Chemnitz


Na mapach: 50°50′N 12°55′E/50,833333 12,916667

Chemnitz w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Chemnitz (w latach 1953–1990 Karl-Marx-Stadt) – miasto na prawach powiatu w południowo-wschodnich Niemczech, w Saksonii, nad rzeką Chemnitz, u podnóża Rudaw. Po Lipsku i Dreźnie trzecie co do wielkości miasto Saksonii.

Spis treści

Nazwa | edytuj kod

Pierwsza wzmianka o miejscowości w formie locus Kameniz pochodzi z 1143 roku[1]. Nazwa miasta została ponowiona od nazwy rzeki Chemnitz, która pochodzi z kolei od starołużyckiej nazwy * Kamenica, utworzonej przez dodanie przyrostka -ica do słowa * kameń ‘kamień’[2][3].

W latach 1953–1990 miasto nosiło nazwę Karl-Marx-Stadt na cześć Karla Marxa – niemieckiego filozofa i działacz politycznego, jednego z najważniejszych teoretyków i ideologów socjalizmu.

Dawniej stosowaną polską nazwą była Kamienica Saska[4].

Podział administracyjny | edytuj kod

Miasto Chemnitz dzieli się na 39 części miejscowości (Stadtteil):

Historia | edytuj kod

W 1136 roku cesarz Lotar III lokował na terenie obecnego miasta klasztor benedyktynów, który w roku 1143 otrzymał przywilej targowy. W pobliżu na rzece Chemnitz, Fryderyk I Barbarossa lokował osadę o charakterze miejskim. Ze względu na rosnącą stale liczbę ludności osadę już wkrótce przeniesiono na podmokłe tereny w głąb doliny, które w ciągu kolejnych dziesięcioleci stopniowo osuszano. W pierwszej połowie XIII wieku powstały mury miejskie z czterema bramami i furtą. Do 1308 Chemnitz było wolnym miastem, następnie przeszło pod panowanie Wettynów. Nadany przez nich monopol na wybielanie płócien z całego terytorium Marchii Miśnieńskiej zapewnił miastu rozkwit i dobrobyt przez kolejne stulecia. Ważną rolę w życiu gospodarczym grodu odgrywało ponadto hutnictwo.

Chemnitz w XVII wieku

W roku 1539 w mieście wprowadzono reformację. Pod rządami Georgiusa Agricoli, niemieckiego humanisty, lekarza i mineraloga, który w latach 1546–1555 sprawował urząd burmistrza, Chemnitz było ważnym ośrodkiem humanizmu. Bujny rozwój miasta wyhamowały liczne klęski w XVII wieku: zaraza w latach 1612 i 1613, wielki pożar w 1631 oraz wojna trzydziestoletnia. 14 kwietnia 1639 miała tu miejsce bitwa, w której Szwedzi odnieśli zwycięstwo nad Saksonią. W ich wyniku liczba ludności spadła z 5500 do 3000. Część zabudowy została zniszczona, a miasto popadło w długi.

W początkach XVIII wieku Chemnitz osiągnęło ponownie stan zaludnienia sprzed wieku, miasto ucierpiało jednak ponownie w wyniku III wojny północnej oraz wojny siedmioletniej, podczas których było wielokrotnie plądrowane przez obce wojska i obciążane kontrybucjami.

Chemnitz w 1914 roku

Po 1800 roku Chemnitz stało się ważnym ośrodkiem przemysłowym, przede wszystkim włókienniczym. Za ojca włókiennictwa w tym regionie uważa się Johanna Esche, który rozpoczął produkcję rajstop i skarpet na szeroką skalę, stosując najnowsze techniki i francuskie maszyny. Region wokół Chemnitz zaczęto nazywać „Saksońskim Manchesterem”. W 1871 Chemnitz znalazło się w granicach Niemiec. W 1893 w mieście zaczęły kursować tramwaje elektryczne. W latach 1906–1909 wzniesiono gmach opery, a w 1907-1911 Nowy Ratusz.

W czasie II wojny światowej miasto zostało silnie zniszczone wskutek nalotów. W maju 1945 zostało zajęte przez Sowietów, po czym znalazło się w obrębie radzieckiej strefy okupacyjnej Niemiec, z której w 1949 utworzono NRD. Od 1952 stolica okręgu. W latach 1953–1990 miasto nosiło nazwę Karl-Marx-Stadt (Miasto Karola Marksa). Miasto było czwartym najludniejszym w NRD po Berlinie Wschodnim, Lipsku i Dreźnie.

Przed zjednoczeniem Niemiec z 1990 roku miasto liczyło 313,8 tys. mieszkańców (w roku 1987). Od 1990 Chemnitz stanowi część odtworzonego Wolnego Kraju Saksonia.

Zabytki | edytuj kod

Słupy pocztowe Słup milowy w Röhrsdorf Słup ćwierćmilowy w Röhrsdorf Słup ćwierćmilowy w Schloßchemnitz Słup ćwierćmilowy w Klaffenbach
  • Stary Ratusz z 1486 roku, renesansowy
  • Nowy Ratusz z 1907 roku, secesyjny
  • Wieża Czerwona (Roter Turm) z XIII w.
  • Zamek Klaffenbach z lat 1543–1548, renesansowy. Zamek otoczony wodą
  • Słupy pocztowe z 1723 r. z monogramem króla Polski Augusta II Mocnego (AR – Augustus Rex – Król August): milowy i ćwierćmilowy w Röhrsdorf oraz ćwierćmilowe w Schloßchemnitz i Klaffenbach
  • Zamek Rabenstein(niem.) z XII w.
  • Pałac Rabenstein z XVIII w., barokowy
  • Kamienica Siegerta (Siegerthaus) z lat 1737–1741, barokowa
  • Kościół św. Jakuba(niem.) z lat 1350–1360, gotycki, halowy
  • Willa Eschego z lat 1902–1903, secesyjna, architekt: Henry van de Velde
  • Gmach opery z 1919 r.
  • Hala targowa(niem.) z 1891 r.
  • Kościół św. Piotra z 1888 r., neogotycki, luterański
  • Kościół św. Marka z 1895 r., neogotycki, luterański
  • Kościół św. Jana Nepomucena z 1955 r., rzymskokatolicki
  • Kościół św. Michała(niem.) z ok. 1889 r., neogotycki, luterański
  • Dom towarowy z lat 1929–1930
  • Pałac Kultury z 1950 r., socrealistyczny

Demografia | edytuj kod

Zmiany populacji miasta od 1450 do 2014 roku:

Najwyższą populację miasto osiągnęło w 1930 roku – 361 200 mieszkańców. Po 1990 miasto się stopniowo wyludnia. Według oficjalnych danych niemieckich liczba mieszkańców w 2014 roku (243 521) jest porównywalna z liczbą z 1905 roku (244 927).

Według danych z 2012 roku najliczniejsze grupy obcokrajowców pochodzą z Ukrainy, Rosji, Wietnamu, Węgier, Chin i Czech (od 300 do 1100 osób).

Transport | edytuj kod

Dworzec kolejowy Chemnitz Hauptbahnhof

Sport | edytuj kod

Współpraca | edytuj kod

Kamienice przy rynku

Miejscowości partnerskie:

Osoby | edytuj kod

urodzone w Chemnitz | edytuj kod

związane z miastem | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Karlheinz Hengst: Ortsnamen Südwestsachsens. Die Ortsnamen der Kreise Chemnitzer Land und Stollberg. Berlin: Akademie Verlag, 2003, s. 32. ISBN 978-3-05-003684-7.
  2. „Slawische Ortsnamen in Deutschland” strona niemieckiego magazynu językowego”: Onomastik”.
  3. Ernst Eichler, „Namenforschung: Ein Internationales Handbuch Zur Onomastik, Tom 1”, Walter de Gruyter, 1995, ​ISBN 3-11-020342-1​, s. 712.
  4. Kamienica Saska w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. III: Haag – Kępy. Warszawa 1882.

Bibliografia | edytuj kod

  • Praca zbiorowa, Piękno saksońskich miast, TMGS, Drezno

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (miasto liczące ponad 100 tysięcy mieszkańców):
Na podstawie artykułu: "Chemnitz" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy