatywy Jana Filipowskiego, Jana Stachnika, Antoniego Sikory, Jana Kozynackiego i Jana Kiełkowicza jako Robotniczy Klub Sportowy (RKS) Bronowicki w krakowskich Bronowicach Wielkich. W klubie obok dwóch sekcji sportowych: piłkarskiej i tenisa stołowego (bez udziału w rozgrywkach) istniała, długo i prężnie działająca sekcja teatralna. Poza tym klub zajmował się również organizacją festynów, odbywających się okazjonalnie w lasku Benisa przy ulicy Smętnej. Siedziba klubu znajduje się przy ul. Ojcowskiej, a boisko przy ul.Jasnogórskiej. Obecnie w klubie działa sekcja piłkarska w krakowskiej C-klasie, grupie 2.

Przypisy | edytuj kod

  1. Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 101 .
  2. AdamA. Strzałkowski AdamA., Pół wieku krakowskiego cyklotronu U120, 2008 [dostęp 2015-05-29] .
  3. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2017-01-14] .
  4. MPK Kraków .
Na podstawie artykułu: "Bronowice Wielkie" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy